Загрузил shodiyor020507

14 КИ-1 Тўлиқ ДК ЎА УМК (2) (3)

Реклама
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
KASB-HUNAR TA’LIMI MARKAZI
TOSHKENT SHAHAR HOKIMYATI
KASB-HUNAR TA’LIMI BOSHQARMASI
TOSHKENT GEODEZIYA VA KARTOGRAFIYA KASB-HUNAR KOLLEJI
“TASDIQLAYMAN”
Toshkent geodeziya va kartografiya
kasb-hunar kollej direktori
Avazov A.S.
____________________
«___»_________2019 yil
DAVLAT KADASTRI O’QUV AMALIYOTIDAN
O’QUV – METODIK MAJMUA
Tayyorlov yo’nalishi 3311500 Geodeziya kartografiya va kadastr
Kasb: 3311503-Kadastr ishlari texnigi
O’quv – metodik majmua Toshkent geodeziya va kartografiya kasb-hunar kolleji
pedogogik kengashining 2019 yil 28 avgustdagi «1» sonli yig’ilishida o’quv
jarayoniga qo’llashga tavsiya etildi.
O’quv – metodik majmua Geodeziya kartografiya va kadastr fanlar kafedrasining
2019 yil 28 avgustdagi «1» sonli yig’ilishida muhokama etildi va maqullandi.
Kafedra mudiri: Ishmuxamedova X.A.
Katta o’qituvchi Ishmuxamedova X.A.
_______________
_______________
Toshkent 2019 yil
1
MAJMUA MUALLIFI HAQIDA MA’LUMOT
Toshkent geodeziya va kartografiya kasb-hunar
kolleji maxsus fan katta o’qituvchisi
Xilola Azamatovna Ishmuxamedova
Tug’ilgan yili
07.10.1980 yil
Toshkent shahar
Ma’lumoti
Oliy
Mutaxassisligi
Geodeziya, kartografiya va kadastr
(Toshkent arxitektura qurilish instituti)
15 yil
 “Davlat kadastr asoslari” A.R.Bobojonov,
X.A.Ishmuhamedova kasb-hunar kollejlari uchun o’quv
qo’llanma Toshkent 2009 yil,
 “Topografo-geodeziya va kartografiya iqtisodiyoti”
Daulatov E.J.,Каrimova O.U., X.A.Ishmuhamedova kasbhunar kollejlari uchun o’quv qo’llanma Toshkent 2009 yil,
 “Kadastr syomkasi ishlarini takomillashtirish”
X.A.Ishmuhamedova o’quv qo’llanma Toshkent 2016 yil,
 “Geografik axborot tizimlari” X.A.Ishmuhamedova
va Kokanova N.M., o’quv qo’llanma Toshkent 2016 yil,
 “Kadastr syomkasi ateriallarini rasmiylashtirish
jarayonlari” X.A.Ishmuhamedova bo’yicha maqola
Toshkent 2016 yil,
 “Kadastr syomkasi ishlarini takomillashtirish
davr talabi” X.A.Ishmuhamedova bo’yicha maqola
Toshkent 2016 yil va boshqalar
Pedagogik ish staji
Ilmiy va metodik
ishlari
Elektron pochta
manzil
Telefon raqami
Xilolaazamatovna@mail.ru
(99)8444777
2
MUNDARIJA
O’zbekiston ta’lim tarmoq standarti ………………………...…..……………
Ishchi o’quv reja………………………………………………………………..
Fanning na’munaviy dasturi………………………………………...…………
Fanning ishchi dasturi…………………………………………………..……..
Fanning ta’lim texnologiyasi………………………………………..………….
Ma’ruza matnlari to’plami……………………………………………………
Yo’riqli texnologik xarita…………………………………………………….
O’quv vq o’quv metodik adabiyotlar…………………………………...……..
O’quv xonaning jihozlari………………………………………..…………….
Baholash mezoni…………………………………………..………………..….
Savollar, masalalar va testlar………………………………...………………..
3
ЎЗБЕКИСТОН ТАРМОҚ ТАЪЛИМ СТАНДАРТИ
Ўрта махсус, касб-ҳунар тармоқ таълими стандарти
3311503-Кадастр иши техниги касби бўйича кичик мутахассисларнинг
тайёргарлик даражаси ва зарурий билимлар мазмунига қўйиладиган
УМУМИЙ ТАЛАБЛАР
Расмий нашр
ОТРАСЛЕВОЙ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫЙ СТАНДАРТ УЗБЕКИСТАНА
Отраслевой образовательный стандарт среднего специального,
профессионального образования
ОБЩИЕ ТРЕБОВАНИЯ
к необходимому содержанию и уровню подготовки
младшего специалиста по профессии
4
3311503-Техник кадастровых работ
Издание официальное
Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги
Тошкент
5
ЎЗБЕКИСТОН ТАРМОҚ ТАЪЛИМ СТАНДАРТИ
Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими тармоқ таълим стандарти
3311503-Кадастр иши техниги касби бўйича кичик мутахассисларнинг
тайёргарлик даражаси ва зарурий билимлар мазмунига қўйиладиган
УМУМИЙ ТАЛАБЛАР
Расмий нашр
6
Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги
Тошкент
I
СЎЗ БОШИ
1. ИШЛАБ ЧИҚИЛГАН ВА КИРИТИЛГАН Ўрта махсус, касб-ҳунар
таълими маркази;
2. ТАСДИҚЛАНГАН ВА АМАЛГА КИРИТИЛГАН Ўзбекистон
Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг2016 йил 25 августдаги 355- сонли буйруғи.
Мазкур стандартни Ўзбекистон Республикаси ҳудудида расмий чоп этиш
ҳуқуқи Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигига
тегишлидир.
II
7
МУНДАРИЖА
1. Қўлланиш соҳаси
1
2. Меъёрий ҳужжатлар
1
3. Стандартнинг мақсади ва вазифалари
2
4. Таърифлар
2
5. Касбий тавсифнома
3
6. Касб-ҳунар тайёргарлиги мазмунининг мажбурий минумими
6
7. Намунавий ўқув режаси
18
8. Стандарт талабларининг бажарилишини назорат қилиш
20
8
III
ЎЗБЕКИСТОН ТАРМОҚ ТАЪЛИМ СТАНДАРТИ
Ўрта махсус, касб-ҳунар тармоқ таълими стандарти
3311503-Кадастр иши техниги касби бўйича кичик мутахассисларнинг тайёргарлик
даражаси ва зарурий билимлар мазмунига қўйиладиган
УМУМИЙ ТАЛАБЛАР
Киритилган санаси «23» август 2017 йилдан
Амал қилиш муддати «23» август 2021 йилгача
1 Қўлланиш соҳаси
Ушбу стандарт “Кадастр иши техниги”касби бўйича кичик мутахассисларни
тайёрлашнинг зарур ва етарли мазмуни ва пировард мақсадларини аниқлайди, таълим
олувчиларнинг ўкув юкламалари ҳажми ва стандарт талаблари назоратини белгилаб
беради. Стандарт талаблари таълим олувчиларнинг касбий тайёргарлиги сифати ва
даражасини баҳолаш хамда ўқув муассасаларини аттестациядан ўтказишда асосий
мезон ҳисобланади. Ушбу талабларнинг бажарилиши ўрта махсус касб-хунар таълими
(ЎМКҲТ) ўқув
муассасаларининг битирувчисини касбий таълимнинг тегишли
даражасини олганлиги тўғрисидаги давлат намунасидаги ҳужжат берилиши учун асос
ҳисобланади. Стандарт талаблари ўзининг идоравий буйсуниши ва мулкчилик
шаклларидан қатъий назар таълимни бошқариш давлат органлари ва таълим
фаолияти субъектлари томонидан татбиқ этилиши мажбурийдир.
9
2. Меъёрий ҳужжатлар
ЎМКҲТ тайёрлов йўналиши бўйича тармоқ таълим стандартини ишлаб чиқишда
қуйидаги қонунлар ва меъёрий ҳужжатлар асос қилиниб олинди:
- «Таълим тўғрисида» ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни;
- «Кадрлар тайёрлаш миллий дастури тўғрисида» ги Ўзбекистон Республикаси қонуни;
- Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1998 йил 5 январдаги «Узлуксиз
таълим тизими учун давлат таълим стандартини ишлаб чиқиш ва амалда жорий этиш тўғрисида»
ги 5-сон қарори;
- O‘zDSt 1.1-92. «Ўзбекистон Республикаси стандартлаштириш давлат тизими.
Ўзбекистон Республикаси стандартларини ишлаб чиқиш, мувофиқлаштириш, тасдиқлаш ва
рўйхатдан ўтказиш тартиблари»;
- O‘zDSt 1.9-95. «Ўзбекистон Республикаси стандартлаштириш давлат тизими. Соҳа
стандартларини ишлаб чиқиш, мувофиқлаштириш, тасдиқлаш ва давлат рўйхатидан ўтказиш
тартиблари»;
- Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2000 йил 16 октябрдаги «Ўрта
махсус, касб-ҳунар таълимининг давлат таълим стандартларини тасдиқлаш тўғрисида» ги
400-сон Қарори;
- O‘zDSt983:2000 Ўзбекистон Республикаси узлуксиз таълим
Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими. Асосий қоидалар;
давлат стандартлари.
- O‘zDSt6.01.1:2007. Ўзбекистон Республикасининг техник иқтисодий ва ижтимоий
ахборотини таснифлаш ва кодлашнинг ягона тизими. Асосий қоидалари.
- O‘zDSt6.01.2:2007. Ўзбекистон Республикасининг техник иқтисодий ва ижтимоий
ахборотини таснифлаш ва кодлашнинг ягона тизими. Таснифлагични ишлаб чиқиш ва
юритиш тартиби.
- Таълимнинг халқаро стандарт классификацияси (ТХКС) ЮНЕСКО, 1997 йил.
-Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2013 йил 8 майдаги “Узлуксиз
таълим тизимининг чет тиллар бўйича давлат таълим стандартини тасдиқлаш тўғрисида”ги
124-сон қарори.
-Ўзбекистон стандартлаштириш, метрология ва сертификатлаш агентлиги
(«Ўзстандарт» агентлиги) 2015 йил 28 октябрдаги «05-712»- сонли қарори билан рўйхатдан
ўтган Ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг тайёрлов йўналишлари, касблар ва
ихтисосликлар умумдавлат таснифлагичи.
10
3. Стандартнинг мақсад ва вазифалари
3.1. Стандартнинг мақсади:
Кадастр иши техниги касби бўйича сифатли касбга ўргатишнинг давлат
томонидан кафолатланишини ва унинг эквивалентлигини меҳнат бозори талабларига
мос ҳолда давлат ва нодавлат муассасалари даражасида таълим хизмати мазмуни ва
якуний мақсади талаблари регламентига тўғри келишини таъминлаш;
- ЎМКҲТ тизими, меҳнат бозори ва жамият ўртасидаги ўзаро ҳамда қайта
муносабатларни қонуний равишда ўрнатишдан иборат.
3.2. Стандартнинг асосий вазифалари қуйидагилардир:
- Кадастр иши техниги касби бўйича тайёрлаш сифатига қўйиладиган зарурий
талабларни белгилаш;
- “Геодезия, картография ва кадастр” тайёрлов йўналишининг Кадастр иши
техниги касби бўйича таълим стандарти талабларини ривожланган мамлакатларнинг шу
йўналишдаги стандарт талаблари билан мувофиқлаштириш;
-ўқув режа ва дастурлар, битирувчиларга бериладиган диплом ва сертификатлар
ҳамда уларнинг эгаллаган билим, кўникма ва малакаларини назорат қилиш усуллари ва
баҳолаш мезонлари тўғрисидаги меъёрий ҳужжатларни ишлаб чиқиш учун замин
яратиш.
4.Таърифлар
Ушбу стандартда қуйидаги атамалардан ва уларга берилган таърифлардан
фойдаланилган.
Касбий фаолият соҳаси (КФС) касбий билим, малака ва амалий кўникмаларнинг
қўлланиш доирасидир, унинг номланиши иқтисодий соҳалар номлари билан
мослаштирилади.
Тайёрлов йўналиши – ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаси битирувчиси
томонидан эгалланадиган ва бериладиган «кичик мутахассис» малака даражаси доирасида
касб фаолиятининг муайян турини бажаришни таъминловчи таянч ва фундаментал билимлар,
малака ва кўникмалар мажмуасидир.
Касб-махсус тайёргарлик ва тажриба натижасида маълум бир соҳада касбий
фаолиятни амалга ошириш учун зарур бўлган назарий билимлар, амалий кўникмалар ва
малакалар мажмуасини ҳамда икки ва ундан ортиқ ихтисосликларни эгаллаган, жисмоний
имконият, ақлий қобилият ва юридик ҳуқуқларни таъминловчи инсоний меҳнат фаолияти
(машғулоти) нинг туридир.
11
Ихтисослик–бирорта касб доирасида маълум бир фаолият тури учун махсус
тайёргарлик ва иш тажрибалари билан эришилган зарурий билимлар, кўникма ва малакалар
мажмуаси.
5. Касбий тавсифнома
5.1.Тайёрлов йўналиши: 3311500-Геодезия, картография ва кадастр” (тармоқлар
бўйича)
Касби: 3311503- Кадастр иши техниги
Ихтисосликлари:
1. Сув ресурслари инвентаризатори
2. Ер ресурслари инвентаризатори.
3. Кўчмас мулк инвентаризатори
5.2.“Кадастр иши техниги” касбининг қўлланиш соҳаси ва вазифаси.
Ушбу касб бўйича ерларни
чиқаришида муҳим аҳамиятга
унумдорлигини ошириш, қишлоқ
жойлаштириш ишлари давлат
мутахассисларни тайёрлайди.
5.3. Малака
рўйхатдан ўтказишда ер ва қишлоқ хўжалиги ишлаб
эга бўлиб, ундан оқилона, самарали фойдаланиш,
хўжалик экинларини ер кадастри ҳужжатлари асосида
ер кадастри талабларига жавоб берадиган кичик
Стандартда белгиланган зарур ва етарли мазмунни, касбий таълим дастурларини
муваффақиятли ўзлаштирган шахсларга кичик мутахассис малакаси берилади.
Касбий таълимни чуқурлаштириш мақсадида кадрлар малакасини ошириш
тизимида, тармоқ ўқув муассасаларида ва махсус курсларида кейинчалик малакани
ошириш амалга оширилади.
Олий ўқув юртларида касбий фаолиятнинг мазкур соҳасида янада юқорироқ
малакага эришилади.
5.4.
Ўқишга қўйилади:
Мазкур таълим йуналиши бўйича касб олиш учун умумтаълим даражаси—
умумий ўрта.
Умумтаълим мактабларида ўқитилган фанлар асосида ўзлаштирилган билимлар
мазкур касбни эгаллаш учун замин бўлади.
12
5.5. Касбий фаолиятининг мазмуний кўрсаткичлари:
Фаолият
турлари
Сув
ресурсларини
техник
инвентаризациялаш.
Давлат
сув
кадастрида
электрон
рақамли
карталар
ва
GISнинг
махсус
дастурларидан
фойдаланиш
Давлат
ер
кадастри
(ҳисобот)
ҳужжатлари-
Махсус
талаблар
Билимлар
Кўникмалар
1. Сув ресурслари инвентаризатори.
Компьютер
Сувдан фойдаланиш
Сувдан фойдаланувчиларни
махсус
(Auto тўғрисидаги
сув ресурслари ва улардан
CAD)
маълумотлар давлат
фойдаланишни зарур
дастурларидан
аҳамиятига эга бўлган
маълумотлар билан
фойдаланишга
дарё ҳавзалари, ҳавза
таъминлашда тезкорликни
қўйиладиган
ирригация тизимлари,
ошириш, истеъмолчиларнинг
талаблар
алоҳида муҳим сув
талабларини ҳисобга олган
хўжалиги объектлари,
ҳолда маълумотларни қайта
вилоятлар ва умуман
ишлаш ва умумлаштириш
республика бўйича,
даражасини ошириш учун
сувдан фойдаланиш
сув кадастрининг
турлари ва иқтисодиёт
автоматлаштирилган ахборот
тармоқлари бўйича
тизимини ташкил этиш.
умумлаштиришда
компьютер дастуридан
фойдаланишни билиш.
Давлат
сув
кадастри
маълумотларни
тўплаш, таҳлил
қилиш ва қайта
ишлаш
Сувдан
фойдаланув- Давлат
сув
кадастрини
чилар билан ишлаш тузишда электрон рақамли
ҳужжатларни
қабул карталардан фойдаланиш
қилиш;
маълумотлар
базасини ташкил этиш
ва расмийлаштириш;
2.
Давлат
ер
кадастри
(ҳисобот)
ҳужжатларини
юритиш
Ер ресурслари инвентаризатори
Давлат
ер
кадастри Давлат ер кадастри (ҳисобот)
ҳужжатлари
асосида ҳужжатларидан фойдалана
қишлоқ
хўжалик олиш.
Хўжаликларда
экинларини жойлашти– ҳужжатларни
юритишни
риш, ердан фойдалан– бажара олиш. Ерлар
ва
13
ни юритиш
тамойиллари.
ганлик учун тўланадиган
солиқ
миқдорини
аниқлашни билиш. Ер
ҳисоботи
(баланси)
бўйича
ҳукумат
томонидан маъқулланган
форма
ва
мазмунда
республика
миллий
ҳисоботини тузилиши ва
қаерларда тасдиқланиши
тўғрисида
тўлиқ
маълумотларни билиш.
Ерни
фойдаланаётган
савиясига қараб қанча
ҳосил олинаётганлигини
аниқлаш
тартибини
билиш. Ер кадастрига
бўлган
алоқаси
тўғрисида
маълумот
тўплаш
ва
таҳлил
килишни билиш.
қишлоқ хўжалик ерлари
бўйича
ер
ҳисоботини
(балансини) тузиш ва уларни
баҳосини чиқаришни ташкил
қилиш. Ерларни иқтисодий
баҳолаш тартиби ва уни
аниқлай олиш.
Давлат
ер
кадастрида
GIS
технологияларидан
фойдаланиш
GIS
технологиясидан
фойдаланиш
тартиби
Аэрокосмик суратларни
географик тадқиқотлар,
GIS ва географик
хариталашда тупроқни
инвентаризация
қилишни билиш;
ҳудудларни экологогеографик баҳолаш,
тезкор ва башорат
қилиш харитасини
тузишни билиш;
GIS технологиясида тезкор
аэрокосмик, фотограмметрик
ва картографик
информациялардан максимал
даражада фойдаланиш.
Илғор технологияларни
яратиш
йўллари
ва
чизмалари
ҳужжатларини тўплаш,
лойиҳаларда
кўрсатилган
ишларни
ҳаётга татбиқ қилиш ва
қайта ишлашни билиш.
Белгиланган
тартибда
тасдиқланган ва жойларга
кўчирилган
ер
тузиш
лойиҳасини бажариш.
Ер
тузиш Ер
тузиш
лойиҳасини
лойиҳасини
кўриб чиқиш билан
ишлаш
тартиби
14
3. Кўчмас мулк инвентаризатори
Кўчмас мулк Кўчмас
мулк Кўчмас мулк кадастри Кўчмас
мулк
кадастри
кадастр
кадастрини
ҳақида
маълумот ҳужжатларини
ҳужжатлариюритиш
тўплаш.
Бино
ва расмийлаштириш;
ни тўплаш
тартиби.
иншоотлар паспортини
Кўчмас
мулкка
эгалик
қилиш,
ҳуқуқини давлат томонидан
кўчмас мулкни давлат қайд
қилишга
доир
рўйхатидан ўтказиш,
маълумотномани тузиш.
ҳужжатларнинг хақиқий
нусхаси
бўлмаганда
бино ва иншоотларга
бўлган
ҳуқуқни
тасдиқловчи ҳужжатлар
тўплашни билиш
Бино
ва
иншоотларни
техник
инвентаризациядан
ўтказиш
Бино
ва
иншоотларни
техник
инвентаризациялаш тартиби
Бино ва иншоотларнинг Бино ва иншоотларга бўлган
техник паспортларини мулк ҳуқуқини тугатиш,
тузишни;
бошқага ўтказиш, чеклаш ва
юзага келишини тасдиқловчи
бино
ва
иншоот ҳужжатлар билан ишлаш
баённомасини тузишни;
кадастр ишига доир
ҳужжатларни
таҳлил
килишни;
бино ва иншоотларга
бўлган мулк хуқуқи,
бино
ва
иншоотлар
экспликациясини;
лойиҳалашнинг иқтисодий қисмини бажариш;
объектнинг
таърифини,
жойлашиш
бино
ва
иншоотлар
конструктив
элементлари таърифини,
объектнинг
тикланиш
баҳосини аниқлашни;
15
баҳолаш ҳисоботидан
бино
ва
баҳосини
билиш.
иншоотлар
ўрганишни
Бино
ва
иншоотни
техник
инвентаризациялаш
жараёнида
компьютер
махсус (Auto
CAD)
дастуридан
фойдаланиш
Бино
ва
иншоотни
техник
инвентаризациялаш
Бино ва иншоотларнинг
кадастр йиғма жилдини
тайёрлаш ва компьютер
базасига
киритишни
билиш
Компьютер махсус дастури
яъни Auto CAD орқали
чизмалар чизиш усулларини
ўрганиш
Давлат
шаҳарсозлик
кадастри
ҳужжатлари
билан ишлаш
Давлат
шаҳарсозлик
кадастрини
юритиш тартиби
Давлат
шаҳарсозлик
кадастрининг
топография-геодезия ва
картография
материалларини,
ҳудудларнинг экологик,
муҳандислик-геологик,
сейсмик, гидрогеологик
ҳолати,
муҳандислик,
транспорт ва ижтимоий
инфратузилма
объектлари, ҳудудларни,
аҳоли
пунктларини
ривожлантиришни
ва
уларни
қуришни
шаҳарсозлик жиҳатидан
режалаштириш
ҳудудларни зондлаш ва
ҳудудий
зоналарнинг
шаҳарсозлик
регламентлари, уй-жой
фондининг
техник
ҳолатини
назорат
қилишни билиш.
Аҳоли
пунктлари
ҳамда
қишлоқлар
ўртасидаги
ҳудудларни
ривожлантиришни,
ҳудудларни
ривожлантириш тўғрисидаги
шаҳарсозлик
ҳужжатлари
талабларига риоя қилиш
асосида ҳаёт фаолиятининг
қулай
соҳасини,
муҳандислик, транспорт ва
ижтимоий
инфратузилма
тизимлари
фаолиятини
мақбуллаштириш.
16
6. Касб-ҳунар тайёргарлиги мазмунининг мажбурий минумими
Ўқув
туркумлари
Умумкасби
й фанлар
Ўқув
Ўқув элементлари
соҳалари
1.Топографик
чизмачилик.
1.1. Топографик чизмачиликда қўлланадиган
шрифтлар билан танишиш.
1.2. Шартли белгилар ва уларнинг гуруҳлари
1.3. Рейсфейдор, кронциркул ва криваножка билан
чизиш ишлари
1.4. Ҳисобловчи шрифтлар
1.5. Т-132 шрифтини ўрганиш
1.6. БМ 431 шрифтини ўрганиш
1.7. Изоҳловчи ва тушунтириш шартли белгилари
1.8. Шартли белгиларни чизиш
1.9. Шартли белгиларни хариталарда изоҳлаш
1.10. 1: 2000 масштабга тааллуқли бўлган геодезик
таянч пунктлари, ореинтирлар, аҳоли яшаш
манзилгоҳлари шартли белгиларини чизиш
1.11. 1: 2000 масштабга тааллуқли бўлган электр
линиялари, йўллар, ҳар хил тўсиқ ва деворлар, ҳамда
гидрографик объектлар шартли белгиларини чизиш
1.12. Рельеф элементларига тааллуқли бўлган шартли
белгиларни чизиш.
1.13. Компьютер графикасини бажаришда
фойдаланиладиган дастурлар
1.14. АVTO-CAD дастури ҳақида тушунча
1.15. АVTO-CAD дастуридаги панеллар менюси
ҳақида тушунча
1.16. АVTO-CAD дастурида ишлаш
1.17. 1:5000; масштабли ер ости (устки) қисмлардаги
иншоотларни топографик шартли белгиларини чизиш
1.18. 1:2000; масштабли ер ости (устки) қисмлардаги
иншоотларни топографик шартли белгиларини чизиш
1.19. 1:1000; масштабли ер ости (устки) қисмлардаги
иншоотларни топографик шартли белгиларини чизиш
1.20. 1:500 масштабли ер ости (устки) қисмлардаги
иншоотларни топографик шартли белгиларини чизиш
1.21. Ер остки (устки) коммуникацияларидан
фойдаланиш жараёни учун шартли белгиларини
чизиш
1.22. Ер остки газ қувурлариниинг шартли
белгиларини ўрганиш ва чизиш
1.23. Ер остки (устки) коммуникацияларини шартли
17
2.Тупроқшунослик
3. Мелиорация
4.Меҳнат муҳофазаси
ва техника
хавфсизлиги
белгиларини чизиш
1.24. Кадастр планларини ўрганишда шартли
белгилар
1.25. Кадастр планларидаги шартли белгилар ва
уларниниг чизмалари билан ишлаш
1.26. Кадастр планларини яратишда қўлланиладиган
дастурлар билан ишлаш
1.27. Турар жой ва нотурар биноларини яратиш
схемаси
2.1. Эндоген жараёнлари, тупроқ ҳосил қилувчи
жинслар.
2.2. Экзоген жараёнлари
2.3. Тупроқнинг органик қисми
2.4. Тупроқдаги чириндини аниклаш.
2.5. Тупроқнинг механик таркиби
2.6. Тупроқнинг физик ҳоссалари
2.7. Тупроқ коллоидлари.
2.8. Тупроқнинг сингдириш қобилияти ва реакцияси.
2.9. Тупроқ унумдорлиги
2.10. Ўзбекистоннинг тупроқлари, уларнинг
хусусиятлари, таснифи ва тарқалиши.
2.11. Тупрок эрозияси. Ҳосил бўлиш сабаблари ва
олдини олиш чоралари.
2.12. Тупроқ сифати ва қийматини баҳолаш.
2.13. Тупроқ ҳаритаси ва картограммаси.
3.1. Сув ресурслари муҳофазаси Фойдали иш
коэффицентини (ФИК)ошириш.
3.2. Сув ресурсларидан рационал фойдаланиш
3.3. Сув олиш иншоотлари ва уларнинг турлари
3.4. Тўғонсиз ва тўғон қуриб сув олиш
иншоотлари
3.5. Механикавий усулда сув олиш иншоотлари
3.6. Сув олиш иншоотлари ва сув омборларининг
барпо этилишга қўйиладиган талаблар
3.7. Дарёдан сув олиш нуқтасини танлаш ва
техникавий –иқтисодий кўрсаткичлари.
3.8. Сув исрофи турлари. Каналлардаги сув
сарфлари.
3.9. Сув
исрофини
келтириб
чиқарадиган
сабаблар. Абсолют сув исрофгарчилиги.
3.10. Сув исрофига қарши эксплуатация тадбирлари
тадбирлари Сувдан режали фойдаланиш.
3.11. Сув исрофига қарши конструктив тадбирлар
Қувурли ва новли тармоқлар қуриш.
4.1. Меҳнат қилиш қонунлари.
4.2. Маъмуриятнинг хавфсиз ва соғлом иш
шароитини ташкил қилиш мажбуриятлари.
4.3. Жароҳатланиш бахтсиз ҳодиса ва касб
18
5. Тадбиркорлик ва
ишга жойлаштириш
технологияси асослари
касаликлари ҳақида тушунча
4.4. Инсон организмининг ташқи муҳитга
мослашуви. Шовқиндан сақлаш
4.5. Ишлаб чиқариш микроиқлимининг гигиеник
нормалари.
4.6. Атмосфера ҳавоси таркибидаги чанглар.
4.7. Ишлаб чиқариш ҳаво муҳитида зарарли
моддаларнинг йўл қўйса бўладиган зичлик
миқдорлари.
4.8. Ҳавонинг кимёвий таркиби ва хоссалари.
4.9. Ёнғинга қарши кураш ишларини ташкил
қилиш.
4.10. Ёнғинга қарши кураш чоралари. Босим остида
ишлайдиган идишларни ишлатишда хавфсизликни
таъминлаш.
4.11. Дастлабки ва автоматик ўт ўчириш
воситалари.
4.12. Ёнғин ҳақида ҳабар бериш Ёнғинга қарши
тўсиқ. Эвакуация йўллари.
4.13. Саноат корхоналарининг ёнғинга қарши сув
таъминоти.
4.14. Ёниш жараёни. Ёниш турлари. Чангларнинг
ёниши ва портлаш ҳусусиятлари.
4.15. Электр токининг инсон организмига таъсири.
Электр токи таъсирига тушган кишига биринчи
ёрдам кўрсатиш
4.16. Ток таъсирига тушиб қолиш хусусиятлари.
4.17. Электр токидан жароҳатланиш сабаблари ва
асосий муҳофаза воситалари.
4.18. Электр қурулмаларини ўрганишда
қўйиладиган асосий талаблар
5.1. Бизнес нима ва одамлар нима учун бизнес
билан шуғулланадилар?
5.2. Тадбиркорлик сифатлари ва кўникмалари.
5.3. Ўз-ўзини банд қилиш.
5.4. Бизнес ғоя – бизнес асоси. Ғоялар генерацияси.
5.5. Бизнес концепцияси. Бизнес ғояларни излаш ва
танлаш манбалари.
5.6. Тадбиркорлик салоҳиятини баҳолаш ва
қобилиятларини ривожлантириш.
5.7. Бизнесни ташкил этиш шакллари:
19
афзалликлари ва камчиликлари.
5.8. Кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик ва уни
Ўзбекистонда ташкил этишнинг ўзига хос
хусусиятлари.
5.9. Мос келувчи бозор ва корхона ерини танлаш.
5.10. Техник-иқтисодий асоснома нима?
5.11. Бизнес-режа – ишнинг боши.
5.12. Хусусий иш ташкил этишнинг босқичлари ва
амалий қадамлар.
5.13. Кадрлар ва ишлаб чиқариш жараёнини
бошқариш.
5.14. Бошланғич капитал ва унинг манбалари.
5.15. Ўзбекистонда тадбиркорлик субъектларини
молиялаштиришнинг ўзига хос хусусиятлари.
5.16. Молиявий режалаштириш: даромад ва
харажатлар режаси.
5.17. Бухгалтерия ҳисоби. Бухгалтерия ҳисоби
тизимининг уч хил тури.
5.18. Суғурталаш.
5.19. Солиқларнинг иқтисодий моҳияти ва амал
қилиш хусусиятлари.
5.20. Ўзбекистон Республикаси солиқ тизими ва
унинг таркибий тузилиши.
5.21. Юридик ва жисмоний шахсларни солиққа
тортиш тартиби.
5.22. Ягона солиқ тўлови.
5.23. Солиққа оид қонунбузарликлар ва уларга
нисбатан қўлланиладиган жазо чоралари.
5.24. Маркетинг сабоқлари.
5.25. Тадбиркорлик фаолиятида ишлатиладиган
20
маркетинг стратегиялари.
5.26. Маркетинг бўйича режа тузиш.
5.27. Меҳнат бозори, унинг моҳияти ва ишлаш
механизми.
5.28. Ишга жойлаштириш ва бандлик. Ишга
жойлаштиришнинг ҳуқуқий асослари.
5.29. Касбий фаолиятдаги асосий тушунчалар.
5.30. Иш излаш технологияси. Ахборотлар билан
ишлаш соҳасидаги ваколатлар.
5.31. Ишга жойлашиш мақсадида бандликка
кўмаклашиш муассасаларига мурожаат қилувчилар
билан мулоқот қилиш этикаси.
5.32 Ишга жойлаштириш жараёнида таржимаи ҳол,
интервью, иш ҳужжатлари тузиш ва бошқа ўз-ўзини
намойиш қилиш кўникмалари.
5.33. Муваффақият сари олти қадам.
5.34. Муваффақият сирлари.
6. Геоморфология
6.1. Ернинг тузилиши ва таркиби.
6.2. Ернинг рельефи ҳақида умумий маълумотлар.
6.3. Рельеф тушунчаси, шакллари ва ёши
6.4. Тектоник ҳаракатлар ва зизила келтириб
чиқарган рельеф шакллари.
6.5. Вулқондан кейин ҳосил бўлган рельеф
шакллари.
6.6. Нураш жараёнлари ва рельеф
6.7. Гравитацион жараёнлари ва рельеф
6.8. Тоғ жинсларининг хусусиятлари ва рельеф
6.9. Гляциал жараёнлар ва рельеф
6.10. Карст жараёнлар ва рельеф
6.11. Суффозион жараёнлар ва рельеф
6.12. Эол жараёнлар ва рельеф
6.13. Кўп йиллик музлоқлар жараёнлар ва рельеф
6.14. Абразион жараёнлар ва рельеф
6.15. Антропоген рельеф шакллари
6.16. Амалий геоморфологиянинг мақсади ва
вазифалари
6.17. Картографияда рельеф
6.18. Инженерлик геоморфологияси
21
7.Ҳаёт фаоияти
хавфсизлиги
8. ЭКОЛОГИЯ ВА
АТРОФ МУҲИТ
МУҲОФАЗАСИ
6.19. Геоморфологик таълим ва тарбия
7.1.Ҳаёт фаолияти хавфсизлиги ўқув фанининг
мақсад ва вазифалари.
7.2.Ёнғин ва унинг зарарловчи омиллари. Ёнғинда
ҳаракатланиш тартиби.
7.3.Кундалик ҳаётда маиший уй жиҳозларидан тўғри
фойдаланиш.
7.4.Ёнғиндан шикастланганда биринчи тиббий ёрдам
бериш.
7.5.Террорчилик ҳаракатлари содир бўлганда
ҳаракатланиш тартиби. Ахборот хавфсизлиги.
7.6.Мажбурий ёлғизлик ҳолатида ўзини тутиш
қоидалари.
7.7.Зилзила ва уларда ҳаракатланиш тартиби.
Зилзила оқибатларидан муҳофазаланиш усуллари.
7.8.Зилзилада биринчи тиббий ёрдам бериш тартиби.
7.9.Гидрометеорологик хавфли ҳодисалар билан
боғлиқ фавқулодда вазиятлар ҳамда уларда
хавфсизлик қоидаларига риоя этиш.
7.10. Транспорт воситалари билан боғлиқ фавқулодда
вазиятлар ва уларда ҳаракатланиш тартиби.
7.11. Радиация манбалари ва кучли таъсир этувчи
заҳарли моддалар (КТЭЗМ)нинг зарарли таъсири.
7.12. Аҳолига радиациянинг зарарли таъсири ва
ундан ҳимояланиш йўллари.
7.13. КТЭЗМдан муҳофазаланиш ва ундан
заҳарланганда биринчи тиббий ёрдам кўрсатиш.
7.14. Фавқулодда вазиятларда аҳолининг
муҳандислик муҳофазасини ташкил этиш.
Бинолар ва қурилиш ашёларининг ўзига хос
хусусиятлари.
7.15. Экологик муҳит бузилишининг инсон ҳаётий
фаолиятига зарарли таъсири ва унинг натижасида
юзага келаётган муаммоли вазиятлар.
7.16. Ўзбекистон, Марказий Осиё минтақаси ва
халқаро миқёсда юзага келаётган экологик
таҳдидлар.
7.17. Эпидемиологик фавқулодда вазиятлар.
7.18. Фавқулодда вазиятлар юзага келганда биринчи
тиббий ёрдам ва ўз-ўзига ёрдам кўрсатиш.
8.1. Экологик хавфсизлик ва барқарор ривожланиш
8.2. Атроф муҳит муҳофазаси бўйича олиб
борилаётган илмий тадқиқот ишлар йўналиши.
8.3. Экологиянинг замонавий йўналишлари
8.4. Экологик ресурслар.
8.5. Биосфера ҳақида тушунча
8.6. Экологик омиллар
8.7. Экология ва ҳуқуқ
22
Махсус
фанлар
9.Геодезия.
8.8. Давлат ва жамиятнинг экологик бошқаруви
8.9. Табиатни муҳофаза қилиш ва оқилона
фойдаланиш
8.10. Ижтимоий экологияниниг тадқиқот доираси
8.11. Экологик таълим ва тарбия
9.1. Ернинг умумий шакли ва ўлчамлари ҳақида
маълумот
9.2. Геодезияда қўлланиладиган координата
системалари
9.3. Геодезияда қўлланиладиган баландлик
системалари
9.4. Гаусс-Крюгер ясси тўғри бурчакли
координаталар системаси ҳақида тушунча
9.5. Ҳақиқий азимут ва дирекцион бурчаклар.
9.6. Ернинг умумий шакли ва ўлчамлари ҳақида
маълумот
9.7. Топографик план ва карталар тўғрисида
умумий маълумот. Масштаблар
9.8. Топографик план ва карталар номенклатураси
9.9. Жой рельефи ва уни топографик план ҳамда
карталарда тасвирлаш
9.10. Топографик план ва карталарнинг шартли
белгилари
9.11. Рақамли ва электрон карталар ҳақида
маълумотлар
9.12. Ўлчаш ва ўлчаш хатоларининг турлари
9.13. Тасодифий хатоларнинг хоссалари
9.14. Айрим ўлчашларнинг ўрта квадратик хатоси
9.15. Умумий маълумотлар. Горизонтал
бурчакларни ўлчаш моҳияти.
9.16. Теодолит тузилиши ва турлари
9.17. Электрон теодолитлар
9.18. Теодолитларни текшириш ва тузатиш
9.19. Горизонтал бурчакларни ўлчаш ва ўлчаш
аниқлиги
9.20. Вертикал бурчакларни ўлчаш
9.21. Чизиқларни бевосита ўлчаш қуроллари ва
ўлчашга тайёрлаш
9.22. Пўлат лента билан чизиқларни ўлчаш ва
ўлчаш аниқлиги
9.23. Оптик дальномерлар
9.24. Электрон дальномерлар ҳақида умумий
маълумот
9.25. Нивелирлашнинг моҳияти ва турлари
9.26. Геометрик нивелирлаш усуллари
9.27. Нивелир ва унинг тузилиши, хорижий
давлатларда ишлаб чиққан замонавий нивелирлар
ҳақида маълумот.
23
10.Ер ҳуқуқи
9.28. Нивелирларни текшириш ва тузатиш
9.29. Нивелир рейкалари ва уларни текшириш
9.30. Давлат планли ва баландлик геодезик
тармоқлари ҳақида умумий маълумотлар
9.31. Тахеометрик съёмка ва унинг моҳияти
9.32. Тахеометрик съёмка учун ишлатиладиган
асбоблар уларни текшириш ва ишлатилиши
9.33. Тахеометрик план олиш ишларида электрон
тахеометрларда ўлчаш ишлари ва ҳисоблашларни
бажарилишни ташкил этиш.
9.34. Мензула съёмкаси моҳияти ва унинг
жиҳозлари
9.35. Мензула билан план олиши учун асос
нуқталар ҳосил қилиш ва план олишни бажариш,
геодезия ва картография ишлари планларини тузиш.
9.36. Трасса ўқини жойда ўтказиш
9.37. Трасса нивелирлашни бажариш ва
натижаларни ишлаб чиқиш
9.38. Иншоот элементларини бўйлама профилда
лойиҳалаш
9.39. Лойиҳани жойга кўчиришда тайёргарлик
ишлари. Бино иншоот ва ер тузилиши лойиҳаларини
жойга кўчириш
9.40. Лойиҳани жойга кўчиришда геодезик ишлар.
9.41. Қишлоқ хўжалик картографияси ва унинг
вазифаси.
9.42. Умумгеографик карталар.
9.43. Хариталарни тузиш.
9.44. Қишлоқ хўжалик карта ва атласлари, уларни
классификацияси.
9.45. Жамоа хўжаликлари, фермер ва ширкат
хўжаликларининг карталари.
10.1. Ер тўғрисидаги қонунларнинг асосий
принциплари. Вазирлар маҳкамасининг ер
муносабатларини тартибга солиш ваколати. Ерга
оид ҳуқуқий муносабатлар
10.2. Ерга оид муносабатларнинг тартибга солиш
борасида давлат ҳокимияти бошқарув
органларининг ҳуқуқий ҳолати
10.3. Давлат ер кодекси ҳуқуқлари мақсад
принциплар ва меъёрий ҳужжатлари. Ерга бўлган
мулкчилик тоифалари
10.4. Аҳоли пунктларида ер участкани бериш. Ер
қонунчилигини бузганлиги учун жавобгарлик ва
низоларни кўриб чиқиш ҳуқуқи
10.5. Ер участкасини рўйхатга олиш тартиби.
қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерларни
ҳуқуқий ҳолати
24
11.Геоахборат
тизимлар ва
технологияси
12.Фотограмметрия.
10.6. Фермер хўжаликларини юритиш учун
фуқароларга ер бериш ҳуқуқий ҳолати
10.7. Алоҳида муҳофаза этиладиган ҳудудлар
ерларининг ҳуқуқий ҳолати. Ерларни муҳофаза
қилиш қонун ҳужжатлари
10.8. Халқаро ва хорижий мамлакатларда ер
ҳуқуқлари
11.1. ГИС табиий ресурсларни ўрганишдаги
аҳамияти
11.2. Автоматизициялаштирилган тузумлар ичида
ГИС ўрни ва моҳияти.
11.3. Асосий тушинчалар ва иборалар
11.4. ГИС таснифи
11.5. ГИС қамраб олган маълумотларни
тузилишини умумий асоси.
11.6. ГИС маълумотларни жамланиш
хусусиятлари.
11.7. Графикли маълумотларни компьютерга
киритиш принципи
11.8. Географик ахборот тизимининг таркибий
қисмлари
11.9. ГИС га қўйиладиган талаблар.
11.10. Хорижий ГИСларнинг қисқача тавсифлари
11.11. ГИС асбоб воситалари.
11.12. ГИС таркибида моделлаш технологияси
11.13. Ўлкани рақамли моделлари.
11.14. Карта тузиш ишлари босқичлари ва
технологик жараёнлари.
11.15. Дастлабки маълумотларни ГИС учун
қўллаш
11.16. Маълумотлар базасини яратиш
11.17. Мавзули карталарни ишлаб чиқиш
11.18. Легендаларни ишлаб чиқиш йўллари
11.19. Карта компоновкасини ишлаб чиқиш ва
унинг нашрли нусхасини тайёрлаш
11.20. ГИС асосида картографик генерализация
ишларини олиб бориш
11.21. Векторли обьектларни мазмун жихатдан
тўғри келиши
12.1. Суратга олиш ҳақида тушунча.
12.2. Аэросъёмканинг техник жараёни.
12.3. Марказий проекция элементлари.
12.4. Аэросуратларни таҳлил қилиш.
12.5. Фототрангуляция қаторини қуриш.
12.6. Аэросуратларни трансформациялаш.
12.7. Фотоплан ва фотосхема тайёрлаш.
12.8. Аэросуратларни жой билан таққослаш. (
дешифровкалаш )
25
13.Давлат кадастри
12.9. Икки аэросуратни анализ қилиш.
12.10. Комбинирлашган съёмка ҳақида тушунча.
12.11. Ер тузиш ишида аэрофотогеодезия
12.12. Стереотопографик
усулда
план
ва
хариталарни тайёрлаш.
12.13. Космик съёмка ҳақида умумий тушунча.
12.14. Корректировка ҳақида тушунча.
13.1. Давлат ер кадастри ҳақида тушунча.
13.2. Давлат ер кадастри юритилишини назорат
қилувчи қонунчилик актлари ва унинг давлат
бошқаруви.
13.3. Ўзбекистон Республикаси ер заҳираси-давлат
ер кадастрини объекти сифатида.
13.4. Кадастр съёмкаси ҳақида тушунча ва унинг
мақсади. Кадастр съёмкаси объектлари.
13.5. Техник инвентаризациялашнинг мақсади ва
вазифалари
13.6. Техник инвентаризациялашнинг предмети.
Техник инвентаризациялашн ўтказишда ишларни
ташкил қилиш
13.7. Ер участкасини техник инвентаризациялаш
13.8. Бино ва иншоотни техник инвентаризациялаш
13.9. Ер участкасига бўлган ҳуқуқни регистрация
қилиш.
13.10. Ерларнинг миқдори ва сифатини ҳисоб-китоб
қилиш
13.11. Ердан фойдаланувчи ҳудудларнинг ер
баланси.
13.12. Тупроқ бонитировка ишлари
13.13. Режа-картографик материал ва ундан давлат
ер кадастрида фойдаланиш.
13.14. Кадастр картасини тузиш
13.15. ДКЯТ нинг тушунчаси, моҳияти ва мазмуни.
13.16. Давлат сув кадастри
13.17. Давлат ўрмон кадастри
13.18. Бинолар ва иншоотлар давлат кадастри
13.19. Давлат шаҳарсозлик кадастри
13.20. Гидротехника иншоотлари давлат кадастри
13.21. Автомобиль ва темир йўллари давлат
кадастри
13.22. Етказиб бериш қувурлари давлат кадастри
13.23. Алоқа объектлари давлат кадастри
13.24. Ўсимлик ва ҳайвонот дунёси объектларининг
давлат кадастрини юритиш тартиби
13.25. Муҳофаза этиладиган ҳудудлар давлат
кадастри
13.26. Маданий мерос объектлари давлат кадастри
13.27. Табиий ва техноген хавф юқори бўлган
26
Ўқув
амалиёти
зоналар давлат кадастри
13.28. Картография-геодезия давлат кадастри
13.29. Давлат
ер
кадастрини
юритишда
автоматлаштирилган технологиялар.
13.30. АUTOCAD дастурида ишлаш
13.31. АUTOCAD дастурида ишлаш
14.Ер тузиш лойиҳаси 14.1. Ер тузишни лойиҳалашнинг пайдо бўлиши ва
ривожланиш тарихи
14.2. Ер тузишни лойиҳалаш фани ва унинг ер
тузиш тизимидаги ўрни
14.3. Ер тузишни лойиҳалаш усуллари
14.4. Ер тузишни лойиҳалаш тамойиллари
14.5. Ер тузишни лойиҳалаш тизими ва унинг
асосий мазмуни
14.6. Лойиҳалаш босқичлари
14.7. Лойиҳа ҳужжатлари
14.8. Лойиҳалаш технологияси асослари
14.9. Лойиҳалашни ташкил этиш
14.10. Хўжаликлараро ер тузишнинг вазифалари ва
мазмуни
14.11. Ер тузиш жарёни
14.12. Тайёргарлик ишлари
14.13. Қишлоқ хўжалик корхоналари ерларини
ташкил этиш
14.14. Фермер хўжаликларида хўжаликлараро ер
тузишнинг хусусиятлари
14.15. Лойиҳани иқтисодий баҳолаш
14.16. Лойиҳани кўриб чиқиш ва тасдиқлаш
14.17. Ерга бўлган ҳуқуқни тасдиқловчи
ҳужжатларни расмийлаштриш ва бериш
14.18. Хўжаликда ички ер тузиш лойиҳасининг
мазмуни ва вазифалари
14.19. Лойиҳани ишлаш тартиби ва усуллари
14.20. Хўжаликда ички асосий ( магистрал)
йўлларни, инженерлик иншоотларини ва
объектларини жойлаштириш
14.21. Ер турлари ва алмашлаб экишни ташкил этиш
15. Ер тузиш лойиҳаси 15.1. Тайёргарлик ва изланиш ишлари.
15.2. Аҳоли яшаш жойлари ва фермер
хўжаликлари марказларини жойлаштириш
15.3. Хўжаликдаги асосий йўлларни жойлаштириш
15.4. Ер турлари тартибини белгилаш ва алмашлаб
экишни ташкил қилиш
15.5. Алмашлаб экиш массиви ҳудудини ташкил
этиш
15.6. Дарахтзорлар ҳудудларини ташкил этиш
15.7. Ем-хашак олинадиган ер турларининг
ҳудудларини ташкил этиш.
27
16. Геодезия ишлари
17. Фотограмметрия
ишлари
15.8. Хўжаликда ички ер тузиш лойиҳасининг
экологик, иқтисодий ва ижтимоий самарадорлиги
15.9. Хўжаликда ички ер тузиш лойиҳасини
муҳокама қилиш ва тасдиқлаш. Лойиҳани жойга
кўчириш
15.10. Лойиҳаларни расмийлаштириш,
ҳужжатларни бериш ва амалга ошириш
16.1. Тайёргарлик ишлари: Оптик геодезик
асбобларни танглаш
16.2. Жой билан танишиш (рекогносцировка).
16.3. Горизонтал бурчакларни ўлчаш, бурчак
ўлчаш журналини тўлдириш ва абрис чизиш.
16.4. Жойда чизиқ узунликларини оптик
дальномерларда ўлчаш.
16.5. Тафсилотларни оптик теодолитларда съёмка
қилиш.
16.6. Ўлчаш натижаларини ишлаб чиқиш. Тўғри ва
тескари геодезик масалаларни ечиш.
16.7. Горизонтал съёмкаси планнини тузиш ва
чизиш.
16.8. План ва карталарда майдон юзасини
ҳисоблаш.
16.9. Трасса ўқини жойда ўтказиш, бурилиш
бурчакларини ўлчаш ва томонлар бурилиш
дирекцион бурчагини ҳисоблаш
16.10. Трассани пикетларга бўлиш ,кўндаланг
қирқим нуқталарини жойда белгилаш.
16.11. Трасса бўйлаб тор энли жой съёмкасини
бажариш, пикетлаш дафтарчасини юритиш
16.12. Трассани нивелирлаш, нивелирлаш
журналини ишлаб чиқиш, трассанинг бўйлама ва
кўндаланг профилини тузиш. Иншоот элементларини
бўйлама профилда лойиҳалаш.
16.13. Жойда тахеометрик йўллар ўтказилиб,
тафсилот ва рельефни съёмка қилиш.
16.14. Тахеометрик съёмка натижаларини ишлаб
чиқиш
16.15. Тахеометрик съёмка планини тузиш
16.16. Мензула ва кипрегельни текшириш ва
тузатиш
16.17. Мензулани нуқтага ўрнатиш ва планшетни
тайёрлаш
16.18. Мензула съёмкасини бажариш
16.19. Комбинацияланган съёмка усули.
16.20. Техник ҳисоботни расмийлаштириш
17.1. РНОТОМОD дастури ҳақида умумий
тушунчалар. Дастур турлари ва вазифалари
17.2. PHOTOMOD Solver модулида
28
18. Давлат кадастри
Ишлаб
чиқариш
амалиёти
19. Ишлаб чиқариш
амалиёти
фототриангуляция тизими тенглаштириш.
17.3. Марказий проекция съёмкаси методини
тенглаштириш. Марказий проекция съёмкаси
параметрлар блокини тўғирлаш.
17.4. PHOTOMOD тизимида аэрофотосъёмкалар
тенглаштириш бўлимида ишлашнинг тавсиялари.
17.5. PHOTOMOD Solver модули тизимида
“моделлар” ва “суратлар” ойнаси хатоликларини
тўғирлаш.
17.6. Узоқ фокусли камераларда съёмка ишларини
олиб бориш тавсиялари.
17.7. Материалларини топшириш.
18.1. Давлат кадастри ягона тизими ҳақида тушунча
18.2. Давлат сув кадастрини юритишни ташкил
этиш
18.3. Техник инвентаризациялашнинг мақсади,
вазифалари ва предмети
18.4. Техник инвентаризациялашни ўтказишда
ишларни ташкил қилиш
18.5. Ер участксини техник инвентаризацилаш
18.6. Бино ва иншоатни техник инвентаризациялаш
18.7. Бино ва иншоатнинг техник ҳолатини
аниқлаш
18.8. Бино ва иншоатнинг қийматини аниқлаш
18.9. Кўчмас мулк объектига бўлган ҳуқуларни
рўйхатдан ўтказиш
18.10. Инветаризация ишларини бажаришда
хавфсизлик техникаси
18.11. Ер участка, бино ва иншоатни техник
инветаризациялаш жараёнида компьютер
дастурларидан фойдаланиш
18.12. Бино ва иншоатларни техник
инвентаризациялашда қўлланиладиган шартли
белгилар
18.13. Давлат шаҳарсозлик кадастрини юритишни
ташкил этиш
18.14. Давлат шаҳарсозлик кадастрини юритиш
жараёнида компьютер дастурларидан фойдаланиш
18.15. АUTOCAD дастурида ишлаш
18.16. Материалларини топшириш.
19.1. Корхона, ташкилот, фабрика ва унинг
бўлинмаларининг ташкилий тузилмаси билан
танишиш.
19.2. Меҳнат муҳофазаси ва техника хавфсизлиги
бўйича тушунча бериш.
19.3. Давлат кадастри бўйича қўлланма, тушунча,
меъёрий-қонуний ҳужжатларни ўрганиш.
19.4. Ишлаб чиқариш амалиёти режасини бажариш:
29
а) Давлат кадастри ва мониторинги бўйича
меъёрий ҳужжатлар билан танишиш.
б) Давлат кадастр ишлари билан танишиш.
в) Корхона, давлат хўжаликларини режани
бажариши билан танишиш.
г) Давлат кадастр ишларини бажарилиши билан
танишиш.
20. Диплом олди
амалиёти
19.5. Техник иқтисодий самарадорлик таҳлили
техник самарадорликни асослаш, ишлаб чиқаришни
илмий асослашда ташкил этиш ва бошқариш
масалалари
19.6. Амалиёт раҳбари томонидан техник
ҳисоботни кўриб чиқиш.
20.1. Корхона, ташкилот,фабрика ва унинг
бўлинмаларининг ташкилий тузилмаси билан
танишиш (бригада).
20.2. Меҳнат муҳофазаси ва техника хавфсизлиги
бўйича тушунча бериш.
20.3. Қўлланма, тушунча, меъёрий-қонуний
ҳужжатларни ўрганиш.
20.4. Техник иқтисодий самарадорлик таҳлили
техник самарадорликни асослаш, ишлаб чиқаришни
илмий асослашда ташкил этиш ва бошқариш
масалалари
20.5. Диплом олди амалиёти режасини бажаришда
битирув малакавий иши мавзусига оид маълумотлар
йиғиш, таҳлил қилиш ва лойиҳалаш ишларини
бажариш
20.6. Амалиёт раҳбари томонидан техник
ҳисоботни кўриб чиқиш.
7. Намунавий ўқув режаси.
Соатлар миқдори
№
I
Меҳнат
Блоклар ва фанлар номи.
сиғими
2912
Умумтаълим фанлари
Аудитория
машғулотлари
Мустақил
2010
иш
902
1.01 Нутқ маданият ва давлат тилида иш юритиш
58
40
18
1.02 Она тили ва адабиёт
174
120
54
1.03 Хорижий тил
362
250
112
30
1.04 Рус (ўзбек) тили
174
120
54
1.05 Тарих
232
160
72
1.06 Математика
275
190
85
1.07 Информатика ва ахборот технологиялари
188
130
58
1.08 Физика. Астрономия
275
190
85
1.09 Кимё
116
80
36
1.10 Биология
116
80
36
1.11 Амалий география
58
40
18
1.12 Чақирувга қадар бошланғич тайёргарлик
203
140
63
232
58
116
160
40
80
72
18
36
43
58
58
58
30
40
40
40
13
18
18
18
58
40
18
1450
1000
450
667
174
87
58
58
116
460
120
60
40
40
80
207
54
27
18
18
36
58
58
58
784
203
58
145
87
233
58
957
174
261
174
40
40
40
540
140
40
100
60
160
40
660
120
180
120
18
18
18
244
63
18
45
27
73
18
297
54
81
54
1.13 Жисмоний тарбия
1.14 Маънавият асослари
1.15 Фалсафий фанлар: Эстетика, Шахс ва жамият,
Диншунослик.
1.16 Оила психологияси
1.17 Ҳуқуқшунослик
1.18 Ўзбекистон Конституцияси
1.19 Миллий истиқлол ғояси: асосий тушунча ва
тамойиллар
1.20 Иқтисодиёт асослари
Касбий таълим (умумкасбий ва махсус)
II
фанлари
2.00 Умумкасбий фанлар:
2.01 Топографик чизмачилик
2.02 Тупроқшунослик
2.03 Мелиорация
2.04 Меҳнат муҳофазаси ва техника хавфсизлиги
2.05 Тадбиркорлик
ва
ишга
жойлаштириш
технологияси асослари
2.06 Геоморфология
2.07 Ҳаёт фаолияти хавфсизлиги
2.08 Экология ва атроф муҳит муҳофазаси
Махсус фанлар:
2.09 Геодезия
2.10 Ер ҳуқуқи
2.11 Геоахборот тизимлар ва технологиялар
2.12 Фотограмметрия
2.13 Давлат кадастри
2.14 Ер тузиш лойиҳаси
III
Ўқув амалиёти:
3.01 Ер тузиш лойиҳаси
3.02 Геодезия ишлари
3.03 Фотограмметрия ишлари
31
3.04
IV
4.01
4.02
Давлат кадастри
Ишлаб чиқариш амалиёти:
Ишлаб чиқариш амалиёти
Диплом олди амалиёти
Давлат аттестацияси
Таълим муассасаси ихтиёридаги соат
Жами:
348
940
522
418
104
116
6480
240
648
360
288
72
80
4470
108
292
162
130
32
36
2010
7.1 3311503-“Кадастр иши техниги” касби бўйича кичик мутахассислар тайёрлашни
3 йиллик кундузги ўқитиш шакли қуйидаги вақт тақсимотига эга:
Назария ва амалий машғулот
100 ҳафта
Ўқув амалиёти
Ишлаб чиқариш амалиёти
10 ҳафта
Диплом олди амалиёти
8 ҳафта
Давлат аттестацияси
2 ҳафта
Таътиллар
24 ҳафта
Ҳаммаси
144 ҳафта
7.2 Ўқувчилар учун умумий ҳафталик
аудитория; 16-18 соат мустақил иш.
юклама – 54 соат, шундан: 36-38 соат
7.3 3 йиллик таълимни ўқув дастурини меҳнат ҳажми – 6480 соат, ўқув дастурини
ўзлаштиришда ўқув фанлари вазифалари ва баъзи муаммолар бўйича мустақил билим олиш
кўзда тутилган.
7.4 Фанлар блоки бўйича ўқув дастурини мазмуни
Соатлар миқдори
№
1
Блок номи
Умумий
Аудитория
Мустақил
соат ҳажми
соатлари
иш
3
4
5
2
1
Умумтаълим фанлари
2912
2010
902
2
Умумкасбий фанлар
667
460
207
32
3
Махсус фанлар
784
540
244
4
Ўқув амалиёти
957
660
297
5
Ишлаб чиқариш амалиёти
940
648
292
Ишлаб чиқариш амалиёти
522
360
162
Диплом олди амалиёти
418
288
130
6
Давлат аттестацияси
104
72
32
7
Таълим муассасаси ихтиёридаги
соат
116
80
36
Ҳаммаси
6480
4470
2010
8. Стандарт талабларининг бажарилишини назорат қилиш
8.1 ЎМКҲТ сифатини назорат қилиш қуйидаги усулларда олиб борилади:
-Ички назорат - ЎМКҲТ муассасаси томонидан амалга оширилади.
Ўқитиш сифатининг ички назорати таълимни бошқариш бўйича ваколатли давлат
органи тасдиқлаган “Академик лицейлар ва касб-ҳунар коллежлари ўқувчиларининг билим
савияси, кўникма ва малакаларини назорат қилишнинг рейтинг тизими тўғрисида”ги Низом
асосида рейтинг-назорат шаклида ўтказилади. Назоратнинг рейтинг тизими қуйидаги назорат
тадбирлари ўтказилишини кўзда тутади:
- жорий назорат – оғзаки сўров, семинарлар, ёзма ишлар, лаборатория ишлари, курс
иши лойиҳалари, уй вазифаси ва ҳоказо, яъни ўқитувчи ўз амалиётида қўллайдиган барча
сўров турларини ўз ичига олади.
- оралиқ назорат – фаннинг маълум бир қисми, бўлими якунлангандан сўнг
ўтказилади. Оралиқ назоратнинг ўтказилиш тартиби, шакли таълим муассасасининг илмийпедагогик кенгаши томонидан белгиланади.
- якуний назорат – семестр тамом бўлганда ва ўқув дастурининг тегишли бўлими
тугаллангандан кейин амалга оширилади. Якуний назоратнинг ўтказилиш тартиби, шакли
таълим муассасасининг илмий-педагогик кенгаши томонидан белгиланади.
- Ташқи назорат–Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси Давлат тест
маркази таркибидаги Кадрлар тайёрлаш сифатини назорат қилиш, педагог кадрлар ва таълим
муассасалари аттестацияси бошқармаси томонидан тайёрланган “Таълим муассасалари ва
педагогик кадрларнинг давлат аттестацияси ва аккредитацияси ҳақидаги Низом” ва амалдаги
меъёрий ҳужжатлар асосида амалга оширилади;
33
- Давлат-жамоат назорати – таълимни бошқарувчи ваколатли давлат органи ва у
билан келишилган ҳолда жамоат ташкилотлари ва кадрларга талабгорлар томонидан амалга
оширилади;
- Якуний давлат аттестацияси – давлат имтиҳонлари ва малакавий битирув диплом
иши(лойиҳа)ни ҳимоя қилиш билан якунланади.
8.2 ЎМКҲТ муассасаларини битирувчиларга ўрта махсус, касб-ҳунар таълими
тўғрисида давлат намунасидаги диплом берилади, унда:
- касб-ҳунар коллежлари учун – ЎМКҲТ тайёрлов йўналишлари, касблар ва
ихтисосликлар умумдавлат Таснифлагичи (ЎМКҲТТЙКИУТ)га мувофиқ касблар ва
ихтисосликлар бўйича берилган малака кўрсатилади;
- дипломларга ўзлаштирилган умумтаълим ва махсус (касб-ҳунар) фанлар (курслар),
соатлар ҳажми ва улар бўйича баҳолар (рейтинглар) шунингдек, битирувчининг умумий
рейтингги ва якуний давлат аттестациясининг натижалари кўрсатилган қўшимча варақ илова
қилинади.
Касб-ҳунар коллежини тугатганлик тўғрисидаги диплом олинган мутахассисликка мувофиқ
меҳнат фаолиятини амалга ошириш ҳамда олий таълим муассасасига ўқишга кириш
ҳуқуқини беради.
34
УДК :002:651.1/7
Гуруҳ: Т 55
ОКС : 01.040.01
Таянч сўзлар:
Давлат таълим стандарти; касб-ҳунар тавсифномаси; касбий фаолиятининг мазмуний
ўлчамлари; касбий фаолиятда ўзлаштириши шарт бўлган билимлар мазмуни; намунавий ўқув
режаси; ўқув мажмуалари ва мавзулари; ўқув жараёни таркибий қисмлари; стандартнинг
бажарилиши устидан назорат.
35
36
ИШЛАБ ЧИҚИЛГАН:
Олий ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълим вазирлиги,
Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими маркази
Директор ўринбосари _________________З.Худойбердиев
2016 йил «_______»_____________________
М.Ў.
Тошкент геодезия ва картография
касб-ҳунар коллежи
Директор_____________________Б. Пулатов
2016 йил «_______»_____________________
М.Ў.
КЕЛИШИЛГАН:
Марказий аэрогеодезия корхонаси
Директор_____________________Ғ. Бекбаев
2016 йил «_______»_____________________
М.Ў.
37
Тошкент ирригация ва мелиорация институти
т. ф.н. доц. _____________________А. Бобожонов
2016 йил «_______»_____________________
М.Ў.
38
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси
ҳузуридаги Давлат тест марказида
экспертизадан ўзказилди.
Бошқарма бошлиғи ______________ Ф.Мирзаев
2016 йил “____” ______________
Эксперт гуруҳи аъзолари
№
Ф.И.Ш
1. А.Сулаймонов
Лавозими
Бўлим бошлиғи
2.
3.
...
39
Имзо
40
Ижодий ишчи гуруҳи аъзолари
Т/р
Ф.И.Ш.
1. Г.Бабажанова
2.
3.
4.
5.
6.
С.Каххаров
В.Ибрагимов
З.Алибеков
А.Абдурахмонов
Х.Ишмухамедова
7.
Н. Коканова
8.
Х.Худайберганов
Лавозими
ЎМКҲТ Маркази ижодий ишчи
гуруҳ рахбари
ЎМКҲТ муассасаларини АМТХ-аъзо
ЎМКҲТ муассасаларини АМТХ-аъзо
ЎМКҲТ муассасаларини АМТХ-аъзо
ЎМКҲТ муассасаларини АМТХ-аъзо
Тошкент геодизия ва картография
касб-ҳунар коллежи махсус фанлар
ўқитувчиси-аъзо
Тошкент геодизия ва картография
касб-ҳунар коллежи махсус фанлар
ўқитувчиси-аъзо
Тошкент геодизия ва картография
касб-ҳунар коллежи махсус фанлар
ўқитувчиси-аъзо
41
Имзо
Ishchi o’quv
reja
42
43
44
45
Fanning
na’munaviy
dasturi
46
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ОЛИЙ ВА ЎРТА МАХСУС ТАЪЛИМ ВАЗИРЛИГИ
ЎРТА МАХСУС, КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ МАРКАЗИ
Рўйхатга олинди
“ТАСДИҚЛАНДИ”
№ 3311503
Олий ва ўрта махсус таълим
вазирлигининг 2017 йил
23 августдаги 137-сонли буйруғи
КАСБ-ҲУНАР КОЛЛЕЖЛАРИНИНГ
3311503-КАДАСТР ИШИ ТЕХНИГИ
КАСБИДАН
касби бўйича
ДАВЛАТ КАДАСТРИ
ЎҚУВ АМАЛИЁТИ ДАСТУРИ
ТОШКЕНТ – 2017
47
ДАВЛАТ КАДАСТРИ
ЎҚУВ АМАЛИЁТИ ДАСТУРИ
Тузувчилар:
Тақризчилар:
Х. Ишмухамедова
Тошкент геодезия ва картография касб-ҳунар
коллежи махсус фан ўқитувчиси
Н. Коканова
Тошкент геодезия ва картография касб-ҳунар
коллежи махсус фан ўқитувчиси
Ғ. Бекбаев
“Марказий аэрогеодезия ” корхонаси директори
А. Бобожонов
Тошкент ирригация ва мелиорация институтит.
ф.н. доц.
48
Фан дастури Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаларини Ахборот-методик таъминлаш
хизмати ҳузуридаги “Ўқув-методик бирлашмаларни”нинг 2017 йил 25 декабрдаги 1-сонли йиғилиш
баённомаси ҳамда Олий ва ўрта махсус, касб-ҳунар тайёрлов йўналишлари бўйича
Мувофиқлаштирувчи кенгашнинг 2017 йил 26 мартдаги 2-сонли мажлис баёни билан маъқулланган.
Ўқув амалиёти дастурининг асосий қисмлари
Кириш
Ўзбекистон Республикаси давлат кадастр тизимини асосий мақсади бутун республика ҳудуди учун
автоматлаштирилган кадастр маълумотлари тизимини яратиш ва «Давлат кадастрлари ягона
тизимини» (ДҚЯТ) барпо қилиш. Кўп мақсадларга бошқариш, режалаш, баҳолаш, башорат ва
муҳофаза қилиш ва бошқа мақсадларга хизмат қилувчи маълумотлар марказини яратиш. Бу мақсадлар
учун аниқ, ишончли, ҳар томонлама тўла замонавий маълумотлар керак.
Амалиётнинг мақсади ва вазифалари
Ўзбекистон Республикаси ва унинг алоҳида ҳудудларини табиий ва уни ҳар томонлама
ҳисобга олиш ва баҳолаш мақсадида барча турдаги бойликлардан фойдаланиш, уларни ишлаб
чиқишни бошқариш, ривожланишни башорат қилиш, ишлаб чиқариш кучларини жойлаштириш ва
солиқ ундириш учун кадастр маълумотларидан фойдаланилади
- ўқувчиларининг ўқув жараёнида олган назарий билимларини чуқурлаштириш ва мустаҳкамлаш,
уларда мутахассислиги бўйича зарур бўлган амалий кўникмаларни ҳосил қилиш .
- Касб-ҳунар коллежларида ўқувчилар ўқув давомида эгаллайдиган мутахассислик ва техник
касблари бўйича кўникмалар малакасига эга бўладилар.
Ўқув амалиётларини ўтиш жойлар касб-ҳунар коллежларидаги ўқув ишлаб чиқариш устахонаси,
Амалий машғулотлар хонаси ва касб-ҳунар коллежлари ўқув тажриба объектлари даласи ўқув
амалиётини ўтиш ҳисобланади. Ўқув амалиётини олиб борувчи дастур бўйича тузилган тақвим мавзу
режа асосида амалий педагогик кенгашда муҳокамадан ўтказилиб тасдиқлангандан кейин амалга
оширилади. Ўқув амалиёти ўқув тажриба хўжалиги қисман объектларда ва амалий машғулотлар
хоналарида ўтказилади.
Амлиёт бўйича ўқувчиларнинг билими, кўникма ва малакаларига қўйиладиган талаблар
Амалиётни ўрганиш натижасида ўқувчилар қуйидаги билимларга эга бўлишлари керак:
-
давлат кадастриниг турлари;
давлат ер фондининг таркиби;
49
-
ерга эгалик қилиш хужжатларини турлари ;
ерлани рўйхатга олиш тартиби;
давлат сув кадастрининг автоматлаштирилган ахборот тизими;
давлат сув кадастри маълумотлари.
Амалиётни ўрганиш натижасида ўқувчилар қуйидаги кўникмаларга эга бўлишлари керак:
- Давлат шаҳарсозлик кадастрини юритишни ташкил этишни ҳужжатлаштириш.
- Давлат сув кадастрини юритишни ташкил этиш;
-
Ўзбекистон республикаси ер фонди шартли белгиларини чиза олиши;
- ердан фойдаланиш ҳуқуқини берувчи давлат АКТ ва гувоҳномаларини тўлдира олиши;
- хўжалик ер майдонлари ва шартли белгиларини чизиши;
- бино ва иншоатларнинг чизма шаклларини чиза олиши;
- давлат кадастр рақамларини ва зоналарини билиши;
- давлат кадастр юридик ҳужжатларини тўлдира олиши;
- давлат сув кадастрининг автоматлаштирилган ахборот тизимини ўрганиш;
- давлат кадастр китобини тўлдира олиш.
Амалиётнинг ўқув режадаги бошқа фанлар билан ўзаро боғлиқлиги, услубий жиҳатидан
узвийлиги ва кетма-кетлиги.
Фанни ўрганиш умумтаълим фанлари (математика, физика, информатика ва ахборот
технологиялари)дан олинган билимларга асосланган бўлиб, бундан ташқари махсус фанлар: геодезия,
фотограмметрия, ҳисоблаш техникасии ва дастурлашни билишни тақозо этади. Курсни ўзлаштириш
натижасида график объектлар ва уларни компьютерда тасвирлаш усуллари.
Амалиётда фойдаланиладиган замонавий ахборот ва педагогик
технологиялари бўйича тавсиялар
Мазкур фанни ўқитиш жарёнида таълимнинг замонавий методлари, педогогик ва ахбороткоммуникация технологиялари қўлланилиши назарда тутилган:
-давлат кадастри
фанини ўрганишда замонавий компьютер технологиялари ёрдамида
презентацион ва электрон–дидактик технологияларидан;
-бонитировка масалаларини ечишда кичик гуруҳлар мусобақалари, гуруҳли фикрлаш педогогик
технолгияларини қўллаш назарда тутилган.
Давлат кадастрлари ягона тизимини яратиш ва юритиш, давлат кадастрларини юритиш соҳасида
ваколатли ташкилотлар ва идоралар фаолиятини услубий бошқариш ва мувофиқлаштириш; кўчмас
мулкка бўлган ҳуқуқларни рўйхатга олишнинг ягона компьютерлаштирилган маълумотлар базасини
яратиш. Ўқув амалиётиниўтиш давомида ўқувчилар бугунги кунда республикамизнинг аксарият
туманларининг хариталари ва планлари AutoCAD, ArcGisва PANORAMA махсус дастурлар ёрдамида
50
ҳудуднинг рақамли хариталари яратилади. Ушбу дастур асосида яратилган бундай рақамли хариталар
қуйидаги қатор масалаларни ҳал қилишда фойдаланилади:
ер участкаларига бўлган ҳуқуқларни рўйхатдан ўтказишда;
бино ва иншоотларининг рақамли хариталарини тузишда;
тупроқ хариталарини тузишда; хўжалик (массив) ерларидан фойдаланувчилар ва кадастр кадастр
хариталарини тузишда;
экинларни ер майдонларига жойлаштиришда;
каналлар, сув омборлари, электр тармоқлари, газ қувурларини ўтказиш ишларини режалаштиришда
фойдаланилади.
1
Кириш
5
2
2
2
6
7
8
9
Давлат кадастри ягона тизими
2
Давлат кадастри ягона тизими ҳақида тушунча
8
6
6
2
3
Давлат сув кадастрини юритишни ташкил этиш
6
4
4
2
4
4
2
2
2
36
36
Кадастр йиғма жилдларини шакллантириш.
4
Техник
инвентаризациялашнинг
вазифалари ва предмети
мақсади,
6
5
Техник
инвентаризациялашни
ишларни ташкил қилиш
ўтказишда
2
6
Ер участксини техник инвентаризациялаш
40
Бино ва иншоатни техник инвентаризациялаш
51
14
(соат)
4
Курс иши
3
семинар
2
лаборатория
1
амалий
номи
Аудитория
машғулотлари (соат)
Назарий
Бўлим ва мавзуларнинг
Жами ажратилган
соат
Ҳаммаси
т/р
Мустақил таълим
Амалиётнинг мавзуий тақсимланиши
7
Бино ва иншоотни техник инвентаризациялаш
56
36
36
20
8
Бино ва иншоотнинг техник ҳолатини аниқлаш
4
6
6
2
9
Бино ва иншоотнинг қийматини аниқлаш
6
6
6
10
Кўчмас мулк объектига
рўйхатдан ўтказиш
ҳуқуларни
11
8
8
3
11
Инветаризация ишларини бажаришда хавфсизлик
техникаси
4
2
2
2
Ер участка, бино ва иншоотни техник
инветаризациялаш
жараёнида
компьютер
дастурларидан фойдаланиш
60
12
46
46
24
техник
шартли
19
13
Бино
ва
иншоотларни
инвентаризациялашда қўлланиладиган
белгилар
12
12
7
14
Давлат шаҳарсозлик
ташкил этиш
юритишни
8
6
6
2
Давлат
шаҳарсозлик
кадастрини
юритиш
жараёнида
компьютер
дастурларидан
фойдаланиш
26
15
36
36
8
16
AutoCAD дастурида ишлаш
32
22
22
10
17
Материалларини топшириш. Ҳисобот
8
6
6
2
348
240
240
108
бўлган
кадастрини
Жами:
Амалий машғулотлар мазмуни
Кириш
Ер ва ер ости участкалари, кўп йиллик дов-дарахтлар, шунингдек, бинолар ва иншоотлар
кўчмас мулкка киради (Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 83-моддаси). Ер участкаси
- ҳудуд (ер усти)нинг чегаралари белгилаб қўйилган, ҳуқуқий режимга ва давлат ер кадастрида акс
эттирилган бошқа тавсифларга эга бўлган қисмидир.
Ер участкаларига бўлган ҳуқуқнинг давлат регистри (реестри) - ер участкаларига бўлган
ҳуқуқларни давлат рўйхатидан ўтказиш тизимининг ҳужжати, ушбу ҳужжат кўчмас мулкка бўлган
ҳуқуққа тааллуқли юридик тусдаги маълумотларни, шунингдек, ер участкаларининг тавсифини ва
бошқа маълумотларни ўз ичига олади. Ер участкаларига бўлган ҳуқуқларнинг давлат регистри туман
(шаҳар) ер-кадастр дафтарининг бир қисмидир.
52
Давлат кадастри ягона тизими ҳақида тушунча
Давлат кадастри Давлат кадастрлари ягона тизимининг таркибий қисми ҳисобланади ҳамда у
давлат кадастри юритиладиган табиий, хўжалик объекти ёки бошқа объект муайян турининг
географик жойлашуви, ҳуқуқий мақоми, миқдор, сифат тавсифлари ва баҳоси тўғрисидаги янгиланиб
туриладиган маълумотлар ва ҳужжатлар тизимидан иборат бўлади.
Давлат кадастрларининг ягона тизими Ўзбекистон Республикаси ва унинг айрим ҳудудлари
табиий-иқтисодий салоҳиятининг ягона умумдавлат ҳисоб-китоби юритилишини, баҳоланишини
таъминлашга мўлжалланган кўп мақсадли ахборот тизими тарзида яратилади.
Давлат сув кадастрини юритишни ташкил этиш
Давлат сув кадастри маълумотлари республика, вилоятлар, Қорақалпоғистон Республикаси
ҳудудлари, дарё ҳавзалари, ҳавза ирригация тизимлари бўйича, ер ости сувлари бўлими бўйича эса
гидрогеология минтақалари бўйича ҳам тизимлаштирилади ва нашр этилади. Ер усти сув ресурслари,
уларнинг сифати ва хўжалик фаолияти таъсиридаги ўзгаришлар тўғрисидаги маълумотлар сув
объектлари ва уларнинг майдонлари, давлат ва давлатлараро аҳамиятга эга бўлган дарё ҳавзалари,
ҳавза ирригация тизимлари, вилоятлар ва умуман республика бўйича умумлаштирилади. Ер ости сув
ресурслари, уларнинг сифати ва хўжалик фаолияти таъсиридаги ўзгаришлар тўғрисидаги
маълумотлар конлар, дарё ҳавзалари ва уларнинг майдонлари, сувли горизонтлар ва ер ости сувлари
ҳавзалари, вилоятлар ҳамда умуман республика бўйича умумлаштирилади.
Ер ости сувлари ресурсларини баҳолаш уларнинг ер усти сувлари билан ўзаро боғлиқлигини
ҳисобга олган ҳолда амалга оширилади.
Сувдан фойдаланиш тўғрисидаги маълумотлар давлат аҳамиятига эга бўлган дарё ҳавзалари,
ҳавза ирригация тизимлари, алоҳида муҳим сув хўжалиги объектлари, вилоятлар ва умуман
республика бўйича, шунингдек, сувдан фойдаланиш турлари ва иқтисодиёт тармоқлари бўйича
умумлаштирилади. Давлат сув кадастрини юритиш тизимининг ягоналигини таъминлаш учун Давлат
геология қўмитаси ҳамда Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлиги томонидан (Давлат сув кадастрининг
тегишли бўлимлари бўйича) ишлаб чиқиладиган Давлат сув кадастрини юритишга оид услубий
кўрсатмалар, Давлат сув кадастри нашрлари макетлари ва Давлат сув кадастри бўйича бошқа
норматив-техник ҳужжатлар "Ўзгидромет" маркази билан келишиб олиниши керак.
Кадастр йиғма жилдларини шакллантириш.
Якка тартибда уй-жой қуриш учун ер участкаси олиш учун ариза туман (шаҳар) ҳокимлигига
берилади. Аризага ариза берувчининг доимий яшаш жойи бўйича турар жойларнинг кадастр иши
нусхаси (мавжуд бўлган тақдирда) ва фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларининг оиланинг
таркиби тўғрисидаги маълумотномаси илова қилинади. Ариза туман (шаҳар) ҳокими бошчилик
қиладиган, ер участкалари бериш (реализация қилиш) масалаларини кўриб чиқиш бўйича доимий
ишлайдиган комиссия (кейинги ўринларда "комиссия" деб юритилади) томонидан кўриб чиқилади.
53
Комиссия таркибига "Ергеодезкадастр" давлат қўмитаси, табиатни муҳофаза қилиш, архитектура ва
қурилиш органлари, санитария-эпидемиология хизмати, фуқаролар йиғинлари вакиллари ва бошқа
шахслар киритилади. Комиссия ариза олинган кундан бошлаб 10 кун муддатда ер участкаси
беришнинг мақсадга мувофиқлиги ёки ер участкаси бериш асосли равишда рад этилиши тўғрисида
хулоса чиқаради.
Бино ва иншоотни техник инвентаризациялаш
Бинолар ва иншоотлар давлат кадастри ҳудудий принцип бўйича ташкил этилади ва бу
объектларнинг ҳуқуқий, хўжалик ва архитектура-қурилиш мақоми тўғрисидаги маълумотлар
тизимини мужассамлаштиради.
Бинолар ва иншоотлар давлат кадастри бинолар ва иншоотлардан самарали фойдаланишни ва
уларни муҳофаза қилишни, мулк эгаларининг ва бу объектлардан бошқа фойдаланувчиларнинг
ҳуқуқларини, шунингдек бинолар ва иншоотларга эгалик ҳуқуқи ва бошқа ашёвий ҳуқуқлар давлат
рўйхатидан ўтказилишини (кейинги ўринларда бинолар ва иншоотларни давлат рўйхатидан ўтказиш
деб аталади) таъминлаш учун юритилади.
Давлат шаҳарсозлик кадастрини юритишни ташкил этиш
Давлат шаҳарсозлик кадастрини юритиш Давлат шаҳарсозлик кадастри объектлари барча
турларини рўйхатлашни, уларнинг миқдор ва сифат тавсифларини, иқтисодий баҳосини ҳисобга
олишни, шунингдек кадастр ахборотларини тўплаш, таҳлил қилиш, ишлаш, тизимлаштириш, сақлаш,
янгилаш ва қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда манфаатдор фойдаланувчиларга беришни ўз
ичига олади. Давлат шаҳарсозлик кадастри объектлари рўйхати уларнинг миқдор ва сифат
тавсифларини ва иқтисодий баҳосини ҳисобга олиш учун асос ҳисобланади. Давлат шаҳарсозлик
кадастри объектларининг барча турлари бошланғич рўйхатга киритилиши керак.
Тупроқ бонитировка картасини тузиш
Тупроқ сифатини белгилайдиган унумдорликнинг асосий омили бўлган озуқа элементларининг
миқдори, уларни маданий экинлар учун самарадорлик қиймати, сув ҳамда иссиқлик режими,
суғориладиган минтақаларда тупроқ бонитировкаси балларини аниқлашга асос қилиб олинган.
Тупроқ сифатини баҳолашда тупроқ пайдо бўлиш жараёнидаги биоген элементлар-углерод, азот,
фосфор ва калийнинг ўсимликларнинг илдизи озиқланадиган минтақада тўпланишига ҳам катта
аҳамият берилади. Бу омилларнинг миқдор қиймати бир метр қалинликдаги тупроқда ялпи чиринди,
азот, фосфор ва калийнинг ҳаракатланувчи бирикмаларининг заҳирасини кўрсатади. Ерларни
баҳолашда тупроқнинг асосий хусусиятлари ва табиий шароитлари: генетик аломатлари, суғорила
бошланган давр муддати, механик таркиби, тупроқ ҳосил қиладиган жинслар генезиси, тупроқ
қатламининг сизот сувларини ўтказувчанлиги, шўрланиш даражаси, эрозияга учраганлиги, тошлоқлик
ва гипслашганлик даражаси ва ҳоказолар ҳисобга олинади.Баҳолаш 100 балли ёпиқ шкала бўйича
ўтказилади. Энг яхши хусусиятларга эга бўлган ва энг юқори унум берадиган тупроқларга 100 балл
белгилаб қўйилади.
54
Фан дастурининг информацион-услубий таъминоти
Мазкур фанни ўқитиш жарёнида таълимнинг замонавий методлари, педогогик ва ахбороткоммуникация технологиялари қўлланилиши назарда тутилган:
-давлат кадастри фанига тегишли маъруза дарсларида замонавий компъютер технологиялари
ёрдамида презентацион ва электрон –дидактик технологияларидан;
-кўчмас мулкни ҳажмини, уни баҳосини ҳар хил усулларда аниқлашда ўтказиладиган амалий
машғулотларда ақлий, гуруҳли фикрлаш ва бошқа педогогик технологиялардан;
-бино ва иншоотнинг асосий ўлчамларини аниқлашда, тажриба машғулотларида кичик
гуруҳлар, гуруҳли фикрлаш педогогик технолгияларини қўллаш назарда тутилган.
Жиҳозлар, инвентарлар.
Дидактик материаллар ва техник воситалар:
Телевизор;
Экран;
Мавзу бўйича дисклар;
Слайдлар;
Карточка-топшириклар ва дастурлаштирилган топшириқлар.
Ўқув кўргазмали қуроллари, ўқув дастурлари бўйича плакатлар.
Топографик карталар, планлар
Электрондальномерлар
Тавсия этилган адабиётлар
Асосий адабиётлар рўйҳати
1. Бобожонов А.Р. Кўчмас мулк давлат кадастри асослари. Давр наширёти Тошкент 2012й
2.М.Усмонов Кўчмас мулк давлат кадастри ҳужжатлари. Ворис наширёти Тошкент 2007й
55
Қўшимча адабиётлар рўйхати
1.Ўзбекистон Республикаси “Ер кодекси”. Ўзбекистон Республикасининг янги қонунлари, 19 –
жилд, Т.,Адолат, 1999.
2.Ўзбекистон Республикасининг қонун “Давлат кадастрлари тўғрисида” Т., Адолат, 2000.
1. Геодезия ва картография тўғрисидаги қонун. Ўзбекистон Республикасининг янги
қонунлари. 19-жилд, Т., Адолат, 1999.
2. “Ўзбекистон Республикасида Давлат кадастрининг ягона тизимини яратиш бўйича
Низоми” Ўз Р. Вазирлар Махкамасининг 2005 йил 16 февральдаги 255 –сонли Қарори, Т.,2005.
5. Ўзбекистон Республикаси ҳудудларини кадастр бўйича бўлиш ҳамда ер участкалари, бинолар ва
иншоотларнинг кадастр рақамларини шакллантириш тартиби тўғрисида НИЗОМ. "Ўзбекистон
Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами", 2001 йил, 22-24-сон
6. Алимов Р.К., Беркинов Б.Б., Кравченко А.Н., Ходиев Б.Ю. Оценка недвижимости. Уч. пособие. Т.
«Фан» 2005 г. 224 стр 3
7. Алимов Р.К., Беркинов Б.Б., Кравченко А.Н., Ходиев Б.Ю. Кўчмас мулкни баҳолаш. Ўқув
қўлланма. Т. «Фан» 2005 г. 230 стр
8. Абдуллаев А, Тошпўлатов С.А. Оценка недвижимости. Уч пособие .Т. ТАСИ. 2005 г.
9. Бобожонов А.Р.,Рўзибоев С.Б. Аҳоли яшаш жойлари кадастри. Ўқув қўлланма, Т.,Тафаккур, 2011,
176б.
10. Бобожонов А.Р., Рахмонов К.Р. ва бошқалар, Давлат кадастрлари асоси
тўплами. Т.. ТИМИ, 2004.
Маърузалар
11. Нишонбоев Н.М. Давлат кадастри. Ўқув қўлланма Т.ТАҚИ 2008.
12. Туропов И., Номозов Х., Содиқова Г. ЕР КАДАСТРИ (Ўқув қўлланма)  «ЎЗБЕКИСТОН
МИЛЛИЙ ЭНЦИКЛОПЕДИЯСИ» ДАВЛАТ ИЛМИЙ НАШРИЁТИ, Т.2007 Й.
13. Бобожонов А.Р.,Рўзибоев С.Б. Аҳоли яшаш жойлари кадастри. Ўқув қўлланма, Т.,Тафаккур, 2011,
176б.
7.Турар жой биноларининг жисмоний эскиришини баҳолаш қоидалари. КМК 2.01.16-97. Ўзбекистон
Республикаси давлат
архитектура ва қурилиш қўмитаси. Т. 1997. 140 стр
Итернет сайтлари рўйхати
www.ziyonet.uz
www.txt.uz
www.kitob.uz
www.landkadast.com
56
57
58
Fanning ishchi
dasturi
59
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
O’RTA MAXSUS, KASB-HUNAR TA’LIMI MARKAZI
TOSHKENT GEODEZIYA VA KARTOGRAFIYA KASB-HUNAR KOLLEJI
“TASDIQLAYMAN”
Toshkent geodeziya va kartografiya
kasb-hunar kollej direktori
Avazov A.S.
____________
«___»_________2019 yil
DAVLAT KADASTRI O’QUV AMALIYOTIDAN
ISHCHI O’QUV DASTURI
Ishchi dastur Davlat kadastri asoslari o’quv fanining 2017 yil 23 avgustdagi
Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligining 137 – sonli buyrug’i bilan tasdiqlangan,
Toshkent geodeziya va kartografiya
kasb-hunar kollejining “Geodeziya,
kartografiya va kadastr” kafedrasining 2019 yil avgustdagi «1» sonli bayonida
korib chiqildi va qabul qilindi.
2019 yil 30 avgust kuni mazkur ishchi o’quv dasturi kollejining pedogogik
kengashida ko’rib chiqilib, qaror qabul qilindi (2019 yil 1-sonli bayonnoma).
№ 3311503-raqam bilan ro’yxatga olingan namanuviy o’quv dasturi asosida
3311500-GEODEZIYA, KARTOGRAFIYA, KADASTR tayorlov yo’nalishi
3311503- Kadastr ishlari texnigi kasbi uchun ishlab chiqildi.
Toshkent 2019 yil
60
Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими маркази директории томанидан 2017
йил 23 августда тасдиқланган намунавий ўқув режада Давлат кадастр ўқув
амалиётига ажратилган соатлар миқдори :
Ўқувчининг умумий юкламаси 240 соат, шу жумладан машғулот турлари
бўйича ажратилган соатлар:
№ Машғулот турлари
1
Аудитория жами
юкламаси
2
Назарий машғулот
3
Амалий машғулот
4
Семинар
5
Лаборатория
машғулоти
6
Курс иши(лойиҳаси)
7
Якка тартибли
машғулот
8
Ўқувчининг мустақил
иши
Ажратилг
ан соат
Шу жумладан семестрлар бўйича
I
II
III
IV
V
VI
240
180
60
240
180
60
108
81
27
Тузувчи: Тошкент геодезия ва картография касб-ҳунарколлежи махсус фан
катта ўқитувчиси Ишмухамедова Хилола Азаматовна
Тақризчи: Тошкент геодезия ва картография касб-ҳунарколлежи махсус фан
катта ўқитувчиси Икрамова Фарида Ильхамовна
61
Давлат кадастр ўқув амалиётининг ишчи ўқув дастурида эксперт гуруҳининг
хулосаси Тошкент геодезия ва картография касб-ҳунарколлежининг 2019 йил
30 августдаги Педагогик кенгашида муҳокама қилинди, тасдиқлашга ва ўқув
жараёнига тадбиқ этишга қарор қилинди. Баённома № 1
Давлат кадастр ўқув амалиётининг турлари бўйича мавзулар режаси ва
мазмуни (240 соат)
5-6 семестр
1.
Мавзу:
Кириш.
кадастри ягона
ҳақида тушунча
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
Давлат
тизими
Амалий
машғулот
мазмуни:
Ривожланган давлатлар
тажрибасидан шу нарса
маълумки,
барча
тузилаётган
кадастр
тизимларидан бирламчи
бўлиб ер ва кўчмас мулк
кадастрлари ҳисобланади
– улар ҳар бир давлат
бойлигининг энг асосий
манбаси.
Давлат
ер
кадастри ЯДКТни асосий
таркибий қисми бўлиб
ерларнинг
табиий,
хўжалик,
ҳуқуқий
режими,
уларнинг
категориялари, сифатий
тавфсифномаси
ва
қиймати,ер
участкаларини
жойлашуви
ва
ўлчамлари, уларнинг ер
эгалари,
фойдаланувчилар,
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
Ўқув режа
мавзулари бўйича
плакатлар, меҳнат
хавфсизлиги
қоидалари бўйича,
ёнғин хавфсизлиги
бўйича плакатлар
Глобус
6
62
Жор
ий
назор
ат
Тавсия этиладиган
адабиётлар
Назорат усули
Технологик жихозлар,
стендлар, макетлар,
асбоблар, материаллар
АКТ ва ўқитишнинг
техник воситалари
Фаннинг бўлимлари
ва мавзулар номи
Дидактик материаллар
ва кўргазмали қуроллар
№
Ажратилган соатлар
Ўқитиш воситалари
1, 2,7
2.
ижарачилар
ва
мулкдорлар
ўртасида
тақсимланиши
бўйича
маълумот ва ҳужжатлар
тизими ҳисобланади.
Мавзу:
Давлат
сув
кадастрини
ташкил этиш
юритишни
Амалий
машғулот
мазмуни:
Давлат ер кадастри ўз
ичига ер участкаларига
бўлган ҳуқуқни давлат
рўйҳатидан
ўтказиш,
ерларнинг миқдори ва
сифати ҳисобини, тупроқ
бонитировкаси,
ерларнинг
баҳолашни
ҳамда
ер-кадастр
маълумотларини
тизимлаштириш, сақлаш
ва янгилашни киритади.
Мустақил иш. Давлат ер
кадастри ишларини олиб
бориш.
3.
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
Кадастр
йиғма
жилдларини
шакллантириш.
Техник
инвентаризациялашнинг
мақсади, вазифалари ва
предмети.
Техник
инвентаризациялашни
ўтказишда ишларни ташкил
қилиш.
Жор
ий
назор
ат
3.7.
Жор
ий
назор
ат
6.7.
Электрон
тахеометрлар.
рулетка
6
Мавзу:
Амалий
машғулот
мазмуни:
Ер,
фойдали
қазилма
конлари,
белгилари ва техноген
хосилалар,
сувлар,
ўрмонлар, ўсимликлар ва
хайвонот дунёси, алохида
мухофаза
этиладиган
табиий худудлар, табиий
ва техноген хавфи юқори
бўлган тегралар, ишлаб
чиқариш ва истеъмол
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
Глобус
6
63
чиқиндиларини
кўмиб
ташлаш
ва
утиллаштириш жойлари,
бинолар ва иншоотлар,
геодезия
пунктлари,
автомобиль йўллари ва
темир йўллар, транспорт
ва
мухандислик
коммуникациялари
давлат кадастрларининг
объектлари хисобланади.
4.
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
Мавзу: Ер участксини
техник инвентаризациялаш.
Ер участксини съёмка
қилиш.
Амалий
машғулот
мазмуни:
Кадастр
объектларининг
мулкдорлари
хамда
кадастр
объектларига
доир
бошқа
хуқуқларнинг
эгалари
тегишли
вазирликлар,
давлат
қўмиталари,
идоралар,
махаллий
давлат
хокимияти
органларига
кадастр
объектларининг
географик
жойлашуви,
хуқуқий мақоми, миқдор,
сифат тавсифлари ва
бахоси
тўғрисида,
шунингдек
уларнинг
холатидаги
жорий
ўзгаришлар
хақида
ахборот тақдим этишлари
шарт.
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
Жор
ий
назор
ат
1.3. 7.
Жор
ий
назор
ат
7. 10.
Электрон
дальномер.
рулетка
6
AUTO CAD
дастури
Мустақил иш. Кадастр
съёмкаси объектлари.
5.
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
Мавзу: Ер участксини
техник инвентаризациялаш.
Ер участксининг кадастр
планини тузиш.
6
64
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
Электрон
дальномер.
рулетка
AUTO CAD
сканер.
Амалий
машғулот
мазмуни:
Кадастр
объектларига
бўлган
хуқуқларни
давлат
рўйхатидан
ўтказиш
юридик ва жисмоний
шахсларнинг
кадастр
объектларига
бўлган
хуқуқлари
давлат
томонидан
эътироф
этилиши
ва
тасдиқланишининг
юридик
хужжати
хисобланади.
дастури
Мустақил иш. Ер
участкалари
чегараларини ишларини
амалга ошириш
6
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
Мавзу: Ер участксини
техник инвентаризациялаш.
Ер участксининг кадастр
планини тузиш.
Амалий машғулот
мазмуни:
Кадастр
объектларига
бўлган
хуқуқларни
давлат
рўйхатидан
ўтказиш
хужжатлар
билан
тасдиқланган
ахборотларни
давлат
реестрларига
киритиш
йўли
билан
амалга
оширилади.
7
Жор
ий
назор
ат
3.7.11.
Орал
иқ
назор
ат
2.7.9.
Электрон
дальномер.
рулетка
6
AUTO CAD
дастури
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
Мавзу: Ер участксини
техник инвентаризациялаш.
Камерал ишлар
Амалий машғулот
мазмуни:
Кадастр
объектларига
бўлган
хуқуқларни
давлат
рўйхатидан
ўтказиш
кадастр объектларининг
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
6
65
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
Электрон
дальномер.
рулетка
AUTO CAD
дастури
барча мулкдорлари ва
кадастр
объектларига
доир
бошқа
хуқуқларнинг
эгалари
учун мажбурийдир.
Мустақил
иш.
Кадастр
объектларини
қиймат
жихатидан
бахолаш уларнинг ўзига
хос
хусусиятларини
хисобга олган холда
қонун
хужжатларида
белгиланган
тартибда
амалга оширилади.
8
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
Мавзу: Ер участксини
техник инвентаризациялаш.
Камерал ишлар
Амалий
машғулот
мазмуни:
Кадастр
объектларига
бўлган
хуқуқларни
давлат
рўйхатидан
ўтказиш
юридик ва жисмоний
шахсларнинг
кадастр
объектларига
бўлган
хуқуқлари
давлат
томонидан
эътироф
этилиши
ва
тасдиқланишининг
юридик
ҳужжати
ҳисобланади.
9
Жор
ий
назор
ат
1.5.7.
Жор
ий
назор
ат
1.2.7.
Электрон
дальномер.
рулетка
6
AUTO CAD
дастури
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
Мавзу: Ер участксини
техник инвентаризациялаш.
Камерал ишлар
Амалий
машғулот
мазмуни:
Кадастр
объектларини
баҳолаш
сифат
ва
қиймат
жиҳатидан баҳолашни ўз
ичига олади.
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
6
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
Электрон
дальномер.
рулетка
AUTO CAD
дастури
Мустақил
иш.
Кадастр
объектларини
66
сифат
жихатидан
баҳолаш уларнинг табиий
ва жисмоний тавсифлари
асосида
амалга
оширилади.
10
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
Мавзу: Бино ва иншоатни
техник
инвентаризациялаш.
Бино ва иншоотни техник
инвентаризациялаш
Амалий
машғулот
мазмуни:
Кадастр харитаси
(плани)
кадастр
объектлари жойлашган
ерни,
уларнинг
чегаралари,
муҳофаза
тегралари, баҳолаш.
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
Якун
ий
назор
ат
5.7.11.
Жор
ий
назор
ат
5.7.10.
Электрон
дальномер.
рулетка
6
AUTO CAD
дастури
Мустақил
иш.
Миқдор
ва
сифат
тавсифларини
акс
эттирувчи график чизма
ҳужжати
бўлиб,
у
қоғозда, магнит ва бошқа
воситаларда тузилади.
11
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
Мавзу: Бино ва иншоатни
техник
инвентаризациялаш.
Бино ва иншоотни техник
инвентаризациялаш
Амалий
машғулот
мазмуни:
Кадастр харитаси
кадастр
объектлари
жойлашган
ерни,
уларнинг
чегаралари,
мухофаза
тегралари,
бахолаш,
миқдор
ва
сифат тавсифларини акс
эттирувчи график чизма
хужжати
бўлиб,
у
қоғозда, магнит ва бошқа
воситаларда тузилади.
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
Электрон
дальномер.
рулетка
6
AUTO CAD
дастури
Мустақил
иш.
Кадастр харитаси кадастр
67
объектлари жойлашган
ерни,
уларнинг
чегаралари,
муҳофаза
тегралари, баҳолаш.
12
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
Мавзу: Бино ва иншоатни
техник
инвентаризациялаш.
Қаватлар
планларини
тузиш.
Амалий
машғулот
мазмуни:
Давлат кадастрлари
ягона тизими (ДКЯТ) давлат кадастрларининг
барча
турларини
бирлаштирувчи
кўп
мақсадли
ахборот
тизимидир.
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
6
Жор
ий
назор
ат
7.8.9.
AUTO CAD
дастури
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
Мавзу: Бино ва иншоатни
техник
инвентаризациялаш.
Қаватлар
планларини
тузиш.
Амалий
машғулот
мазмуни:
Давлат кадастрлари
ягона тизимини юритиш
Ўзбекистон
Республикаси
Ер
ресурслари,
геодезия,
картография ва давлат
кадастри давлат қўмитаси
2.7.10.
Электрон
дальномер.
рулетка
Мустақил
иш:
Давлат кадастрлари ягона
тизими
Ўзбекистон
Республикаси ва унинг
алоҳида ҳудудларининг
табиий-иқтисодий
салоҳиятини
ягона
умумдавлат жиҳатидан
комплекс
ҳисобга
олишни ва баҳолашни
таъминлаш
мақсадида
яратилади ва юритилади.
13
Жор
ий
назор
ат
6
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
Электрон
дальномер.
рулетка
AUTO CAD
дастури
68
("Ергеодезкадастр"
давлат
қўмитаси)
томонидан
амалга
оширилади.
Мустақил
иш.
Давлат кадастрлари ягона
тизимида
белгиланган
чегараларда ҳар бир
ҳисобга олинган ер юзаси
участкаси учун унинг
жуғрофий
ҳолати,
ҳуқуқий мақоми, миқдор
ва сифат тавсифлари
ҳамда табиий баҳолаш,
хўжаликлар ва бошқа
кадастрлар
объектлари
тўғрисида
ҳужжатлаштирилган
маълумотлар
бўлиши
керак.
14
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
Мавзу: Бино ва иншоатни
техник
инвентаризациялаш.
Қаватлар
планларини
тузиш.
Амалий
машғулот
мазмуни:
Кадастр
ҳужжатлари мулкчилик
ва хўжалик юритишнинг
барча
шаклларидаги
объектлар
тўғрисидаги
ҳуқуқий, иқтисодий ва
техник маълумотларнинг
бошланғич
манбаи
сифатида
қабул
қилиниши керак.
15
Орал
иқ
назор
ат
7.10.11
.
Жор
ий
назор
ат
7.9.11.
Электрон
дальномер.
рулетка
6
AUTO CAD
дастури
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
Мавзу: Бино ва иншоатни
техник
инвентаризациялаш.
Биноларни
жорий
инвентаризациялаш
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
6
Амалий
машғулот
мазмуни:
давлат шаҳарсозлик
69
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
AUTO CAD
дастури
Глобус
16
кадастри бўйича Ўзбекистон
Республикаси Давлат
архитектура ва қурилиш
қўмитаси иш
фаолиятини амалга
оширади
Мавзу: Бино ва иншоатни
техник
инвентаризациялаш.
Биноларни
жорий
инвентаризациялаш
Амалий
машғулот
мазмуни:
Кадастр
объектларининг холати
тўғрисидаги
хисобот
давлат кадастрининг хар
бир
тури
бўйича
белгиланган
тартибда
тузилади хамда кадастр
объектларининг алохида
худудлар
ва
бутун
Ўзбекистон
Республикаси
бўйича
миқдор ва сифат холати,
бахоси
хақидаги
маълумотларни ўз ичига
олади.
17
техник
инвентаризациялаш.
Биноларни
жорий
инвентаризациялаш
18
Мавзу: Кўчмас
мулк объектига бўлган
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
AUTO CAD
дастури
Жор
ий
назор
ат
7.8.9.
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
AUTO CAD
дастури
Жор
ий
назор
ат
7.10.
экран;
шахсий
компьютер;
AUTO CAD
дастури
Жор
ий
назор
7.11.
6
Мавзу: Бино ва иншоатни
Амалий
машғулот
мазмуни:
Давлат
кадастрларига
доир
ахборот
давлат
хокимияти органларига
бепул, бошқа юридик ва
жисмоний шахсларга эса
белгиланган тартибда хақ
эвазига тақдим этилади.
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
Глобус
6
6
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
70
ҳуқуларни рўйхатдан
ўтказиш.
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
ат
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
Жор
ий
назор
ат
7.9.10.
Якун
ий
назор
ат
7.10.11
.
Амалий
машғулот
мазмуни:
Давлат
сири
ҳисобланган
давлат
кадастрларига
доир
ахборотдан фойдаланиш
қонун хужжатлари билан
тартибга солинади.
19
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
Мавзу: Кўчмас
мулк объектига бўлган
ҳуқуларни рўйхатдан
ўтказиш. Инветаризация
ишларини бажаришда
хавфсизлик техникаси
Амалий
мазмуни:
Глобус
машғулот
Кадастр
объектларининг холати
тўғрисидаги
хисобот
давлат кадастрининг хар
бир
тури
бўйича
белгиланган
тартибда
тузилади хамда кадастр
объектларининг алохида
худудлар
ва
бутун
Ўзбекистон
Республикаси
бўйича
миқдор ва сифат холати,
бахоси
хақидаги
маълумотларни ўз ичига
олади.
20
AUTO CAD
дастури
6
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
Мавзу: Ер участка, бино ва
иншоотни техник
инветаризациялаш
жараёнида компьютер
дастурларидан фойдаланиш
Амалий машғулот
мазмуни:
Кадастр объектларининг
холати тўғрисидаги
хисобот давлат
кадастрининг хар бир
6
71
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
AUTO CAD
дастури
тури бўйича белгиланган
тартибда тузилади хамда
кадастр объектларининг
алохида худудлар ва
бутун Ўзбекистон
Республикаси бўйича
миқдор ва сифат холати,
бахоси хақидаги
маълумотларни ўз ичига
олади.
21
Мавзу: Ер участка, бино ва
иншоотни техник
инветаризациялаш
жараёнида компьютер
дастурларидан фойдаланиш
Амалий машғулот
мазмуни:
Кадастр объектларининг
холати тўғрисидаги
хисобот давлат
кадастрининг хар бир
тури бўйича белгиланган
тартибда тузилади хамда
кадастр объектларининг
алохида худудлар ва
бутун Ўзбекистон
Республикаси бўйича
миқдор ва сифат холати,
бахоси хақидаги
маълумотларни ўз ичига
олади.
22
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
AUTO CAD
дастури
Якун
ий
назор
ат
7.10.11
.
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
AUTO CAD
дастури
Якун
ий
назор
ат
7.10.11
.
6
Мавзу: Ер участка, бино ва
иншоотни техник
инветаризациялаш
жараёнида компьютер
дастурларидан фойдаланиш
Амалий машғулот
мазмуни:
Кадастр объектларининг
холати тўғрисидаги
хисобот давлат
кадастрининг хар бир
тури бўйича белгиланган
тартибда тузилади хамда
кадастр объектларининг
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
6
72
алохида худудлар ва
бутун Ўзбекистон
Республикаси бўйича
миқдор ва сифат холати,
бахоси хақидаги
маълумотларни ўз ичига
олади.
23
Мавзу: Ер участка, бино ва
иншоотни техник
инветаризациялаш
жараёнида компьютер
дастурларидан фойдаланиш
Амалий машғулот
мазмуни:
Кадастр объектларининг
холати тўғрисидаги
хисобот давлат
кадастрининг хар бир
тури бўйича белгиланган
тартибда тузилади хамда
кадастр объектларининг
алохида худудлар ва
бутун Ўзбекистон
Республикаси бўйича
миқдор ва сифат холати,
бахоси хақидаги
маълумотларни ўз ичига
олади.
24
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
AUTO CAD
дастури
Якун
ий
назор
ат
7.10.11
.
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
AUTO CAD
дастури
Якун
ий
назор
ат
7.10.11
.
6
Мавзу: Ер участка, бино ва
иншоотни техник
инветаризациялаш
жараёнида компьютер
дастурларидан фойдаланиш
Амалий машғулот
мазмуни:
Кадастр объектларининг
холати тўғрисидаги
хисобот давлат
кадастрининг хар бир
тури бўйича белгиланган
тартибда тузилади хамда
кадастр объектларининг
алохида худудлар ва
бутун Ўзбекистон
Республикаси бўйича
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
6
73
миқдор ва сифат холати,
бахоси хақидаги
маълумотларни ўз ичига
олади.
25
Мавзу: Ер участка, бино ва
иншоотни техник
инветаризациялаш
жараёнида компьютер
дастурларидан фойдаланиш
Амалий машғулот
мазмуни:
Кадастр объектларининг
холати тўғрисидаги
хисобот давлат
кадастрининг хар бир
тури бўйича белгиланган
тартибда тузилади хамда
кадастр объектларининг
алохида худудлар ва
бутун Ўзбекистон
Республикаси бўйича
миқдор ва сифат холати,
бахоси хақидаги
маълумотларни ўз ичига
олади.
26
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
AUTO CAD
дастури
Якун
ий
назор
ат
7.10.11
.
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
AUTO CAD
дастури
Якун
ий
назор
ат
7.10.11
.
6
Мавзу: Ер участка, бино ва
иншоотни техник
инветаризациялаш
жараёнида компьютер
дастурларидан фойдаланиш
Амалий машғулот
мазмуни:
Кадастр объектларининг
холати тўғрисидаги
хисобот давлат
кадастрининг хар бир
тури бўйича белгиланган
тартибда тузилади хамда
кадастр объектларининг
алохида худудлар ва
бутун Ўзбекистон
Республикаси бўйича
миқдор ва сифат холати,
бахоси хақидаги
маълумотларни ўз ичига
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
6
74
олади.
27
Мавзу: Ер участка, бино ва
иншоотни техник
инветаризациялаш
жараёнида компьютер
дастурларидан фойдаланиш
Амалий машғулот
мазмуни:
Кадастр объектларининг
холати тўғрисидаги
хисобот давлат
кадастрининг хар бир
тури бўйича белгиланган
тартибда тузилади хамда
кадастр объектларининг
алохида худудлар ва
бутун Ўзбекистон
Республикаси бўйича
миқдор ва сифат холати,
бахоси хақидаги
маълумотларни ўз ичига
олади.
28
Мавзу:
29
ва
иншоотларни
техник
инвентаризациялашда
қўлланиладиган
шартли
белгилар
Мавзу:
иншоотларни
Бино
ва
техник
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
AUTO CAD
дастури
Якун
ий
назор
ат
7.10.11
.
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
AUTO CAD
дастури
Якун
ий
назор
ат
7.10.11
.
Т арқатма материаллар,
экран;
шахсий
AUTO CAD
Якун
ий
7.10.11
6
Бино
Амалий машғулот
мазмуни:
Кадастр объектларининг
холати тўғрисидаги
хисобот давлат
кадастрининг хар бир
тури бўйича белгиланган
тартибда тузилади хамда
кадастр объектларининг
алохида худудлар ва
бутун Ўзбекистон
Республикаси бўйича
миқдор ва сифат холати,
бахоси хақидаги
маълумотларни ўз ичига
олади.
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
6
6
75
инвентаризациялашда
қўлланиладиган
шартли
белгилар
мавзу бўйича слайдлар
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
дастури
назор
ат
.
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
AUTO CAD
дастури
Якун
ий
назор
ат
7.10.11
.
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
AUTO CAD
дастури
Якун
ий
назор
ат
7.10.11
.
Амалий машғулот
мазмуни:
Кадастр объектларининг
холати тўғрисидаги
хисобот давлат
кадастрининг хар бир
тури бўйича белгиланган
тартибда тузилади хамда
кадастр объектларининг
алохида худудлар ва
бутун Ўзбекистон
Республикаси бўйича
миқдор ва сифат холати,
бахоси хақидаги
маълумотларни ўз ичига
олади.
30
Мавзу: Давлат
шаҳарсозлик кадастрини
юритишни ташкил этиш
Амалий машғулот
мазмуни:
Кадастр объектларининг
холати тўғрисидаги
хисобот давлат
кадастрининг хар бир
тури бўйича белгиланган
тартибда тузилади хамда
кадастр объектларининг
алохида худудлар ва
бутун Ўзбекистон
Республикаси бўйича
миқдор ва сифат холати,
бахоси хақидаги
маълумотларни ўз ичига
олади.
31
6
Мавзу: Давлат
шаҳарсозлик кадастрини
юритиш жараёнида
компьютер дастурларидан
фойдаланиш
6
Амалий машғулот
мазмуни:
Кадастр объектларининг
76
холати тўғрисидаги
хисобот давлат
кадастрининг хар бир
тури бўйича белгиланган
тартибда тузилади хамда
кадастр объектларининг
алохида худудлар ва
бутун Ўзбекистон
Республикаси бўйича
миқдор ва сифат холати,
бахоси хақидаги
маълумотларни ўз ичига
олади.
32
Мавзу: Давлат
шаҳарсозлик кадастрини
юритиш жараёнида
компьютер дастурларидан
фойдаланиш
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
AUTO CAD
дастури
Якун
ий
назор
ат
7.10.11
.
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
AUTO CAD
дастури
Якун
ий
назор
ат
7.10.11
.
Амалий машғулот
мазмуни
Кадастр объектларининг
холати тўғрисидаги
хисобот давлат
кадастрининг хар бир
тури бўйича белгиланган
тартибда тузилади хамда
кадастр объектларининг
алохида худудлар ва
бутун Ўзбекистон
Республикаси бўйича
миқдор ва сифат холати,
бахоси хақидаги
маълумотларни ўз ичига
олади.
33
6
Мавзу: Давлат
шаҳарсозлик кадастрини
юритиш жараёнида
компьютер дастурларидан
фойдаланиш
Амалий машғулот
мазмуни
6
Кадастр объектларининг
холати тўғрисидаги
хисобот давлат
кадастрининг хар бир
тури бўйича белгиланган
77
тартибда тузилади хамда
кадастр объектларининг
алохида худудлар ва
бутун Ўзбекистон
Республикаси бўйича
миқдор ва сифат холати,
бахоси хақидаги
маълумотларни ўз ичига
олади.
34
Мавзу: Давлат
шаҳарсозлик кадастрини
юритиш жараёнида
компьютер дастурларидан
фойдаланиш
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
AUTO CAD
дастури
Якун
ий
назор
ат
7.10.11
.
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
AUTO CAD
дастури
Якун
ий
назор
ат
7.10.11
.
Амалий машғулот
мазмуни
Кадастр объектларининг
холати тўғрисидаги
хисобот давлат
кадастрининг хар бир
тури бўйича белгиланган
тартибда тузилади хамда
кадастр объектларининг
алохида худудлар ва
бутун Ўзбекистон
Республикаси бўйича
миқдор ва сифат холати,
бахоси хақидаги
маълумотларни ўз ичига
олади.
35
6
Мавзу: Давлат
шаҳарсозлик кадастрини
юритиш жараёнида
компьютер дастурларидан
фойдаланиш
Амалий машғулот
мазмуни
Кадастр объектларининг
холати тўғрисидаги
хисобот давлат
кадастрининг хар бир
тури бўйича белгиланган
тартибда тузилади хамда
кадастр объектларининг
алохида худудлар ва
бутун Ўзбекистон
6
78
Республикаси бўйича
миқдор ва сифат холати,
бахоси хақидаги
маълумотларни ўз ичига
олади.
36
Мавзу: AutoCAD
дастурида ишлаш
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
AUTO CAD
дастури
Якун
ий
назор
ат
7.10.11
.
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
AUTO CAD
дастури
Якун
ий
назор
ат
7.10.11
.
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
AUTO CAD
дастури
Якун
ий
назор
ат
7.10.11
.
Амалий машғулот
мазмуни
Кадастр объектларининг
холати тўғрисидаги
хисобот давлат
кадастрининг хар бир
тури бўйича белгиланган
тартибда тузилади хамда
кадастр объектларининг
алохида худудлар ва
бутун Ўзбекистон
Республикаси бўйича
миқдор ва сифат холати,
бахоси хақидаги
маълумотларни ўз ичига
олади.
37
6
Мавзу: AutoCAD
дастурида ишлаш
Амалий машғулот
мазмуни
Кадастр объектларининг
холати тўғрисидаги
хисобот давлат
кадастрининг хар бир
тури бўйича белгиланган
тартибда тузилади хамда
кадастр объектларининг
алохида худудлар ва
бутун Ўзбекистон
Республикаси бўйича
миқдор ва сифат холати,
бахоси хақидаги
маълумотларни ўз ичига
олади.
38
6
Мавзу: AutoCAD
дастурида ишлаш
Амалий машғулот
6
79
сканер.
мазмуни
Кадастр объектларининг
холати тўғрисидаги
хисобот давлат
кадастрининг хар бир
тури бўйича белгиланган
тартибда тузилади хамда
кадастр объектларининг
алохида худудлар ва
бутун Ўзбекистон
Республикаси бўйича
миқдор ва сифат холати,
бахоси хақидаги
маълумотларни ўз ичига
олади.
39
Мавзу: AutoCAD
дастурида ишлаш
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
AUTO CAD
дастури
Якун
ий
назор
ат
7.10.11
.
Т арқатма материаллар,
мавзу бўйича слайдлар
экран;
шахсий
компьютер;
компьютер
учун ва
проектор,
сканер.
AUTO CAD
дастури
Якун
ий
назор
ат
7.10.11
.
Амалий машғулот
мазмуни
Кадастр объектларининг
холати тўғрисидаги
хисобот давлат
кадастрининг хар бир
тури бўйича белгиланган
тартибда тузилади хамда
кадастр объектларининг
алохида худудлар ва
бутун Ўзбекистон
Республикаси бўйича
миқдор ва сифат холати,
бахоси хақидаги
маълумотларни ўз ичига
олади.
40
6
Мавзу: Материалларни
топшириш. Ҳисобот.
Амалий машғулот
мазмуни:
Кадастр объектларининг
холати тўғрисидаги
хисобот давлат
кадастрининг хар бир
тури бўйича белгиланган
тартибда тузилади хамда
кадастр объектларининг
6
80
алохида худудлар ва
бутун Ўзбекистон
Республикаси бўйича
миқдор ва сифат холати,
бахоси хақидаги
маълумотларни ўз ичига
олади.
Фойдаланиладиган асосий дарслик ва ўқув қўлланмалар, электрон таълим ресурслари
ҳамда қўшимча адабиётлар рўйхати
3.
Ўзбекистон Республикаси “Ер кодекси”. Ўзбекистон Республикасининг янги
қонунлари, 19 –жилд, Т.,Адолат, 1999.
4.
Ўзбекистон Республикасининг қонун “Давлат кадастрлари тўғрисида” Т.,
Адолат, 2001.
5.
Геодезия ва картография тўғрисидаги қонун. Ўзбекистон Республикасининг
янги қонунлари. 19-жилд, Т., Адолат, 1999.
6.
“Ўзбекистон Республикасида Давлат кадастрининг ягона тизимини яратиш
бўйича Низомни тасдиқлаш тўғрисида” Ўз Р. Вазирлар Махкамасининг 1996 йил 17
июлдаги 255 –сонли Қарори, Т.,1996.
5. Ўзбекистон Республикаси ҳудудларини кадастр бўйича бўлиш ҳамда ер участкалари,
бинолар ва иншоотларнинг кадастр рақамларини шакллантириш тартиби тўғрисида НИЗОМ.
"Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами", 2001 йил, 22-24-сон
6. Алимов Р.К., Беркинов Б.Б., Кравченко А.Н., Ходиев Б.Ю. Оценка недвижимости. Уч.
пособие. Т. «Фан» 2005 г. 224 стр 3
7. Бобожонов А.Р., Ишмухамедова Х.А., Давлат кадастрлари асоси Ўқув қўлланма, Т..
ТИМИ, 2009.
8. Абдуллаев А, Тошпўлатов С.А. Оценка недвижимости. Уч пособие .Т. ТАСИ. 2005 г.
9. Бобожонов А.Р.,Рўзибоев С.Б. Аҳоли яшаш жойлари кадастри. Ўқув қўлланма,
Т.,Тафаккур, 2011, 176б.
10. Бобожонов А.Р., Рахмонов К.Р. ва бошқалар, Давлат кадастрлари асоси Маърузалар
тўплами. Т.. ТИМИ, 2004.
11. Нишонбоев Н.М. Давлат кадастри асослари. Ўқув қўлланма Т.ТАҚИ 2008.
Интернетдан олинган маълумотлар.
www.colibri.ru
www.geogle.uz
www.ziyonet.uz
www.uz
www.aci.uz
www.natlib.uz
www.txt.uz
www.kitob.uz
81
82
Fanning ta’lim
texnologiy
Mavzu №1:“Kirish. Davlat kadastrining yagona tizimi haqida tushuncha”
mavzusi bo’yicha o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi
O’quv mаshg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vаqt: 240 daqiqa
O’quv mаshg’ulot rejаsi
O’quvchilаr soni: 30 tа
Yer jamiyat boyligi.
Kirish. Davlat kadastrining yagona tizimi haqida tushuncha
O’quv mаshg’ulotining mаqsаdi: Davlat kadastrining
to’g’risida o’quvchilаrning bilimlаrini shаkllаntirish
Pedаgogik vаzifаlаr:
yagona tizimi haqida tushuncha
O’quv fаoliyati nаtijаlаri:
 Yer jamiyat boyligi va undan  Yer jamiyat boyligi va undan samarali,
samarali, oqilona va
to’g’ri
oqilona va to’g’ri foydalanish to’g’risidа
foydalanish to’g’risidа mаlumot
mаlumot aytib bera oladi ;
berish ;
 Davlat kadastrining yagona tizimi haqida tushuncha
to’g’risida ma’lumot aytib berа olаdi;
 Davlat kadastrining yagona tizimi
haqida tushuncha to’g’risida ma’lumot
berish;
O’qitish metodlаri
Mаruzа, bаxs -munozаrа, nаmoyish, аqliy
83
hujum, Insert
O’quv
shаkli
fаoliyatini
tаshkil
etish Ommаviy, jаmoаviy ,
O’qitish vositаlаri
Yozuv tаxtаsi, slаydlаr, proektor, kompyuter
O’qitish shаrt-shаroiti
Maxsus texnik vositalar bilan jihozlangan,
guruhlarda ishlashga mo’ljallangan o’quv
xonasi
Qаytаr
аloqаning
vositаlаri
usul
vа Tezkor-so’rov, og’zаki so’rov,
O’quv mаshg’ulotining texnologik xаritаsi
O’quv mаshg’ulotining texnologik xаritаsi
Ish bosqichlаri
vа vаqti
Fаoliyat mаzmuni
o’qituvchi
84
o’quvchi
1-bosqich.
O’quv
mаshg’ulotigа
kirish (5dаq.)
2-bosqich.
Аsosiy
(225dаq.)
Tаshkiliy qism
1.1. O’quvchilаr bilаn sаlomlаshаdi
1.2.O’quvchilаrning dаvomаti, ulаrni vа аuditoriyani
mаshg’ulotgа tаyyorligini tekshirаdi
Tаyanch bilimlаrni fаollаshtirish
2.1. O’quv fаni bilаn tаnishtirаdi vа undаgi mаvzulаrning o’zаro
аloqаsini yoritаdi, ulаrgа qisqа tаvsif berаdi
Tinglаydi, yozib
olаdi
2.2. Fаn miqyosidа bаjаrilаdigаn uslubiy vа tаshkiliy ishlаr
xususiyatlаrini tushuntirаdi
Mаqsаd vа vаzifаning belgilаnishi
2.3. Birinchi o’quv mаshg’uloti mаvzusi, rejаsi, mаqsаd vа
o’quv fаoliyat nаtijаlаri bilаn tаnishtirаdi
O’quvchi bilimini fаollаshtirish
2.4. O’quvchilаr bilimini tezkor-so’rov orqаli fаollаshtirаdi (1ilovа). Jаvoblаrni qаbul qilаdi, ulаr аsosidа yangi o’quv
mаteriаli bo’yichа mа’lumotlаr berishgа o’tаdi
Yozib olаdi
Yangi o’quv mаteriаl bаyoni
2.5. Mаvzugа oid slаyd nаmoish etаdi, Jаlb qiluvchi sаvollаr
berаdi (2-ilova)
Sаvollаrgа jаvob
berаdi
2.6 Mаvzu hаr bir qismi bo’yichа xulosаlаnаdi Mа’lumotlаrni
dаftаrgа qаyd etishlаrini eslаtаdi.
Yangi o’quv mаteriаlini mustаhkаmlаsh
2.7 Yangi o’quv mаteriаlini o’zlаshtirish dаrаjаsini tekshirish
bo’yichа аqliy xujum uyushtrаdi. O’quvchilаrning jаvoblаrini
izoxsiz yozuv tаxtаsigа yozаdi muhimlаrini аjrаtib olаdi izox
berаdi (3 ilovа)
85
Kuzаtаdi,
mа’lumotlаrni
dаftаrgа qаyd
qilаdi
sаvollаrgа jаvob
berаdi
3-bosqich.
Yakuniy
(10 dаq.)
Mаshg’ulot yakuni
3.1. Mаvzu yakunlаnаdi, bаjаrilgаn ishlаrni kelgusidа kаsbiy
fаoliyatlаridа muhim аhаmiyatgа egа ekаnligigа o’quvchilаr
e’tiborini qаrаtаdi
Diqqаt qilаdi
Uygа vаzifа berilishi
3.2 2-mаvzu bo’yichа mа’ruzа mаtinini tаrqаiаdi vа INSERT
texnikаsini qo’llаsh bilаn mаtinni mustаqil o’qib kelish
vаzifаsini berаdi ( 4-ilovа )
1-ilovа
86
Topshiriqni
yozаdi
1-ilovа
Tezkor sаvollаr :
1. Davlat kadastr tizimiining rivojlanish tarixiga bog’liq fanlar?
2. Yerga ta’rif bering?
3. Davlat kadastr tizimiining rivojlanish tarixi nechanch yildan boshlangan?
4. Davlat kadastri fani nechanchi yilda aloxida fan sifatida ajralib
chiqqan?
5. Kadastrga ta’rif bering?
6. Jamiyat boyligi bu-?
3-ilovа
“Аqliy hujum” usuli
Bu usul hamma vazifalarni bajaradi, lekin uning asosiy vazifasi-ta`lim
oluvchilarni o’quv-bilish faoliyatini faollashtirish, ularni muammoni
mustaqil tushunish va ularda muomila madaniyati, fikr almashish
malakalarini rivojlantirishi, tashqi ta`sir ostida fikrlashdan ozod bo’lish va
ijodiy topshiriqni yechishda birlamchi yo’l fikrlarini yengib o’tishni
tarbiyalaydi.
87
“Aqliy hujum” usuli qoidasi
 Hech qanday birga baholash va tanqidga yo’l qo’yilmaydi!
 Taklif etilayotgan g’oyani baholashga shoshma, agarda u hattoki
ajoyib va g’aroyib bo’lsa ham hamma narsa mumkin.
 Tanqid qilma, hamma aytilgan g’oyalar qimmatli teng kuchlidir.
 O’rtaga chiquvchini bo’lma!Turtki berishdan o’zingni ushla!
 Tasavvuringni “jo’sh urishiga” ruxsat ber!
“Аqliy hujum” usuli sаvollаri.
 Kadastr syomkasi bo’yicha mа’lumot bering
 Davlat kadastr turlarini sаnаb bering
4-ilovа
88
INSERT(inglizchа so’zdаn olingаn bo’lib- INSERT – Interaktive- interfаol
Noting – belgilаsh System - tizim for-uchun Effective – sаmаrаli Reading – o’qish
and– vа Thinking – fikrlаsh degаn mа’noni аnglаtаdi).
Sаmаrаli o’qish vа fikrlаsh uchun mаtndа belgilаr qo’yishning interfаol tizimi
hisoblаnаdi.
Mаtnni belgilаsh tizimi:
(√) - mening bilgаnimni tаsdiqlovchi аxborot;
(+) –men uchun yangi аxborot;
(−) - menning bilgаnlаrimgа, zid аxborot;
(?) - meni o’ylаntirib qo’ydi. Bu bo’yichа mengа qo’shimchа аxborot kerаk.
Mavzu № 2 “Davlat suv kadastriini yuritishni tashkil etish” mavzusi bo’yicha o’quv
mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi X.
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vaqt: 240 daqiqa
O’quvchilar soni: 30 ta
O’quv mashg’ulot rejasi
1. Davlat kadastr haqida ma’lumot.
2. Davlat yer kadastri tamoyillari.
3. Davlat yer kadastri obekti.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Davlat yer kadastri to’g’risida
89
o’quvchilarning
bilimlarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyati natijalari:
 Davlat kadastr haqida ma’lumot
to’g’risida tushuncha berish ;
 Davlat yer kadastri tamoyillari
to’g’risida
tushuncha
va
malumotlar berish;
 Davlat yer kadastri obekti
to’g’risida tushuncha berish ;
 Davlat kadastr haqida ma’lumot to’g’risida
to’g’risida aytib beradilаr;
 Davlat yer kadastri tamoyillari to’g’risida
tushunchaga ega bo’ladi, aytib beradilar;
 Davlat yer kadastri obekti to’g’risida aytib
beradilar;
O’qitish usullari
Ma’ruza, baxs -munozara, aqliy hujum
O’quv
shakli
faoliyatini
tashkil
etish Ommaviy, jamoaviy ,guruxli
O’qitish vositalari
Yozuv taxtasi, slaydlar, proektor, klaster, toifali
jadval
O’qitish sharoiti
Maxsus texnik vositalar bilan jihozlangan,
guruhlarda ishlashga mo’ljallangan o’quv
xonasi
Qaytar
aloqaning
vositalari
usul
va Tezkor-so’rov, og’zaki so’rov,
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari
va vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
o’quvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotig auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
a kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(10daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
90
Tinglaydi, yozib
oladi
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(210 daq.)
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. o’quvchilarni o’tilgan mavzu bo’yicha savollarga javob
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar orqali
beradi
tekshiradi (1-ilova )
2.2 O’quvchilarga yangi mavzuni o’rganish uchun
diqqat qiladi
uyga berilgan INSERT jadvalini natijalari taxlil
qiladi mavzu bo’yicha o’quvchilarga mavzuni savollarga javob
beradi
baen qiladi tushuntiradi
Yangi o’quv material bayoni
2.3 Yangi mavzuni tushuntiradi ,Jalb qiluvchi
savollar beradi. O’quvchilarning fikrlarini
umumlashtiradi
2.4 Mavzuni har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
etishlarini Tinglaydi,savoll
arga javob
beradi
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
2.5 Ma’lumotlarni
eslatadi.
daftarga
qayd
2.6. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish
darajasini tekshirish uchun o’quvchilar kichik
guruxlarga bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu
bo’yicha Klaster, toifali jadval, tuzish vazifasi
beriladi (2-ilova )
yozib oladi
2.7. Guruhlarda ishlash qoidasini va baxolash
mezonlarini eslatadi.(3-ilova)
2.8 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z
fikrlarini vatmanga yozishlarini aytadi,
yo’naltiradi, tushuntiradi.
2.9. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.10 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi.
Maslahat beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi,
o’zgartirishlar kiritadi.
2.11 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
91
3 ta kichik
guruhlarga
bo’linadi.
Topshiriq
varaqalari bilan
tanishadilar.
Tinglaydilar.
Berilgan
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
vazifalarni
kichik
guruhlarda
bajaradilar.
Kichik guruhlar
ko’rgazmali
material orqali
o’z ishlarini
himoya qiladilar.
3-bosqich.
Yakuniy
(30 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
Diqqat qiladi
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Topshiriqni
Uyga vazifa berilishi
yozadi
3.2 ma’ruzani o’qib o’rganish.
1-ilova
1. Davlat yer kadastrining qisqacha mazmuni qanday?
2. Davlat yer kadastri qanday tarkibiy qismlardan iborat?
3. Davlat yer kadastrlarining asosiy vazifalari nimalardan iborat?
4. Davlat yer kadastrlarining iqtisodiyot tarmoqlaridagi ahamiyati to‘g‘risida
nimalarni bilasiz?
5. O‘zbekistonda hisob-kitob ishlarining turi sifatida yer kadastri qay tarzda
vujudga kelgan?
6. Yer kadastrini hisob-kitob turi sifatida qanday o‘ziga xos xususiyatlari
mavjud?
7. Ikkinchi jahon urushidan keyingi92davrlarda O‘zbekistonda qanday yer
kadastri ishlari amalga oshirilgan?
8. Bozor munosabatlari sharoitida o‘tkazilayotgan yer kadastri qanday o‘ziga
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.ball
2-ilovа
Guruhlаrdа ishlаsh qoidаsi
 Sherigingizni diqqаt bilаn tinglаng.
Guruh ishlаridа o’zаro fаol ishtirok eting, berilgаn topshiriqlаrgа
jаvobgаrlik bilаn yondаshing.
Аgаr yordаm kerаk bo’lsа, аlbаttа murojааt qiling.
Аgаr sizdаn yordаm so’rаshsа, аlbаttа yordаm bering.
Guruhlаr fаoliyatining nаtijаlаrini bаholаshdа hаmmа ishtirok etishi
shаrt.
Quyidаgilаrni аniq tushunishimiz lozim:
 Boshqаlаrgа o’rgаtish orqаli o’zimiz o’rgаnаmiz!
 Biz bittа kemаdаmiz: yoki birgаlikdа suzib chiqаmiz, yoki birgаlikdа
cho’kib ketаmiz.
Guruh ish natijalarini baholash mezonlari
93
1
Ma’lumotning to’liqligi
1
Taqdimot (ma’lumotning chizmali
tarzda taqdim etilishi)
2
Guruhning
faollik
(qo’shimchalar
kiritish,
javoblar berish)
darajasi
savol-
2
3
4
2
5
Ballarning maksimal xajmi
3-ilova
Guruhli ish uchun topshiriq
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
Klasterni tuzish bo’yicha o’quv topshirig’iga
yo’riqnoma
1. Katta qog’oz varag’i markazida yer kalit so’z nomini aylana ichiga yozing
2. Kalit so’z bilan birlashdigan yon tomoniga kichkina hajmdagi aylana“yo’ldoshcha” ichiga mavzu bilan aloqador so’z yoki so’z birikmasini yozing. Ularni
chiziq bilan “bosh” so’zga bog’lang.
3. Ushbu “yo’ldoshcha”larda “kichik yo’ldoshlar” ham bo’lishi mumkin, ular
ichiga yana so’z yoki iboralar yozib ajratilgan vaqt tugagunga qadar yoki g’oyalar
tugamagunga qadar davom ettiriladi.
1-guruh uchun Davlat yer
kadastri оb’еkti bo’yicha klaster
tuzing
2-guruh Ilm-fаn rivоjlаnishining
tаriхi bo’yicha klaster tuzing
TOIFALI JADVAL–ma’lumotlarning umumiy jihatlaridan aynan o’ziga xos
tomonlarini ifodalab, ma’lumotlarni birlashtirishni ta’minlaydi.
94
Toifali jadvalni tuzish bo’yicha o’quv topshirig’iga
yo’riqnoma
1. O’quv axborotni o’ziga xosjihat (toifa)larini ajrating.
2. Jadvalning birinchi gorizontal qatoriga ajratilgan toifalarni yozing, toifalar
tagiga ya’ni ikkinchi qatorga ushbu toiFanning o’ziga xos tomonlarini aks ettiruvchi
axborotni kiriting.
3-guruh uchun vazifa yer ishlab chiqarish vositasi bo’yicha toifalash jadvali
tuzing
“Davlat yer kadastri “mavzusidagi toifali jadval
Foydalanish ko’rsatgichlari
Ishlab chiqarish vositalari

Mavzu № 3 “Kadastr yig’ma jildlarini shakllantirish.
Texnik inventarizatsiyalashning maqsadi va vazifalari. Texnik inventarizatsiyalashni o’tkazishda ishlarni tashkil qilish ”
mavzusi bo’yicha o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vaqt: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
O’quvchilar soni: 30 ta
1. Texnik inventarizatsiyalashning predmeti.
Texnik inventarizatsiyalashni o’tkazishda
ishlarni tashkil qilish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Texnik inventarizatsiyalashning predmeti.
Texnik inventarizatsiyalashni o’tkazishda ishlarni tashkil qilish o’quv yutuqlari
darajasini tekshirish va baholash
95
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Texnik
O’quvchi:- Texnik inventarizatsiyalash
nimalarga nimalarga asoslanadi o’rganadi
inventarizatsiyalash
asoslanadi o’rgatish
- Texnik inventarizatsiyalashni o’tkazishda
Texnik ishlarni tashkil qilish ishlari nimalardan
iboratligini tushuntrib beradi.
inventarizatsiyalashni
o’tkazishda ishlarni tashkil qilish
ishlarni o’rgatish
O’qitishmetodlari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’qitishvositalari
Nazorat topshiriqlar
O’qitishshakllari
Guruhli, individual
O’qitishsharoiti
O’quv xonasi
Qaytar aloqaning usul va
O’quv topshiriqlarni bajarish natijalarini
vositalari
baholash, kuzatuv
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari
va vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
o’quvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va auditoriyani
mashg’ulotig mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
a kirish (10
Maqsad va vaziFanning belgilanishi
daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va o’quv
faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
96
Tinglaydi,
yozib oladi
2-bosqich.
Asosiy
(220daq.)
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. o’quvchilarni o’tilgan mavzu bo’yicha o’zlashtirish
darajasini tezkor savollar orqali tekshiradi (1-ilova )
2.2 O’quvchilarga yangi mavzuni o’rganish uchun uyga
berilgan vazifani natijalari taxlil qiladi mavzu bo’yicha
o’quvchilarga mavzuni bayon qiladi tushuntiradi
Yangi o’quv material bayoni
savollarga
javob beradi
diqqat qiladi
savollarga
javob beradi
2.3 Yangi mavzuni tushuntiradi ,Jalb qiluvchi savollar
beradi. O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.4 Mavzuni har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.5 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
2.6. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini Tinglaydi,savol
larga javob
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruxlarga bo’linadi va
beradi
ularga o’tilgan mavzu bo’yicha Klaster, toifali jadval, tuzish
vazifasi beriladi (2-ilova )
2.7. Guruhlarda ishlash qoidasini va baholash mezonlarini
eslatadi.(3-ilova)
2.8 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi, tushuntiradi.
yozib oladi
2.9. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat qiladi.
2.10 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat beradi,
sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar kiritadi.
2.11 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng xatolari
to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
3 ta kichik
guruhlarga
bo’linadi.
Topshiriq
varaqalari bilan
tanishadilar.
Tinglaydilar.
Berilgan
97
vazifalarni
kichik
guruhlarda
bajaradilar.
Kichik
guruhlar
ko’rgazmali
material orqali
o’z ishlarini
himoya
qiladilar.
3-bosqich.
Yakuniy
(10 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni kelgusida kasbiy
faoliyatlarida muhim ahamiyatga ega ekanligiga o’quvchilar
Diqqat qiladi
e’tiborini qaratadi
Uyga vazifa berilishi
3.2 ma’ruzani o’qib o’rganish.
Topshiriqni
yozadi
1-ilova
1. Kadastr deganda nimani tushunamiz - ?
2. Davlat Yer kadastri kadastri deganda nimani tushunamiz?
3. Servetut deganda nimni tushunamiz?
4. Davlat yer kadastrini qanday turlarini bilasiz?
5. Yer turlari deganda nimani tushunasiz?
6 Davlat kadastri asoslari fanining98boshqa fanlar bilan o’zaro bog’liqligi?
7. Dаvlаt yer kаdаstrlаrining аsоsiy vаzifаlаri nimаlаrdаn ibоrаt?
Guruhlаrdа ishlаsh qoidаsi
 Sherigingizni diqqаt bilаn tinglаng.
Guruh ishlаridа o’zаro fаol ishtirok eting, berilgаn topshiriqlаrgа
jаvobgаrlik bilаn yondаshing.
Аgаr yordаm kerаk bo’lsа, аlbаttа murojааt qiling.
Аgаr sizdаn yordаm so’rаshsа, аlbаttа yordаm bering.
Guruhlаr fаoliyatining nаtijаlаrini bаholаshdа hаmmа ishtirok etishi
shаrt.
Quyidаgilаrni аniq tushunishimiz lozim:
Guruh ish natijalarini baxolash mezonlari
 Boshqаlаrgа o’rgаtish orqаli o’zimiz o’rgаnаmiz!
3-ilova  Biz bittа kemаdаmiz: yoki birgаlikdа suzib chiqаmiz, yoki birgаlikdа
cho’kib
ketаmiz.
Guruhli
ish uchun
topshiriq
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
99
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam
beradi.
Klasterni tuzish bo’yicha o’quv topshirig’iga
yo’riqnoma
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh yer fondi bo’yicha
klaster tuzing
2-guruh yer turlari bo’yicha
klaster tuzing
TOIFALI JADVAL–ma’lumotlarning umumiy jihatlaridan aynan o’ziga xos
tomonlarini ifodalab, ma’lumotlarni birlashtirishni ta’minlaydi.
Toifali jadvalni tuzish bo’yicha o’quv topshirig’iga
yo’riqnoma
100
1. O’quv axborotni o’ziga xos jihat (toifa)larini ajrating.
2. Jadvalning birinchi gorizontal qatoriga ajratilgan toifalarni yozing, toifalar tagiga
ya’ni ikkinchi qatorga ushbu toiFanning o’ziga xos tomonlarini aks ettiruvchi
axborotni kiriting.
3-guruh uchun vazifa yer fondi bo’yicha toifalash jadvali tuzing
“Loyihalash usullari” mavzusidagi toifali jadval
Loyihalash usullari
Loyihalash usullarining
o’ziga xosligi

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
bahosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
5
Taqdimot
chizmali
etilishi)
5
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
5
101
2
3
Baholarning
hajmi
5
maksimal
Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
Bahosi
Guruhlar
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.ball
1
Ma’lumotning to’liqligi
1
Taqdimot (ma’lumotning chizmali
tarzda taqdim etilishi)
2
Guruhning
faollik
(qo’shimchalar
kiritish,
javoblar berish)
darajasi
savol-
2
3
2
5
Ballarning maksimal xajmi
1
102
2
3
Ma’lumotning to’liqligi
5
Taqdimot
chizmali
etilishi)
5
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
Mavzu № 4 “Yer uchastkasini texnik inventarizatsiyalash.
Yer uchastkasini syomka qilish.”
mavzusi bo’yicha o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vaqt: 240 daqiqa
O’quvchilar soni: 30 ta
103
O’quv mashg’ulotrejasi
1. Texnik inventarizatsiyalashning predmeti.
Texnik inventarizatsiyalashni o’tkazishda
ishlarni tashkil qilish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Texnik inventarizatsiyalashning predmeti.
Texnik inventarizatsiyalashni o’tkazishda ishlarni tashkil qilish o’quv yutuqlari
darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Texnik
O’quvchi:- Texnik inventarizatsiyalash
nimalarga nimalarga asoslanadi o’rganadi
inventarizatsiyalash
asoslanadi o’rgatish
- Texnik inventarizatsiyalashni o’tkazishda
Texnik ishlarni tashkil qilish ishlari nimalardan
iboratligini tushuntrib beradi.
inventarizatsiyalashni
o’tkazishda ishlarni tashkil qilish
ishlarni o’rgatish
O’qitishmetodlari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’qitishvositalari
Nazorat topshiriqlar
O’qitishshakllari
Guruhli, individual
O’qitishsharoiti
O’quv xonasi
Qaytar aloqaning usul va
O’quv topshiriqlarni bajarish natijalarini
vositalari
baholash, kuzatuv
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
O’quv
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
104
o’quvchi
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
105
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
106
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
Topshiriqni
yozadi
3.
4.
5.
6.
7.
8.
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
107
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
108
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
109
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
5
5
110
2
3
Mavzu № 5 “Yer uchastkasini texnik inventarizatsiyalash. Yer uchastkasining kadastr planini
tuzish
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
O’quvchilar soni: 30 ta
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
1. Texnik inventarizatsiyalashning predmeti.
Texnik inventarizatsiyalashni o’tkazishda ishlarni
tashkil qilish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Texnik inventarizatsiyalashning predmeti. Texnik
inventarizatsiyalashni o’tkazishda ishlarni tashkil qilish o’quv yutuqlari darajasini
tekshirish va baholash
O’quv faoliyatining natijalari:
Pedagogik vazifalar:
- Texnik inventarizatsiyalash
O’quvchi:Texnik
inventarizatsiyalash
nimalarga asoslanadi o’rgatish
nimalarga asoslanadi o’rganadi
- Texnik inventarizatsiyalashni - Texnik inventarizatsiyalashni o’tkazishda
o’tkazishda ishlarni tashkil qilish ishlarni tashkil qilish ishlari nimalardan iboratligini
ishlarni o’rgatish
tushuntrib beradi.
O’qitishmetodlari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’qitishvositalari
Nazorat topshiriqlar
O’qitishshakllari
Guruhli, individual
O’qitishsharoiti
O’quv xonasi
Qaytar
aloqaning
usul
va
O’quv
111
topshiriqlarni
bajarish
natijalarini
vositalari
baholash, kuzatuv
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
112
yozib oladi
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
113
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
9. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
10. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
11. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
12. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
13. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
14. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
114
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
115
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
116
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
5
5
117
2
3
Mavzu № 6 “Yer uchastkasini texnik inventarizatsiyalash. Yer uchastkasining kadastr planini
tuzish
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
O’quvchilar soni: 30 ta
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Ma’ruza,baxs -munozara ,aqliy xujum,
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Ommaviy, jamoaviy ,guruhli
O’qitish vositalari
Yozuv taxtasi, slaydlar, proektor, kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv auditoriyasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Tezkor-so’rov, og’zaki so’rov,
118
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
119
kichik
guruhlarga
bo’linadi
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
120
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
15. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
16. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
17. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
18. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
19. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
20. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
121
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
122
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
123
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
5
5
124
2
3
Mavzu № 7 “Yer uchastkasini texnik inventarizatsiyalash. Kameral ishlar
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
O’quvchilar soni: 30 ta
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Ma’ruza,baxs -munozara ,aqliy xujum,
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Ommaviy, jamoaviy ,guruhli
O’qitish vositalari
Yozuv taxtasi, slaydlar, proektor, kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv auditoriyasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Tezkor-so’rov, og’zaki so’rov,
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
125
o’quvchi
1-bosqich.
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
126
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
1-Ilova
Tezkor 127
savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
Topshiriqni
yozadi
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
21. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
22. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
23. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
24. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
25. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
26. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
128
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
129
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
130
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
5
5
131
2
3
Mavzu № 8 “Yer uchastkasini texnik inventarizatsiyalash. Kameral ishlar
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
O’quvchilar soni: 30 ta
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Ma’ruza,baxs -munozara ,aqliy xujum,
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Ommaviy, jamoaviy ,guruhli
O’qitish vositalari
Yozuv taxtasi, slaydlar, proektor, kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv auditoriyasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Tezkor-so’rov, og’zaki so’rov,
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga
132
o’quvchi
kirish
(15daq.)
auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
Maqsad va vazifanning belgilanishi
Tinglaydi,
yozib oladi
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
133
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
134
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
Topshiriqni
yozadi
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
27. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
28. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
29. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
30. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
31. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
32. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
135
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
136
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
137
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
2
5
5
5
5
Mavzu № 9 “Yer uchastkasini texnik inventarizatsiyalash. Kameral ishlar
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
138
3
O’quvchilar soni: 30 ta
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Ma’ruza,baxs -munozara ,aqliy xujum,
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Ommaviy, jamoaviy ,guruhli
O’qitish vositalari
Yozuv taxtasi, slaydlar, proektor, kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv auditoriyasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Tezkor-so’rov, og’zaki so’rov,
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
o’quvchi
O’quvchi bilimini faollashtirish
139
Tinglaydi,
yozib oladi
Asosiy
(200 daq.)
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
140
(25 daq.)
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
141
Topshiriqni
yozadi
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
33. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
34. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
35. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
36. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
37. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
38. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
142
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
143
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
144
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
5
5
145
2
3
Mavzu № 10 “Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda binoni o’lchash
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
Vaqti: 240 daqiqa
O’quvchilar soni: 30 ta
O’quv mashg’ulotrejasi
Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda binoni o’lchash
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda binoni o’lchash
O’quv faoliyatining natijalari:
Pedagogik vazifalar:
-
Bin ova inshooatni
inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda
texnik O’quvchi:
Bin
ova
inshooatni
texnik
inventarizatsiyalash. Teхnik inventarizatsiyalashda binoni
binoni o’lchashni qanday to’ldirilishini ko’rsatib beradi.
o’lchash ishlarni tashkil etish.
O’qitish usullari
Ma’ruza,baxs -munozara ,aqliy xujum, amaliy
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Ommaviy, jamoaviy ,guruhli
O’qitish vositalari
Yozuv taxtasi, slaydlar, proektor, kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv auditoriyasi, kollej hududi ob’ekti
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Tezkor-so’rov, og’zaki so’rov,
146
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
147
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
148
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
39. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
40. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
41. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
42. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
149
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
150
Klaster “Bino va inshoat ishlarini ro’yxatga olishda amalga oshiriladigan ishlar”
Bin ova
inshoat
ishlarini
amalga
Xi
oshrishos
151
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Bin ova inshoatlari ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
5
Taqdimot
chizmali
etilishi)
5
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
152
2
3
Mavzu № 11 “Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda binoni o’lchash
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
Vaqti: 240 daqiqa
O’quvchilar soni: 30 ta
O’quv mashg’ulotrejasi
Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda binoni o’lchash
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda binoni o’lchash
O’quv faoliyatining natijalari:
Pedagogik vazifalar:
-
Bin ova inshooatni
inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda
texnik O’quvchi:
Bin
ova
inshooatni
texnik
inventarizatsiyalash. Teхnik inventarizatsiyalashda binoni
binoni o’lchashni qanday to’ldirilishini ko’rsatib beradi.
o’lchash ishlarni tashkil etish.
O’qitish usullari
Ma’ruza,baxs -munozara ,aqliy xujum, amaliy
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Ommaviy, jamoaviy ,guruhli
O’qitish vositalari
Yozuv taxtasi, slaydlar, proektor, kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv auditoriyasi, kollej hududi ob’ekti
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Tezkor-so’rov, og’zaki so’rov,
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
153
o’quvchi
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
154
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
1-Ilova
Tezkor savollar
155
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
Topshiriqni
yozadi
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
43. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
44. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
45. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
46. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
47. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
48. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
156
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
157
Klaster “Bino va inshoat ishlarini ro’yxatga olishda amalga oshiriladigan ishlar”
Bin ova
inshoat
ishlarini
amalga
Xi
oshrishos
158
“Bino va inshoat ishlarini ro’yxatga olishda amalga oshiriladigan ishlar”
mavzusidagi toifali jadval
Bin ova inshoatlari ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
5
Taqdimot
chizmali
etilishi)
5
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
159
2
3
Mavzu № 12 “Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Qavatlar planlarini tuzish
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
Vaqti: 240 daqiqa
O’quvchilar soni: 30 ta
O’quv mashg’ulotrejasi
Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda binoni o’lchash
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda binoni o’lchash
O’quv faoliyatining natijalari:
Pedagogik vazifalar:
-
Bin ova inshooatni
inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda
texnik O’quvchi:
Bin
ova
inshooatni
texnik
inventarizatsiyalash. Teхnik inventarizatsiyalashda binoni
binoni o’lchashni qanday to’ldirilishini ko’rsatib beradi.
o’lchash ishlarni tashkil etish.
O’qitish usullari
Ma’ruza,baxs -munozara ,aqliy xujum, amaliy
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Ommaviy, jamoaviy ,guruhli
O’qitish vositalari
Yozuv taxtasi, slaydlar, proektor, kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv auditoriyasi, kollej hududi ob’ekti
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Tezkor-so’rov, og’zaki so’rov,
160
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
161
kichik
guruhlarga
bo’linadi
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
162
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
49. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
50. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
51. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
52. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
53. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
54. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
163
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
164
Klaster “Bino va inshoat ishlarini ro’yxatga olishda amalga oshiriladigan ishlar”
Bin ova
inshoat
ishlarini
amalga
Xi
oshrishos
165
“Bino va inshoat ishlarini ro’yxatga olishda amalga oshiriladigan ishlar”
mavzusidagi toifali jadval
Bin ova inshoatlari ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
5
Taqdimot
chizmali
etilishi)
5
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
166
2
3
Mavzu № 13 “Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Qavatlar planlarini tuzish
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
Vaqti: 240 daqiqa
O’quvchilar soni: 30 ta
O’quv mashg’ulotrejasi
Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda binoni o’lchash
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda binoni o’lchash
O’quv faoliyatining natijalari:
Pedagogik vazifalar:
-
Bin ova inshooatni
inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda
texnik O’quvchi:
Bin
ova
inshooatni
texnik
inventarizatsiyalash. Teхnik inventarizatsiyalashda binoni
binoni o’lchashni qanday to’ldirilishini ko’rsatib beradi.
o’lchash ishlarni tashkil etish.
O’qitish usullari
Ma’ruza,baxs -munozara ,aqliy xujum, amaliy
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Ommaviy, jamoaviy ,guruhli
O’qitish vositalari
Yozuv taxtasi, slaydlar, proektor, kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv auditoriyasi, kollej hududi ob’ekti
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Tezkor-so’rov, og’zaki so’rov,
167
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
168
kichik
guruhlarga
bo’linadi
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
169
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
55. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
56. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
57. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
58. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
59. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
60. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
170
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
171
Klaster “Bino va inshoat ishlarini ro’yxatga olishda amalga oshiriladigan ishlar”
Bin ova
inshoat
ishlarini
amalga
Xi
oshrishos
172
“Bino va inshoat ishlarini ro’yxatga olishda amalga oshiriladigan ishlar”
mavzusidagi toifali jadval
Bin ova inshoatlari ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
5
Taqdimot
chizmali
etilishi)
5
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
2
5
5
Mavzu № 14 “Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Qavatlar planlarini tuzish
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
173
3
Vaqti: 240 daqiqa
O’quvchilar soni: 30 ta
O’quv mashg’ulotrejasi
Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda binoni o’lchash
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda binoni o’lchash
O’quv faoliyatining natijalari:
Pedagogik vazifalar:
-
Bin ova inshooatni
inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda
texnik O’quvchi:
Bin
ova
inshooatni
texnik
inventarizatsiyalash. Teхnik inventarizatsiyalashda binoni
binoni o’lchashni qanday to’ldirilishini ko’rsatib beradi.
o’lchash ishlarni tashkil etish.
O’qitish usullari
Ma’ruza,baxs -munozara ,aqliy xujum, amaliy
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Ommaviy, jamoaviy ,guruhli
O’qitish vositalari
Yozuv taxtasi, slaydlar, proektor, kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv auditoriyasi, kollej hududi ob’ekti
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Tezkor-so’rov, og’zaki so’rov,
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
o’quvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
174
Tinglaydi,
kirish
(15daq.)
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
Maqsad va vazifanning belgilanishi
yozib oladi
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
175
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
176
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
Topshiriqni
yozadi
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
61. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
62. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
63. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
64. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
65. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
66. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
177
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
178
Klaster “Bino va inshoat ishlarini ro’yxatga olishda amalga oshiriladigan ishlar”
Bin ova
inshoat
ishlarini
amalga
Xi
oshrishos
179
“Bino va inshoat ishlarini ro’yxatga olishda amalga oshiriladigan ishlar”
mavzusidagi toifali jadval
Bin ova inshoatlari ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
5
Taqdimot
chizmali
etilishi)
5
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
180
2
3
Mavzu № 15 “Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Binolarni joriy inventarizatsiyalash
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
Vaqti: 240 daqiqa
O’quvchilar soni: 30 ta
O’quv mashg’ulotrejasi
Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda binoni o’lchash
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda binoni o’lchash
O’quv faoliyatining natijalari:
Pedagogik vazifalar:
-
Bin ova inshooatni
inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda
texnik O’quvchi:
Bin
ova
inshooatni
texnik
inventarizatsiyalash. Teхnik inventarizatsiyalashda binoni
binoni o’lchashni qanday to’ldirilishini ko’rsatib beradi.
o’lchash ishlarni tashkil etish.
O’qitish usullari
Ma’ruza,baxs -munozara ,aqliy xujum, amaliy
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Ommaviy, jamoaviy ,guruhli
O’qitish vositalari
Yozuv taxtasi, slaydlar, proektor, kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv auditoriyasi, kollej hududi ob’ekti
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Tezkor-so’rov, og’zaki so’rov,
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
o’quvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
181
Tinglaydi,
(15daq.)
Maqsad va vazifanning belgilanishi
yozib oladi
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
182
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
67. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
68. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
69. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
70. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
71. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
72. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
183
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
184
laster “Bino va inshoat ishlarini ro’yxatga olishda amalga oshiriladigan ishlar”
Bin ova
inshoat
ishlarini
amalga
Xi
oshrishos
185
“Bino va inshoat ishlarini ro’yxatga olishda amalga oshiriladigan ishlar”
mavzusidagi toifali jadval
Bin ova inshoatlari ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
5
Taqdimot
chizmali
etilishi)
5
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
186
2
3
Mavzu № 16 “Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Binolarni joriy inventarizatsiyalash
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
Vaqti: 240 daqiqa
O’quvchilar soni: 30 ta
O’quv mashg’ulotrejasi
Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda binoni o’lchash
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda binoni o’lchash
O’quv faoliyatining natijalari:
Pedagogik vazifalar:
-
Bin ova inshooatni
inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda
texnik O’quvchi:
Bin
ova
inshooatni
texnik
inventarizatsiyalash. Teхnik inventarizatsiyalashda binoni
binoni o’lchashni qanday to’ldirilishini ko’rsatib beradi.
o’lchash ishlarni tashkil etish.
O’qitish usullari
Ma’ruza,baxs -munozara ,aqliy xujum, amaliy
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Ommaviy, jamoaviy ,guruhli
O’qitish vositalari
Yozuv taxtasi, slaydlar, proektor, kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv auditoriyasi, kollej hududi ob’ekti
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Tezkor-so’rov, og’zaki so’rov,
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
187
o’quvchi
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
188
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
1-Ilova
Tezkor savollar
189
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
Topshiriqni
yozadi
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
73. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
74. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
75. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
76. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
77. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
78. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
190
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
191
Klaster “Bino va inshoat ishlarini ro’yxatga olishda amalga oshiriladigan ishlar”
Bin ova
inshoat
ishlarini
amalga
Xi
oshrishos
192
“Bino va inshoat ishlarini ro’yxatga olishda amalga oshiriladigan ishlar”
mavzusidagi toifali jadval
Bin ova inshoatlari ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
5
Taqdimot
chizmali
etilishi)
5
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
193
2
3
Mavzu № 17 “Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Binolarni joriy inventarizatsiyalash
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
Vaqti: 240 daqiqa
O’quvchilar soni: 30 ta
O’quv mashg’ulotrejasi
Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda binoni o’lchash
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda binoni o’lchash
O’quv faoliyatining natijalari:
Pedagogik vazifalar:
-
Bin ova inshooatni
inventarizatsiyalash.
Teхnik inventarizatsiyalashda
texnik O’quvchi:
Bin
ova
inshooatni
texnik
inventarizatsiyalash. Teхnik inventarizatsiyalashda binoni
binoni o’lchashni qanday to’ldirilishini ko’rsatib beradi.
o’lchash ishlarni tashkil etish.
O’qitish usullari
Ma’ruza,baxs -munozara ,aqliy xujum, amaliy
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Ommaviy, jamoaviy ,guruhli
O’qitish vositalari
Yozuv taxtasi, slaydlar, proektor, kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv auditoriyasi, kollej hududi ob’ekti
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Tezkor-so’rov, og’zaki so’rov,
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
194
o’quvchi
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
195
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
1-Ilova
Tezkor savollar
196
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
Topshiriqni
yozadi
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
79. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
80. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
81. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
82. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
83. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
84. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
197
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
198
Klaster “Bino va inshoat ishlarini ro’yxatga olishda amalga oshiriladigan ishlar”
Bin ova
inshoat
ishlarini
amalga
Xi
oshrishos
199
“Bino va inshoat ishlarini ro’yxatga olishda amalga oshiriladigan ishlar”
mavzusidagi toifali jadval
Bin ova inshoatlari ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
5
Taqdimot
chizmali
etilishi)
5
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
200
2
3
Mavzu № 18 “Ko’chmas mulk ob’ektiga bo’lgan huquqlarni ro’yxatdan o’tkazish
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
O’quvchilar soni: 30 ta
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Ma’ruza,baxs -munozara ,aqliy xujum, amaliy
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Ommaviy, jamoaviy ,guruhli
O’qitish vositalari
Yozuv taxtasi, slaydlar, proektor, kompyuter
O’qitish shart-sharoiti
O’quv auditoriyasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Tezkor-so’rov, og’zaki so’rov,
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
201
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
202
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
topshiriq
bo’yicha
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
203
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
85. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
86. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
87. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
88. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
89. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
90. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
204
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
205
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
206
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
5
Taqdimot
chizmali
etilishi)
5
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
207
2
3
Mavzu № 18 “Ko’chmas mulk ob’ektiga bo’lgan huquqlarni ro’yxatdan o’tkazish
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
O’quvchilar soni: 30 ta
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Nazorat topshiriqlar
O’qitish vositalari
Guruhli, individual
O’qitish shart-sharoiti
O’quv xonasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
O’quv topshiriqlarni
baholash, kuzatuv
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
208
bajarish
natijalarini
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
209
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
topshiriq
bo’yicha
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
210
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
91. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
92. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
93. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
94. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
95. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
96. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
211
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
212
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
213
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
5
5
214
2
3
Mavzu № 19 “Ko’chmas mulk ob’ektiga bo’lgan huquqlarni ro’yxatdan o’tkazish. Inventarizatsiya
ishlarini bajarishda xavfsizlik texnikasi”
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
O’quvchilar soni: 30 ta
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Nazorat topshiriqlar
O’qitish vositalari
Guruhli, individual
O’qitish shart-sharoiti
O’quv xonasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
O’quv topshiriqlarni
baholash, kuzatuv
215
bajarish
natijalarini
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
216
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
217
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
97. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
98. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
99. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
100. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
101. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
102. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
218
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
219
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
220
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
5
5
221
2
3
Mavzu “Yer uchastkasi, bin ova inshootni
texnik inventarizatsiyalash jarayonida komp’yuter
dasturlaridan foydalanish”
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
Ishmuxamedova Xilola Azamatovna
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
O’quvchilar soni: 32 ta
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Nazorat topshiriqlar
O’qitish vositalari
Guruhli, individual
O’qitish shart-sharoiti
O’quv xonasi, kollej hududini o’lchash
Qaytar aloqaning usul va vositalari
O’quv topshiriqlarni
baholash, kuzatuv
222
bajarish
natijalarini
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni A4 formatga qayd etishlarini
eslatadi.
yozib oladi
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va venn
diogrammasi tuzish vazifasini beradi, kolleg
hududini chiqib o;lchash tushuntirib beriladi, kichik
hududlar belgilab beriladi kichik guruhlarga(2-ilova guruhlarga
bo’linadi
)
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
223
berilgan
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni
bilаsiz?
224
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi hududini
ol’lchash ishlarini 1- hudud klasterini
tuzing
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi hududini ol’lchash
ishlarini 1- hudud venn diogrammasi
tuzing
225
Klaster
Kadastr
syomkasi i
Xi
226
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi venn diogrammasi

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
5
Taqdimot
chizmali
etilishi)
5
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
227
2
3
Mavzu № 21 “Yer uchastkasi, bin ova inshootni
texnik inventarizatsiyalash jarayonida komp’yuter
dasturlaridan foydalanish”
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
O’quvchilar soni: 30 ta
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Nazorat topshiriqlar
O’qitish vositalari
Guruhli, individual
O’qitish shart-sharoiti
O’quv xonasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
O’quv topshiriqlarni
baholash, kuzatuv
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
228
bajarish
natijalarini
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
229
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
topshiriq
bo’yicha
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
230
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
103. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
104. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
105. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
106. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
107. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
108. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
231
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
232
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
233
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
5
5
234
2
3
Mavzu № 22 “Yer uchastkasi, bin ova inshootni
texnik inventarizatsiyalash jarayonida komp’yuter
dasturlaridan foydalanish”
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
O’quvchilar soni: 30 ta
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Nazorat topshiriqlar
O’qitish vositalari
Guruhli, individual
O’qitish shart-sharoiti
O’quv xonasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
O’quv topshiriqlarni
baholash, kuzatuv
235
bajarish
natijalarini
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
236
kichik
guruhlarga
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
bo’linadi
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
237
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
109. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
110. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
111. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
112. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
113. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
114. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
238
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
239
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
240
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
5
5
241
2
3
Mavzu № 23 “Yer uchastkasi, bin ova inshootni
texnik inventarizatsiyalash jarayonida komp’yuter
dasturlaridan foydalanish”
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
O’quvchilar soni: 30 ta
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Nazorat topshiriqlar
O’qitish vositalari
Guruhli, individual
O’qitish shart-sharoiti
O’quv xonasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
O’quv topshiriqlarni
baholash, kuzatuv
242
bajarish
natijalarini
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
243
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
244
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
115. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
116. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
117. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
118. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
119. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
120. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
245
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
246
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
247
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
5
5
248
2
3
Mavzu № 24 “Yer uchastkasi, bin ova inshootni
texnik inventarizatsiyalash jarayonida komp’yuter
dasturlaridan foydalanish”
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
O’quvchilar soni: 30 ta
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Nazorat topshiriqlar
O’qitish vositalari
Guruhli, individual
O’qitish shart-sharoiti
O’quv xonasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
O’quv topshiriqlarni
baholash, kuzatuv
249
bajarish
natijalarini
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
250
kichik
guruhlarga
bo’linadi
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
251
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
121. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
122. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
123. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
124. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
125. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
126. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
252
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
253
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
254
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
5
5
255
2
3
Mavzu № 25 “Yer uchastkasi, bin ova inshootni
texnik inventarizatsiyalash jarayonida komp’yuter
dasturlaridan foydalanish”
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
O’quvchilar soni: 30 ta
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Nazorat topshiriqlar
O’qitish vositalari
Guruhli, individual
O’qitish shart-sharoiti
O’quv xonasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
O’quv topshiriqlarni
baholash, kuzatuv
256
bajarish
natijalarini
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
257
kichik
guruhlarga
bo’linadi
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
258
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
127. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
128. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
129. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
130. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
131. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
132. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
259
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
260
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
261
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
5
5
262
2
3
Mavzu № 26 “Yer uchastkasi, bin ova inshootni
texnik inventarizatsiyalash jarayonida komp’yuter
dasturlaridan foydalanish”
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
O’quvchilar soni: 30 ta
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Nazorat topshiriqlar
O’qitish vositalari
Guruhli, individual
O’qitish shart-sharoiti
O’quv xonasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
O’quv topshiriqlarni
baholash, kuzatuv
263
bajarish
natijalarini
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
264
kichik
guruhlarga
bo’linadi
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
265
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
133. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
134. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
135. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
136. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
137. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
138. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
266
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
267
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
268
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
5
5
269
2
3
Mavzu № 27 “Yer uchastkasi, bin ova inshootni
texnik inventarizatsiyalash jarayonida komp’yuter
dasturlaridan foydalanish”
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
O’quvchilar soni: 30 ta
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Nazorat topshiriqlar
O’qitish vositalari
Guruhli, individual
O’qitish shart-sharoiti
O’quv xonasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
O’quv topshiriqlarni
baholash, kuzatuv
270
bajarish
natijalarini
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
271
kichik
guruhlarga
bo’linadi
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
272
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
139. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
140. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
141. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
142. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
143. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
144. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
273
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
274
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
275
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
5
5
276
2
3
Mavzu № 28 “Bin ova inshootni
texnik inventarizatsiyalashda qo’llaniladigan shartli belgilar”
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
O’quvchilar soni: 32 ta
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Nazorat topshiriqlar
O’qitish vositalari
Guruhli, individual
O’qitish shart-sharoiti
O’quv xonasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
O’quv topshiriqlarni
baholash, kuzatuv
bajarish
natijalarini
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
277
o’quvchi
1-bosqich.
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni shartli belgilarga qayd etishlarini
eslatadi.
yozib oladi
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster>
venndiagrammasi baliq sekrleti va toifalash jadvali
kichik
tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
guruhlarga
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
bo’linadi
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
berilgan
tushuntiradi.
topshiriq
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
bo’yicha
qiladi.
ishlaydilar
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat guruh vakili
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
chiqib ishni
278
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
kiritadi.
ximoya qiladi
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
279
Topshiriqni
yozadi
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
280
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
281
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar

282
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti
Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
5
Taqdimot
chizmali
etilishi)
5
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
Mavzu № 29 “Bin ova inshootni
2
3
5
5
texnik inventarizatsiyalashda qo’llaniladigan shartli belgilar”
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
O’quvchilar soni: 30 ta
Bino va inshootni texnik inventarizatsiyalashda
qo’llaniladigan shartli belgilar
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Bino va inshootni
qo’llaniladigan shartli belgilar o’rganish
283
texnik
inventarizatsiyalashda
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
- Bino va inshootni
texnik
O’quvchi: Bino va inshootni
texnik
inventarizatsiyalashda
inventarizatsiyalashda qo’llaniladigan shartli belgilar
qo’llaniladigan shartli belgilarni qanday to’ldirilishini ko’rsatib beradi.
o’rgatish
O’qitish usullari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Amaliy topshiriqlar
O’qitish vositalari
Guruhli, individual
O’qitish shart-sharoiti
O’quv xonasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
O’quv topshiriqlarni
baholash, kuzatuv
bajarish
natijalarini
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
284
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
javob beradi,
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
285
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
2.Davlat kadastrini qanday turlari bor?
286
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
287
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
288
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
5
5
289
2
3
Mavzu № 30 “Davlat shaharsozlik kadastrini yuritishni tashkil etish”
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
O’quvchilar soni: 30 ta
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Nazorat topshiriqlar
O’qitish vositalari
Guruhli, individual
O’qitish shart-sharoiti
O’quv xonasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
O’quv topshiriqlarni
baholash, kuzatuv
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
290
bajarish
natijalarini
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
291
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
topshiriq
bo’yicha
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
292
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
145. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
146. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
147. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
148. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
149. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
150. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
293
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
294
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
295
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
5
5
296
2
3
Mavzu № 31 “Davlat shaharsozlik kadastrini texnik
inventarizatsiyalash jarayonida komp’yuter
dasturlaridan foydalanish”
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
O’quvchilar soni: 30 ta
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Nazorat topshiriqlar
O’qitish vositalari
Guruhli, individual
O’qitish shart-sharoiti
O’quv xonasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
O’quv topshiriqlarni
baholash, kuzatuv
297
bajarish
natijalarini
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
298
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
299
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
151. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
152. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
153. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
154. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
155. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
156. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
300
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
301
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
302
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
5
5
303
2
3
Mavzu: “Davlat shaharsozlik kadastrini texnik
inventarizatsiyalash jarayonida komp’yuter dasturlaridan
foydalanish”
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
O’qituvchi
Ishmuxamedova Xilola Azamatovna
O’quvchilar soni: 32 ta
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Amaliy topshiriqlar
O’qitish vositalari
Guruhli, individual
O’qitish shart-sharoiti
O’quv xonasi, kollej hududi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
O’quv
amaliyoti
topshiriqlarni
natijalarini baholash, kuzatuv
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
O’quv
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
304
o’quvchi
bajarish
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy amaliy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni varag’ga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi. Davlat
shaharsozlik kadastrini yuritish ishlarini amalga
oshirish uchun kollej hududini ob’ekt qilib olib,
o’lchash ishlarini amalga oshirib, kompyuter
dasturidan foydalanib amaliy ishlarni bajarish.
kichik
guruhlarga
bo’linadi
2.7 Davlat shaharsozlik kadastrini yuritish ishlarini
amalga oshirish uchun kollej hududini ob’ekt qilib
olib, o’lchash ishlarini amalga oshirib, kompyuter
dasturidan foydalanib amaliy ishlarni bajarish.
Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi, abris
chizib tushuntiradi.
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
305
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 Davlat kadastri kitobidan tamoyillarni to’la
o’qib o’rganish.
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Kadastr syomkasi qanday amalga oshiriladi?
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
306
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
2-guruh uchun topshiriq
Kollej hududi kadastr syomkasi
klasterini tuzing
Kollej hududi Kadastr syomkasi
obektlari tofali jadval tuzing
Klaster “Kollej hududi kadastr syomkasi”
Kadastr
syomka
Xi
307
“Kollej hududi kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Kollej hududi kadastr syomkasi
bajarishda texnik va
texnalogiyalar
Hududning sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
5
Taqdimot
chizmali
etilishi)
5
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
308
2
3
Mavzu № 33 “Davlat shaharsozlik kadastrini texnik
inventarizatsiyalash jarayonida komp’yuter
dasturlaridan foydalanish”
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
O’quvchilar soni: 30 ta
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Nazorat topshiriqlar
O’qitish vositalari
Guruhli, individual
O’qitish shart-sharoiti
O’quv xonasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
O’quv topshiriqlarni
baholash, kuzatuv
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
Faoliyat mazmuni
309
bajarish
natijalarini
o’qituvchi
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
310
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
topshiriq
bo’yicha
kiritadi.
ishlaydilar
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
311
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
157. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
158. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
159. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
160. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
161. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
162. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
312
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
313
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
314
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
5
5
315
2
3
Mavzu “Davlat shaharsozlik kadastrini texnik
inventarizatsiyalash jarayonida komp’yuter dasturlaridan
foydalanish”
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
O’quvchilar soni: 30 ta
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
Davlat shaharsozlik kadastrini texnik
inventarizatsiyalash
jarayonida komp’yuter dasturlaridan foydalanish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Davlat shaharsozlik kadastrini texnik inventarizatsiyalash jarayonida
komp’yuter dasturlaridan foydalanishni to’liq o’rganish
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
O’quvchi: Davlat shaharsozlik kadastrini texnik
inventarizatsiyalash
jarayonida
komp’yuter
dasturlaridan
foydalanish qandayligini ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Nazorat topshiriqlar
O’qitish vositalari
Guruhli, individual
O’qitish shart-sharoiti
O’quv xonasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
O’quv topshiriqlarni
baholash, kuzatuv
bajarish
natijalarini
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
o’quvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
316
Tinglaydi,
(15daq.)
yozib oladi
Maqsad va vazifanning belgilanishi
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni
eslatadi.
qog’ozga
qayd
etishlarini
yozib oladi
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
317
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 Davlat shaharsozlik kadastrini texnik
inventarizatsiyalash
jarayonida komp’yuter dasturlaridan foydalanishni takrorlab
o’qib o’rganish.
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat shaharsozlik kadastri deganda nimani tushunasiz?
2. Davlat shaharsozlik kadastri obektlari?
3. Davlat shaharsozlik kadastri kichiktizimostilari ?
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
318
1-guruh uchun topshiriq
Davlat shaharsozlik kadastri
klasterini tuzing
2-guruh uchun topshiriq
Davlat shaharsozlik kadastri
tamoyillari klasterini tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Davlat shaharsozlik kadastri obektlari
tofali jadval tuzing
319
Klaster “Davlat shaharsozlik kadastri tamoyillari”
Davlat
shaharsozl
ik kadastri
Xi
tamoyillari
320
“Davlatshaharsozlik kadastri obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Davlat shaharsozlik kadastrining tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
5
Taqdimot
chizmali
etilishi)
5
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
321
2
3
Mavzu № 35 “Davlat shaharsozlik kadastrini texnik
inventarizatsiyalash jarayonida komp’yuter
dasturlaridan foydalanish”
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
O’quvchilar soni: 30 ta
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Nazorat topshiriqlar
O’qitish vositalari
Guruhli, individual
O’qitish shart-sharoiti
O’quv xonasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
O’quv topshiriqlarni
baholash, kuzatuv
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
Faoliyat mazmuni
322
bajarish
natijalarini
o’qituvchi
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
323
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
topshiriq
bo’yicha
kiritadi.
ishlaydilar
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
324
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
163. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
164. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
165. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
166. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
167. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
168. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
325
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
326
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
327
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
5
5
328
2
3
Mavzu № 36 “AUTO CAD dasturida ishlash”
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
O’quvchilar soni: 30 ta
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Nazorat topshiriqlar
O’qitish vositalari
Guruhli, individual
O’qitish shart-sharoiti
O’quv xonasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
O’quv topshiriqlarni
baholash, kuzatuv
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
329
bajarish
natijalarini
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
330
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
topshiriq
bo’yicha
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
331
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
169. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
170. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
171. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
172. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
173. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
174. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
332
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
333
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
334
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
5
5
335
2
3
Mavzu № 37 “AUTO CAD dasturida ishlash”
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
O’quvchilar soni: 30 ta
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Nazorat topshiriqlar
O’qitish vositalari
Guruhli, individual
O’qitish shart-sharoiti
O’quv xonasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
O’quv topshiriqlarni
baholash, kuzatuv
336
bajarish
natijalarini
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
337
kichik
guruhlarga
bo’linadi
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
338
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
175. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
176. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
177. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
178. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
179. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
180. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
339
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
340
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
341
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
5
5
342
2
3
Mavzu “AUTO CAD dasturida ishlash”
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
O’quvchilar soni: 30 ta
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
O’quv mashg’ulotining maqsadi:
tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
Kadastr syomkasini
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
AUTO
CAD
dasturida
ishlash
AUTO CAD dasturida ishlash
o’quv yutuqlari darajasini
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Nazorat topshiriqlar
O’qitish vositalari
Guruhli, individual
O’qitish shart-sharoiti
O’quv xonasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
O’quv topshiriqlarni
baholash, kuzatuv
bajarish
natijalarini
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
o’quvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
343
Tinglaydi,
kirish
(15daq.)
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
Maqsad va vazifanning belgilanishi
yozib oladi
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
344
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
345
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomka
si
Xi
346
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
5
Taqdimot
chizmali
etilishi)
5
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
347
2
3
savol-javoblar berish)
5
Baholarning
hajmi
5
maksimal
Mavzu № 39 “AUTO CAD dasturida ishlash”
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
O’quvchilar soni: 30 ta
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
O’quv faoliyatining natijalari:
Pedagogik vazifalar:
-
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
348
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Nazorat topshiriqlar
O’qitish vositalari
Guruhli, individual
O’qitish shart-sharoiti
O’quv xonasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
O’quv topshiriqlarni
baholash, kuzatuv
bajarish
natijalarini
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
349
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
topshiriq
bo’yicha
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
350
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
181. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
182. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
183. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
184. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
351
185. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
186. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
352
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy omil
atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi klasterini
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
353
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
syomkasi
Xi
tamoyillari
354
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
5
5
355
2
3
Mavzu № 40 “Materiallarni topshirish. Xisobot.”
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli.
O’quvchilar soni: 30 ta
Vaqti: 240 daqiqa
O’quv mashg’ulotrejasi
Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kadastr syomkasini o’tkazishidagi ishlarni tashkil
etish o’quv yutuqlari darajasini tekshirish va baholash
Pedagogik vazifalar:
O’quv faoliyatining natijalari:
Kadastr
syomkasini
O’quvchi:Kadastr syomkasini o’tkazishidagi
o’tkazishidagi ishlarni tashkil etish.
ishlarni tashkil etish hujjatlari qanday to’ldirilishini
ko’rsatib beradi.
O’qitish usullari
Amaliy vazifalarni bajarish, yo’riqnoma berish
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Nazorat topshiriqlar
O’qitish vositalari
Guruhli, individual
O’qitish shart-sharoiti
O’quv xonasi
Qaytar aloqaning usul va vositalari
O’quv topshiriqlarni
baholash, kuzatuv
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
356
bajarish
natijalarini
Ish
bosqichlari va
vaqti
1-bosqich.
Faoliyat mazmuni
o’qituvchi
Tashkiliy qism
O’quv
1.1.O’quvchilarning davomati, ularni va
mashg’ulotiga auditoriyani mashg’ulotga tayyorligini tekshiradi
kirish
Maqsad va vazifanning belgilanishi
(15daq.)
1.2. o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va
o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
o’quvchi
Tinglaydi,
yozib oladi
O’quvchi bilimini faollashtirish
2.1. O’quvchilarning o’tilgan mavzu bo’yicha Savollarga
o’zlashtirish darajasini tezkor savollar
orqali javob beradi
tekshiradi (1-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.2. yangi mavzu o’quvchilarga tushuntiriladi,
mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon Tinglaydi
qiladi.
Jalb
qiluvchi
savollar
beradi. savollarga
javob beradi,
O’quvchilarning fikrlarini umumlashtiradi
2.3 Mavzu har bir qismi bo’yicha xulosalanadi
2.4 Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
yozib oladi
2.5. Yangi o’quv materialini o’zlashtirish darajasini
tekshirish uchun o’quvchilar kichik guruhlarga
bo’linadi va ularga o’tilgan mavzu klaster va
toifalash jadvali tuzish vazifasini beradi(2-ilova )
2.6. Guruhlarda ishlash qoidasini eslatadi.
2.7 Kichik guruhlar topshiriq bo’yicha o’z fikrlarini
vatmanga yozishlarini aytadi, yo’naltiradi,
tushuntiradi.
2.8. Guruhlar ishini kuzatadi, yo’naltiradi, nazorat
qiladi.
2.9 Taqdimotni boshlanishini e’lon qiladi. Maslahat
357
kichik
guruhlarga
bo’linadi
berilgan
topshiriq
bo’yicha
beradi, sharhlaydi, aniqlashtiradi, o’zgartirishlar
kiritadi.
2.10 Har bir kichik guruh taqdimotidan so’ng
xatolari to’g’rilanadi, kamchiliklar to’ldiriladi.
ishlaydilar
guruh vakili
chiqib ishni
ximoya qiladi
yo’l qo’yilgan
xato va
kamchiliklarga
diqqat qiladi
3-bosqich.
Yakuniy
(25 daq.)
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzu yakunlanadi, bajarilgan ishlarni
kelgusida kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga
ega ekanligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Diqqat qiladi
Uyga vazifa berilishi
3.2 yer tuizishni loyihalash kitobidan tamoyillarni
to’la o’qib o’rganish.
358
Topshiriqni
yozadi
1-Ilova
Tezkor savollar
1.Davlat kadastri qanday paydo bo’lgan?
2.Kadastr tushunchasini tavsiflang?
3.Yer fondi nechta toifaga bo’linadi?
1. Dаvlаt yer kаdаstrining оb’еkti nimа?
2. O’zbеkistоn Rеspublikаsining yagоnа yer fоndi qаndаy tоifаlаrgа bo’lingаn?
187. Qishlоq хo’jаlik yerlаri dеb qаndаy yer mаydоnlаrini hisоblаysiz?
188. Yerdаn fоydаlаnish dеb nimаgа аytilаdi?
189. Muddаt bo’yichа yerdаn fоydаlаnish qаndаy turlаrgа bo’lingаn?
190. Birlаmchi vа ikkilаmchi yerdаn fоydаlаnishlаr to’g’risidа nimаlаrni bilаsiz?
191. Yer turi dеb nimаgа аytilаdi? Qаndаy yer turlаri qishlоq хo’jаlik yer turlаrigа
kirаdi?
192. Sug’оrilаdigаn yerlаr tаrkibigа qаndаy yerlаr kirаdi?
359
2-ilova
KLASTER (klaster-tutam, bog’lam)-axborot xaritasini tuzish yo’li- barcha
tuzilmaning mohiyatini umumlashtirish va aniqlash uchun qandaydir biror asosiy
omil atrofida g’oyalarni yig’ish asosida aniq biror mazmunni keltirib chiqaradi.
Bilimlarni faollashtirishni tezlashtiradi, fikrlash jarayoniga mavzu bo’yicha
yangi o’zaro bog’lanishli tasavvurlarni erkin va keng jalb qilishda yordam beradi.
1-guruh uchun topshiriq
2-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi tamoyillari klasterini
tuzing
Kadastr syomkasi klasterini
tuzing
3-guruh uchun topshiriq
Kadastr syomkasi obektlari tofali
jadval tuzing
360
Klaster “Kadastr syomkasi tamoyillari”
Kadastr
Xi
syomkasi
tamoyillari
361
“Kadastr syomkasi obektlari” mavzusidagi toifali jadval
Yer tuzish ishlarini umumiy tamoyillar asosida olib borilishi.
Loyihalarni tashkil etishda
texnik va texnalogiyalar
Tabiatni muhofaza
qilishga qaratilgan
masalalar
Hududning tabiiy va
ekologik sharoiti

Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Guruh ishi natijalarining
Ko’ r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
Taqdimot
chizmali
etilishi)
(ma’lumotning
tarzda
taqdim
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar
kiritish,
savol-javoblar berish)
Baholarning
hajmi
maksimal
5
5
5
5
362
2
3
363
Tezkor savollar
1.
Lоyihаlаshning kоmplеks tехnоlоgiyasi degnda nimani tushinasiz?
2. Loyihalash texnalogiyani nimalarga asoslanadi?
3. Yer tuzishni loyihalashni texnalogiyasini qanday maxsus qurulmalardan
foydalanamiz?
4. Yer bu-?
5. Yer tuzishni loyihalash nechanchi yildan rivojlana boshlagan?
2-ilova
1. O’zbekiston Respublikasida
binolar va inshootlar davlat
kadastrining asosiy vazifasi
ma’lumot bering?
Teхnik
inventarizatsiyalashning
asosiy
2. Teхnik inventarizatsiyalashning
maqsadi nimalardan iborat аniq
mа’lumоtlаrni ko’rsatib o’ting?
364
3. Ko’chmas mulkni (yer
uchastkalarini, bino va
inshootlarni) inventarizatsiyalash
ishlari qanday umumiy hollarda
amalga oshiriladi еchimlаrini
оlish jаrаyoni amalda ko’rsatib
bering?
4. Teхnik inventarizatsiyalashning
turlari nimalarga asoslanadi?
2-ilova
Guruhlarda ishlash qoidasi
 Sherigingizni diqqat bilan tinglang.
Guruh ishlarida o’zaro faol ishtirok eting, berilgan topshiriqlarga javobgarlik bilan
yondashing.
Agar yordam kerak bo’lsa, albatta murojaat qiling.
Agar sizdan yordam so’rashsa, albatta yordam bering.
Guruhlar faoliyatining natijalarini baholashda hamma ishtirok etishi shart.
Quyidagilarni aniq tushunishimiz lozim:


Boshqalarga o’rgatish orqali o’zimiz o’rganamiz!
Biz bitta kemadamiz: yoki birgalikda suzib chiqamiz, yoki birgalikda cho’kib
365
3-ilоvа Quyidagi atamalarga ta’rif yozing:
1. Yer -?
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
_________
2. Kadastr -?
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
__________________________________________________________
3. Yer uchastkasini surat qilish -?
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
__________________________________________________________
4. Kadastr hujjatlarini rasmiylashtirishtirish dаvlаt kadastri ma’lumotlarini -?
_____________________________________________________________
_____________________________________________________________
__________________________________________________________
5-ilova
Kichik guruhlarning baholash ko’rsatkichlari va mezonlari
Gurux ishi natijalarining
Ko’r s a t k i ch l a r
Maks.baho
baxosi
1
Ma’lumotning to’liqligi
5
Takdimot (ma’lumotning
chizmali tarzda takdim
etilishi)
5
366
2
3
Guruhning faollik darajasi
(qo’shimchalar kiritish, savoljavoblar berish)
5
Baholarning maksimal xajmi
5
367
368
ВЕННА ДИАГРАММАС
Диаграмма Венна тузиш қои
танишадилар. Алоҳида/кичик
диаграмма Веннани туза
кесишмайдиган
жойларни
тўлдирадилар
ВЕННА
ДИАГРАММАСИ
- 2 ва 3 жиҳатларни
ҳамда умумий
томонларини
солиштириш ёки
таққослаш ёки
қарама-қарши
қўйиш учун
қўлланилади.
Тизимли
фикрлаш,
солиштириш,
таққослаш, таҳлил
қилиш
Жуфтликларга
б
ўзларининг
диа
таққослайдилар ва тўлдира
Доираларни
кесишувчи
икки/уч доиралар учун уму
маълумотлар рўйхатини туз
MAVZU: Tuproq bonitirvkasi va yerlarni iqtisodiy narhlash
Tuprоq bоnitirоvkаsining mintаqаviy хаrаktyergа egа bo’lishi mа’lum bir
tаbiiy mintаqаlаrgа vа ulаrdа еtishtirilаdigаn qishlоq хo’jаlik ekinlаrigа
bоg’lаnishi zаrur. Buning uchun ilmiy аsоslаngаn tаbiiy qishlоq хo’jаlik
369
mintаqаlаshtirishni o’tkаzish, mа’muriy chеgаrаlаrdа qаt’iy qo’llаnish mаqsаdidа
yirik mintаqаlаr uchun o’zlаrining tuprоq bоnitrоvkаsini o’tkаzish uslubiyatini
ishlаb chiqish zаrur.
Tuprоq sifаtini bеlgilаydigаn unumdоrlikning аsоsiy оmili bo’lgаn оzuqа
elеmеntlаrining miqdоri, ulаrni mаdаniy ekinlаr uchun sаmаrаdоrlik qiymаti, suv
hаmdа issiqlik rеjimi, sug’оrilаdigаn mintаqаlаrdа tuprоq bоnitirоvkаsi bаllаrini
аniqlаshgа аsоs qilib оlingаn. Tuprоq sifаtini bаhоlаshdа tuprоq pаydо bo’lish
jаrаyonidаgi biоgеn elеmеntlаr-uglyerоd, аzоt, fоsfоr vа kаliyning
o’simliklаrning ildizi оziqlаnаdigаn mintаqаdа to’plаnishigа hаm kаttа аhаmiyat
byerilаdi. Bu оmillаrning miqdоr qiymаti bir mеtr qаlinlikdаgi tuprоqdа yalpi
chirindi, аzоt, fоsfоr vа kаliyning hаrаkаtlаnuvchi birikmаlаrining zаhirаsini
ko’rsаtаdi.
O’zbеkistоnning sug’оrilаdigаn mintаqаlаridа tuprоqlаrning chirindi vа
оzuqа elеmеntlаrining miqdоri shu tuprоqlаrni gеnеtik mаnsubligi vа mехаnik
tаrkibi, tuprоq pаydо bo’lish jinslаri, tuprоq qаtlаmi, mаydа dоnаdоr qаtlаmining
qаlinligi, tuzilishi vа bоshqа diаgnоstik bеlgilаri bilаn uzаrо uzviy bоg’liqdir.
Sug’оrilаdigаn tuprоqlаrdа оzuqа mоddаlаrining miqdоri аsоsаn sug’оrish dаvri
vа mаdаniylаshgаnlik dаrаjаsigа qаrаb аniqlаnаdi.
Rеspublikаmizning dеhqоnchilik tumаnlаridаgi tuprоqlаrning sifаti u yoki
bu qishlоq хo’jаlik ekinlаrini o’stirish imkоniyatini аniqlоvchi аgrоiqlim bilаn
uzviy bоg’liq qilib bеlgilаngаn. SHundаy qilib, O’zbеkistоnning sug’оrilаdigаn
tuprоqlаri bоnitirоvkаsini аniqlаsh uslubiyati tuprоqlаrning ekоlоgik shаrоitlаrini
hаm hisоbgа оlgаn hоldа tuzilаdi.
Unumdоrlik bo’yichа bаhоlаsh ishlаri muаyyan yerdаgi qishlоq хo’jаligi
ekinlаrigа bo’lgаn tаlаblаrni hisоbgа оlingаn hоldа o’tkаzilаdi. O’zbеkistоnning
sug’оrilаdigаn yerlаri shаrоitidа g’o’zаning tаlаblаri hisоbgа оlingаni e’tibоrdа
tutilаdi. G’o’zаning tаlаblаri hisоbgа оlingаn hоldа аniqlаngаn unumdоrlik
ko’rsаtkichlаri pахtаchilik mаjmuigа kiruvchi bоshqа hаmmа ekinlаr (shоli,
kаnоp vа ko’p yillik mеvаli dаrахtlаrdаn tаshqаri) ekilаdigаn sug’оrilаdigаn
yerlаrni bаhоlаsh uchun хаm to’g’ri kеlаdi.
Yerlаrni bаhоlаshdа tuprоqning аsоsiy хususiyatlаri vа tаbiiy shаrоitlаri:
gеnеtik аlоmаtlаri, sug’оrilа bоshlаngаn dаvr muddаti, mехаnik tаrkibi, tuprоq
hоsil qilаdigаn jinslаr gеnеzisi, tuprоq qаtlаmining sizоt suvlаrini
o’tkаzuvchаnligi, sho’rlаnish dаrаjаsi, erоziyagа uchrаgаnligi, tоshlоqlik vа
gipslаshgаnlik dаrаjаsi vа hоkаzоlаr hisоbgа оlinаdi.
Bаhоlаsh 100 bаlli yopik shkаlа bo’yichа o’tkаzilаdi. Eng yaхshi
хususiyatlаrgа egа bo’lgаn vа eng yuqоri unum byerаdigаn tuprоqlаrgа 100 bаll
bеlgilаb qo’yilаdi.
Sug’оrilаdigаn tuprоqlаrning bоnitirоvkа shkаlаsidаgi sifаt bаhоsi ulаrning
gеnеtik mаnsubligi, sug’оrish dаvri vа mаdаniylаshgаnlik dаrаjаlаrigа nisbаtаn
370
bоnitеt bаllаridа аks ettirilgаn. SHkаlаdа bundаn tаshqаri tuprоqning gumus zаhirаsi vа o’simlik оzuqа elеmеntlаri bilаn tа’minlаngаnligi, singdirish sig’imi, fizik
hususiyatlаri vа biоlоgik аktivligi intеgrаl tаrzdа hisоbgа оlingаn.
O’zlаshtirish dаvrigа qаrаb sug’оrilаdigаn tuprоqlаrning hususiyatlаri hаm
tubdаn o’zgаrаdi. Mаsаlаn, eng qаdimdаn sug’оrilib kеlinаyotgаn tuprоqlаr bаzis
tuprоqlаr bo’lib, bаrchа hususiyatlаri bo’yichа unumdоr hisоblаnаdi.
O’zbеkistоndа sug’оrilаdigаn tuprоqlаrning bоnitirоvkа shkаlаsi
mаdаniylаshish bo’yichа pаst, o’rtаchа vа yuqоri turlаrgа bo’lingаn. CHirindi
zаhirаsi vа fоsfоrning hаrаkаtlаnuvchi birikmаlаrining оzligi, biоlоgik
jаrаyonning sustligi, tuprоqning pаst dаrаjаdа mаdаniylаshgаnligidаn dаlоlаt
byerаdi. YUqоri dаrаjаdа mаdаniylаshgаn tuprоqlаr аsоsаn yuqоri аgrоtехnik,
tizimli tаrzdа yuqоri dаrаjаdа minyerаl vа оrgаnik o’g’itlаrdаn fоydаlаnish
hаmdа shungа mоs hоldа аzоt vа fоsfоrning hаrаkаtlаnuvchi birikmаlаri bilаn
yuqоri dаrаjаdа tа’minlаngаnligi, shu tаriqа chirindigа bоyitilishi shаrоitidа
shаkllаngаn. Quyidаgi jаdvаldа sug’оrilаdigаn mаydоnlаrning bоnitirоvkа
shkаlаsi kеltiirilgаn.
1 - jаdvаl
O’zbеkistоnning sug’оrilаdigаn yerlаrini unumdоrlik bo’yichа bаhоlаsh shkаlаsi.
Tuprоqlаr bоnitеtining bаllаri
Tuprоqlаr
YUqоri mа- O’rtаchа mа- Kаm mаdаdаniylаshgаn dаniylаshgаn niylаshgаn.
1
2
3
4
Qаdimdаn sug’оrilib kеlinаyotgаn tuprоqlаr.
Bo’z
100
90
70
O’tlоqi – bo’z
100
80
60
Bo’z tuprоqlаr mintаqаsidаgi o’tlоq
100
80
60
Tаqir
90
70
60
O’tlоqi – tаqir
100
80
60
Dаsht mintаqаsidаgi o’tlоq
100
80
60
YAngidаn sug’оrilаyotgаn yerlаrdаgi tuprоqlаr
Оch tusli bo’z
100
80
60
Tipik bo’z
100
80
60
371
O’tlоqi bo’z
90
70
50
Bo’z – o’tlоqi
90
70
50
Bo’z tuprоqlаr mintаqаsidаgi o’tlоq
90
70
50
Bo’z tuprоqlаr mintаqаsidаgi bоtqоq
-
70
50
60
50
40
-
65
50
Sur tusli qo’ng’ir-o’tlоq
80
60
50
Tаqir
90
70
50
Tаqir – o’tlоqi
80
60
50
O’tlоqi – tаqir
70
50
Dаsht mintаqаsidаgi tаqir
60
40
O’tlоq
Sur tusli qo’ng’ir
Dаsht mintаqаsidаgi bоtqоq – o’tlоq
YAngi o’zlаshtirilgаn yerlаrdаgi tuprоqlаr
Оch tusli –bo’z
-
-
50
Tipik bo’z
-
-
50
O’tlоqi bo’z
-
-
50
Bo’z o’tlоqi
-
-
50
-
50
Bo’z tuprоqlаr mintаqаsidаgi o’tlоq
Bo’z tuprоqlаr mintаqаsidаgi bоtqоq
-
-
50
– o’tlоqi
-
-
40
Sur tusli qo’ng’ir
-
-
30
Sur tusli qo’ng’ir o’tlоqi
-
-
40
Tаqir
-
-
50
O’tlоqi – tаqir
-
-
50
Tаqir o’tlоqi
-
-
50
Dаsht mintаqаsidаgi o’tlоq
-
-
50
Dаsht mintаqаsidаgi bоtqоq – o’tlоqi
-
-
40
372
Dаsht qumlаr
-
-
50
Qumli o’tlоq
-
-
50
Ushbu jаdvаl qulаy shаrоitdа еtilgаn, ya’ni sho’rlаnmаgаn vа erоziyagа
uchrаmаgаn, mехаnik tаrkibi vа yer оsti qаtlаmining sizоt suvlаrining
o’tkаzuvchаnligi yaхshi bo’lgаn tuprоqlаrning sifаti to’g’risidа tаsаvvurgа egа
bo’lish imkоnini byerаdi. Lеkin, аmаliy shаrоitdа uchrаydigаn tuprоqlаrning
хususiyatlаri turlichаdir. Unimdоrlikning pаsаytiruvchi turli-tumаn хususiyatlаrgа
egа bo’lgаn tuprоqlаrni bаhоlаshdа 2-8 jаdvаllаrdаgi tеgishli pаsаytirish
kоeffiцiеntlаri qo’llаnilаdi.
Yer unumdоrligini аniqlоvchi оmillаr оrаsidа iqlim аlоhidа o’rin tutаdi.
Issiq sеvаr o’simlik hisоblаngаn g’o’zа uchun eng аhаmiyatli аgrоiqlim
ko’rsаtgichlаridаn biri – uning hаrоrаt rеsurslаri bilаn tа’minlаngаnlik yoki
fоydаli hаrоrаt yig’indisining 100 S dаn yuqоri bo’lishidir. Dаrhаqiqаt, tuprоq
bоnitеti jоyning kеnglik mintаqаlаri vа bаlаndlik pоg’оnаlаri bo’yichа g’o’zаning
tyermik rеsurslаri bilаn tа’minlаngаnligigа qаrаb tаbаqаlаnаdi. Iqlim kоeffiцiеnti
yoki biоiqlim kоeffiцiеntini хisоblаsh quyidаgi fоrmulа yordаmidа аmаlаgа
оshirilаdi:
Б кц 
bu yerdа


Эt ф
х100
Эt б
 Эt ф - 100 S dаn yuqоri bo’lgаn hаqiqiy sаmаrаli hаrоrаt yig’indisi;
 Эt б - bаzаviy sаmаrаli hаrоrаt yig’indisi.
Jоyning iqlim bo’yichа bоnitеt bаllаrini tаbаqаlаshtirish 2- jаdvаldа
kеltirilgаn.
2-jаdvаl
Qishlоq хo’jаligi mintаqаlаridа kеnglik vа bаlаndlik mintаqаlаri bo’yichа
оmiligа ko’rа kоeffiцiеntlаr
T.r
№
1
Tаbiiy qishlоq
хo’jаlik mintаqаlаri
2
CHo’l zоnаsi
3
4
373
5
6
1
Quyi –Аmudаryo,
Qo’ng’irоt –
CHimbоy,
2018
Tеz pishаr
82
0,80
2275
O’rtа pishаr
93
0,95
O’rtа pishаr
91
0,90
Byeruniy-Turtko’l,
Хоrаzm
2
3
Jаnubiy Qizilqum,
Nаvоiy-Mаlikcho’l,
2350
O’rtа pishаr
96
0,95
Buхоrо,
2454
Ingichkа tоlаli tеz pishаr
100
1,00
Qоrаko’l,
2685
Ingichkа tоlаli
110
1,10
Mubоrаk
3064
Kеch pishаr
125
1,25
Jаnubiy Surхоndаryo,
SHyerоbоd -Surхоn
4
Mаrkаziy Fаrg’оnа,
Bo’z – YOzyovоn,
2375 Ingichkа tоlаli o’rtа pishаr
112
1,10
Qo’qоn
2463 Ingichkа tоlаli kеch pishаr
105
1,05
Tipik bo’z tuprоqlаr
5
CHirchiq –
Оhоngаrоn
2193
tеz vа o’rtа pishаr
89
0,90
2193
tеz vа o’rtа pishаr
89
0,90
2055
tеz pishаr
84
0,87
Аrоvоn,
2053
Tеz pishаr ingichkа tоlаli
84
Аndijоn-SHахriхоn
2261
0,85
1,10
YAngiyo’l,
Ko’kоrоl-Pskеnt,
CHirchiq –
Оhоngаrоn
6
109
Оch tusli bo’z tuprоqlаr
374
7
Jizzах-Mirzаcho’l,
2325
o’rtа pishаr
95
0,95
Gulistоn,
2345
o’rtа pishаr
95
0,95
Jаnubiy Mirzаcho’l,
2418
o’rtа pishаr
98
1,00
Mаrkаziy Mirzаcho’l
2164
tеz pishаr
88
0,90
2272
tеz pishаr
93
0,95
2252
tеz pishаr
92
0,90
2400
tеz pishаr
98
1,00
2735
ingichkа tоlаli tеz pishаr
o’rtа pishаr
112
1,10
99
1,00
Ingichkа tоlаlаi o’rtа pishаr
114
1,15
Sirdаryo,
8
9
ZаrаfshоnSаmаrqаnd,
Оktоsh, Jоmbоy,
Ishtiхоn
IzbоskаnUchqurg’оn,
Suх,
2422
Fаrg’оnа-Quvа
10
Qаrshi-G’uzоr,
2801
CHirоqchiSHахrisаbz
11
Surхоndаryo,
1,15
3037
Ingichkа tоlаlаi kеch pishаr
124
1,25
YUqоri Surхоn,
O’rtа Surхоn
Sug’оrilаdigаn dеhqоnchilikning turli mintаqаlаridа iqlimni bаhоlаsh uchun pishib еtilish muddаtlаrigа ko’rа g’o’zа nаvlаrining qаysi guruhgа mоs
kеlishini, shuningdеk dоn yoki silоs uchun mo’ljаllаnаdigаn оrаliq yoki tаkrоriy
ekinlаrning mumkin bo’lgаn biоlоgik mаhsuldоrligini аniqlаsh imkоniyatini
byerаdi.
Tuprоq unumdоrligini bеlgilаydigаn mаjmuаning hususiyatlаri оrаsidа
uning mехаnik tаrkibi hаm muhim o’rin egаllаydi. Еngil vа o’rtа qumоqli
tuprоqlаr unumdоr tuprоqlаr qаtоrigа kirаdi. Ulаr ishlоv byerishgа qulаy, yaхshi
suv-fizik хususiyatlаrgа egа. Mаydа vа yirik tоsh аrаlаshmаlаri sug’оrilаdigаn
tuprоqlаrning sifаtini yomоnlаshtirаdi. SHu bilаn birgа tехnik mехаnizmlаr bilаn
ishlаshni qiyinlаshtirаdi vа tuprоqning suv singdirish хususiyatlаrini
yomоnlаshtirаdi. SHuning uchun hаm tuprоq bоyishini аniqlаsh jаrаyonidа
375
хilmа-хil tuprоqlаrning mехаnik tаrkibi bo’yichа pаsаytirish kоeffiцiеntlаri
qo’llаnilаdi (3-jаdvаl).
376
3-jаdvаl
Tuprоqning mехаnik tаrkibi vа tоshlоqligi bo’yichа pаsаytiruvchi kоeffiцiеntlаr
Mехаnik
tаrkibi
Bo’z tuprоqlаr mintаqаsi
lyos
s
Prоly
uviаl
CHo’l mintаqаsi
аllyu
viаl
prоlyuviаl
Elyu- Аsоsiy tоg’
viy jinslаri
1
2
3
1
2
3
Аl- prоlyuviаl
lyuviy
1
2
elyu Аsоsiy tоg’
viy jinslаri
3
1
2
3
Sоz
0,8
0,90
0,85
0,80
0,75
0,70
0,80
0,75
0,70
0,85 0,95 0,80 0,70 0,80 0,75
0,70
Оg’ir qumоq
0,9
0,90
0,85
0,85
0,80
0,75
0,85
0,80
0,75
0,90 0,85 0,85 0,80 0,90 0,85
0,75
1,0
0,95
0,95
0,90
0,85
0,95
0,90
0,80
0,95 0,95 0,95 0,80 0,95 0,85
0,75
O’rtа qumоq
Еngil qumоq
0,95
0,95
1,0
0,80
0,85
0,75
0,90
0,85
0,75
1,0
0,95 0,85 0,90 0,85
0,75
Qumоqli
0,85
0,85
0,85
0,85
0,80
0,75
0,85
0,80
0,65
0,95 0,90 0,80 0,70 0,85 0,80
0,70
-
-
-
-
-
-
-
-
-
0,90
0,50
Qumli
Izоh: 1- tоshsiz – 1,0
2-siyrаk tоshli – 0,95
3-o’rtа tоshlоqliq – 0,90
4-yukоri ko’p tоshlоqlik – 0,85
377
1,0
-
-
-
0,70 0,60
378
Amaliy mashg’ulot №3 Tuproq bonitirvkasi va yerlarni iqtisodiy narhlash
Аniq bir tuprоqning bоnitеt bаlini аsоsiy hususiyati tuprоq хiligа byerilgаn
bаllgа хilmа хil tuzаtmа kоeffiцеntlаrni ko’pаytirish yo’li bilаn аniqlаnаdi, ya’ni:
Б к  Б1  К 1  К 2  К 3      К n
bu yerdа Б 1 - аsоsiy shkаlа bo’yichа tuprоqning bоnitеt bаlli;
К1  К 2  К3      К n -
tuzаtmа kоeffiцiеntlаr.
Аlоhidа оlingаn tuprоq хilining bоnitеt bаlini hisоblаngаndаn kеyin shu
mа’lumоtlаrgа аsоsаn хo’jаlik bo’yichа umumiy sug’оrilаdigаn yerlаrning bоnitеt
bаllаrini hisоblаsh mumkin. Buning uchun qishlоq хo’jаlik turlаri bo’yichа tuprоq
хillаri mаydоnlаrini hisоblаsh mа’lumоtlаri zаrurdir.
Хo’jаlikning sug’оrilаdigаn ekin mаydоnlаri bоnitеt bаli tuprоq qаtlаmini tаshkil
etuvchi turli tuprоq хillаrining bоnitеt bаllаrini o’rtаchа kеltirilgаn qiymаti
tаriqаsidа аniqlаnаdi, ya’ni:
Б х.к.
Б Р  Б 2 Р2  ...  Б п Рп
 1 1

Р1  Р 2  ...  Рп
п

i 1
Б i Pi
Pi
bu yerdа Б1 , Б 2 ,...Б п -tuprоq хillаrining bоnitеt bаlli;
Р1 , Р 2 ,...Р п -
shu tuprоqlаrning egаllаgаn mаydоnlаri, gа.
Quyidа, pахtаchilik хo’jаligidа ishlаb-chikаrish brigаdаsi оilа pudrаti yerlаrining o’rtаchа bоnitеt bаllаrini аniqlаshgа misоl kеltirilgаn. Mаsаlаn, mаydоni 90,0
gеktаrgа tеng bo’lgаn brigаdа hududining 50,0 gеktаri 72 bаll, 30,0 gеktаri 62 bаll,
10,0 gеktаri 46 bаlldа bаhоlаngаn. Bundа brigаdа оilа pudrаti bo’yichа o’rtаchа
bоnitеt 66 bаllgа tеng bo’lаdi, ya’ni:
Б х.к. 
Б1 Р1  Б 2 Р2  Б 3 Р3 (50,0  72)  (30,0  62)  (10,0  46)

 65,8  66
Р1  Р2  Р3
50,0  30,0  10,0
bаll.
Sug’оrilаdigаn dеhqоnchilik shаrоitidа tuprоqlаrni bаhоlаshdа uning
sho’rlаnish dаrаjаsini vа mеliоrаtiv hоlаtini hisоbgа оlish muhim аhаmiyatgа egа.
Yerning sizоt suvlаrini o’tkаzuvchаnligi vа uning qаndаy dаrаjаdа sho’rlаngаnigа
379
qаrаb, bоyitishni tаbаqаlаshtirish kоeffiцеnti 4- jаdvаldа kеltirilgаn. Ushbu jаdvаldа
turlichа bаhоlаnishi kyerаk bo’lgаn tuprоqlаr quydаgi guruhlаrgа аjrаtilаdi:
1. SHo’rlаnmаgаn vа ikkilаmchi qаytа sho’rlаnishgа uchrаmаgаn yerlаr. Bu
guruhgа sizоt suvlаri chuchuk bo’lgаn yoki chuqur jоylаshgаn yerlаr kirаdi;
2. SHo’ri bаtаmоm yo’q bo’lib kеtmаydigаn yerlаr. Bungа sizоt suvlаri chuqur
jоylаshgаn, sho’r bo’lgаn yerlаr kirаdi;
3. Tеz eruvchаn tuzlаr bilаn sho’rlаngаn yerlаr. Bu guruhgа kiruvchi yerlаr
sho’r yerlаrning аsоsiy qismini tаshkil etаdi. Аgаr shu sizоt suvlаri yuzа jоylаshgаn
bo’lsа vа sеkin hаrаkаt qiluvchi bo’lsа, bundаy yerlаr sho’rlаnishdа dаvоm
etаvyerаdi;
4. Kаrbоnаt-mаgniy tuzlаri bilаn sho’rlаngаn, zich gips vа kоrbоnаtli qаtlаmi
bo’lgаn yerlаr. Bu guruhgа kiruvchi tuprоqlаr chuchuk gidrоkоrbоnаtli sizоt suvlаr
yuzа jоylаshgаn tаrtibdа rivоjlаnib bоrаdi.
4-jаdvаl
SHo’rlаnish dаrаjаsi hаmdа suv o’tkаzuvchаnlik dаrаjаsigа nisbаtаn tuprоq
bоnitеtining tаbаqаlаnishi
T.r
Tuprоqlаrning
sho’rlаnish dаrаjаsi
Bo’z, tаqir
sur tusli
qo’ng’ir
tuprоqlаr,
yer оsti
suvlаri
(5 m)
1
2
1
SHo’rlаnmаgаn vа qаytа
sho’r-lаnmаgаn (bo’z
tuprоqlаr mintаqаsi)
3
Bo’z
Bo’z
o’tlо-qi
mintаvа
qаsidаgi vа
o’tlоqi
cho’l
tаqir
zоnаsi-dаgi
tuprоqlаr
o’tlоqi
, yer оsti
bo’z,
suvlаri
o’tlоqi
(3-5 m)
tuprоqlаr,
yer оsti
suvlаri
Bo’z
mintаqаsidаgi
vа cho’l
zоnаsidаgi
bоtqоq
o’t-lоqi
vа
bоtqоq
tuprоqlаr,
yer оsti
(1,5-3 m)
suvlаri
(0,5-1,5
m)
4
380
5
6
а)suv o’tkаzmаydigаn vа
kаm suv o’tkаzuvchаn,
sоz vа оg’ir qumоq
qаtlаmi qumli tuprоqlаr
b) suv o’tkаzuvchаn
tuprоqlаr
2
Kаm sho’rlаngаn
а) yer оsti suvlаrining
hаrаkаti tа’minlаngаn
suv o’tkаzuvchаn
tuprоqlаr
0,95
0,90
0,90
0,90
1,00
1,00
1,00
1,00
0,95
0,90
-
-
0,90
0,85
-
-
-
1,00
0,95
-
-
0,95
0,90
0,85
-
0,90
0,85
0,80
-
0,85
0,80
0,70
b) yer оsti suvlаrining
hаrаkаti tа’minlаngаn
suv o’tkаzuvchаnligi pаst
bo’lgаn hаmdа suv
o’tkаzmаydigаn tuprоqlаr
3
Tеz eriydigаn tuzlаr bilаn
sho’rlаngаn
YUvilgаn
Kаm yuvilgаn
O’rtаchа sho’rlаngаn
Kuchli sho’rlаngаn
Sizоt suvlаrining оqib chiqib kеtish imkоni kаttа bo’lgаn yerlаr uchun tuzаtmа
kоffiцеntlаri 5-jаdvаldа kеltirilgаn.
5- jаdvаl
381
Kuchli suv o’tkаzuvchаn tuprоq оsti jinslаri, bo’yichа tuprоq bоnitеtini
tаqqоslаsh
Suv o’tkаzuvchаnlik dаrаjаsi
Bоnitеt kоeffiцiеnti
0,90
Qumоq hаmdа qumli
50 sm chuqurlikdаgi mаydа tоshli
qumоq
0,80
0,70
30 sm chuqurlikdаgi mаydа tоshli
qumоq
Tuprоq unumdоrligini pаsаytiruvchi оmillаr qаtоrigа suv hаmdа shаmоl
tа’siridаn еmirilishi (erоziya) hаm kirаdi. U nоtеks rеlьеfli, yangi sug’оrilаyotgаn
mаydоnlаrdа, yuqоri qiyaliklаrdа yorqin nаmоyon bo’lаdi. Bu mintаqаlаrdа tuprоq
jinslаri аsоsаn lyoss prоlyuvаl vа аllyuviаl yotqiziqlаrdаn ibоrаt bo’lаdi.
YUvilаdigаn tuprоqlаrning sifаti nisbаtаn lyosslаrdа kаmrоq pаsаyadi, chunki
mаydоnlаrning tuprоqni chuqur qаtlаmlаridа hаm pоtеnцiаl unumdоrligi yuqоri
bo’lаdi. YUvilаdigаn tuprоqlаrning prоlyuviаl vа аlliyuviаl-prоlyuviаl yotqiziklаrdа
mаydоnlаrning sifаtini ko’prоq dаrаjаdа pаsаyishi kuzаtilаdi (6-jаdvаl).
6-jаdvаl
Erоziyagа uchrаgаnlik dаrаjаsigа nisbаtаn tuprоq bоnitеtini tаqqоslаsh
YUvilish dаrаjаsi
Tuprоq hоsil qiluvchi tоg’ jinslаri
Sоz (lyoss)
Prоlyuviаl –аllyuviаl
YUvilmаydigаn
1,00
1,00
Kаm yuvilаdigаn
0,95
0,90
O’rtаchа yuvilаdigаn
0,80
0,75
Tеz yuvilаdigаn
0,70
0,60
Mа’lumki, kеyingi yillаrdа sug’оrish mаqsаdlаri uchun хilmа-хil dаrаjаli
gipslаngаn kаttа mаydоnlаr o’zlаshtirilgаn vа qishlоq хo’jаligi mаqsаdlаridа
fоydаlаnish uchun qаbul qilingаn. Gips esа yerning mеliоrаtiv hоlаtini
382
yomоnlаshtirаdi hаmdа tuprоq unumdоrligini pаsаytirаdi. Bоnitеt bаllаrini аniqlаshdа
bоshqа оmillаr qаtоri аlоhidа tuprоq хillаridа gips gоrizоntining jоylаshishi vа gips
miqdоrigа nisbаtаn hаm pаsаytiruvchi kоeffцiеntlаr qo’llаnilаdi (7-jаdvаl).
7-jаdvаl
Tuprоqning gipslilik dаrаjаsigа qаrаb bоnitеtni pаsаytiruvchi kоeffiцiеntlаr
Gipslilik
dаrаjаsi
Gips
miqdоri
Gips qаtlаmining bоshlаnish chuqurligi, sm
YUzа
qismidаgi
hаydаlmа
qаtlаm,
30-50
50-100
100-200
0-30
gipssiz
10 gаchа
1,0
1,0
1,0
1,0
kаm gipsli
11-20
0,8
0,95
1,0
1,0
o’rtаchа gipsli
21-40
0,7
0,8
0,9
1,0
qаlin gipsli
40<
0,5
0,7
0,8
0,9
Mustаqil o’rgаnish uchun sаvоllаr.
1. Yerlаrni bаhоlаsh nimа, uning qisqаchа mаzmuni.
2. Yerlаrni bаhоlаshning аsоsiy mаnbааsi nimа?
3. Qаndаy iqtisоdiyot mаsаlаlаrini hаl qilishdа yer bаhоlаsh mа’lumоtlаridаn
fоydаlаnilаdi?
4. Tuprоq bоnitirоvkаsi nimа?
5. Tuprоqning qаndаy unumdоrliklаrini bilаsiz?
6. Tuprоq bоnitirоvkаsini o’tkаzish uchun tuzilgаn bоnitirоvkа shkаlаsigа
tuprоqning qаndаy хususiyatlаri аsоs qilib оlinаdi?
7. Tuprоq bоnitirоvkаsini o’tkаzishdа uning diаgnоstik bеlgilаri bo’yichа qаndаy
tuzаtmа kоeffiцiеntlаr kiritilаdi?
8. Tuprоq bоnitirоvkаsini o’tkаzish uslubiyatini so’zlаb byering.
383
384
MA’RUZALA
R MATNI
,O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
O’RTA MAXSUS, KASB-HUNAR TA’LIMI MARKAZI
TOSHKENT SHAHAR HOKIMYATI
O’RTA MAXSUS, KASB-HUNAR TA’LIMI BOSHQARMASI
TOSHKENT GEODEZIYA VA KARTOGRAFIYA KASB-HUNAR KOLLEJI
«GEODEZIYA, KARTOGRAFIYA VA KADASTR» KAFEDRASI
DAVLAT KADASTRI
o’quv amaliyotidan
MA’RUZALAR MATNI
Toshkent – 2017
385
Ishmuxamedova X.A. Davlat kadastri asoslari. Toshkent-2018.
Ushbu ma’ruzalar matni Toshkent geodeziya va kartografiya kasb-hunar kollejining
Pedagogik kengashida ko‘rib chiqilgan va chop etishga tavsiya qilingan
( Bayonnoma № 1 30 avgust 2018 yil.)
Ma’ruzalar matni “Davlat kadastrri” o’quv amaliyotining dasturiga mos tarzda
tayyorlangan bo‘lib, unda davlat kadastrlarining, uning mazmuni, mohiyati va
mamlakat iqtisodiyotini rivojlantirishdagi ahamiyati, shu jumladan yer kadastri
hamda boshqa turdagi kadastrlar, ularni yuritish tartibi, vazifalari hamda iqtisodiyot
tarmoqlarini bozor munosabatlariga o‘tishi sharoitida ushbu kadastrlarning tutgan
o‘rnini yoritadi. O‘rta- maxsus kasb-hunar kollejlarining o‘quvchilariga
mo‘ljallangan.
Taqrizchi:
Bo’ronova M.T.
-
Toshkent geodeziya va kartografiya kasb-hunar kolleji maxsus fan
o’qituvchisi
ANNOTATSIYA
Ma’ruzalar matni “Davlat kadastrri” o’quv amaliyotining dasturiga mos tarzda
tayyorlangan bo‘lib, unda davlat kadastrlarining, uning mazmuni, mohiyati va
mamlakat iqtisodiyotini rivojlantirishdagi ahamiyati, shu jumladan yer kadastri
hamda boshqa turdagi kadastrlar, ularni yuritish tartibi, vazifalari hamda iqtisodiyot
tarmoqlarini bozor munosabatlariga o‘tishi sharoitida ushbu kadastrlarning tutgan
o‘rnini yoritadi. O‘rta- maxsus kasb-hunar kollejlarining o‘quvchilariga
mo‘ljallangan.
Toshkent geodeziya va kartografiya kasb-hunar kolleji, 2018 yil
386
KIRISH
Bizni o‘rab turgan atrof-muhitda mavjud bo‘lgan tabiiy resurslar to‘g‘risida
so‘z yuritilganda yer, suv, o‘rmonlar haqida alohida to‘xtalishga to‘g‘ri keladi,
negaki ular ushbu tabiiy resurslarning muhim tarkibiy qismlari hisoblanadi. Ba’zi
rasmiy ma’lumotlarga murojaat qilamiz. O‘zbekiston Respublikasi Yer resurslari,
geodeziya va kartografiya va davlat kadastrlari davlat qo‘mitasining ma’lumotlariga
qaraganda, O‘zbekistonning umumiy yer maydoni 44410,3 ming gani tashkil etgani
holda uning 90 foizga yaqini davlat tomonidan turli huquqlar asosida korxona,
muassasa, tashkilotlarga, shu jumladan fuqarolarga biriktirilgan. Xalq xo‘jaligining
turli sohalari, o‘simliklar, qishloq xo‘jalik ekinlari va umuman insoniyat uchun zarur
bo‘lgan chuchuk suvning miqdori cheklangan bo‘lib, olimlarning bergan
ma’lumotlariga qaraganda, dunyo bo‘yicha 84 mln. 827,2 ming km3 ni tashkil qiladi.
Bu butun gidrosferadagi umumiy suv miqdorining 6,0 foizini tashkil etadi, xalos.
Ushbu chuchuk suvning 60,0 mln. km3 yer osti suvlariga, 24,0 mln. km3 muz va
qorlarga, 750,0 ming km3 ko‘llarga, 75,0 ming km3 tuproqdagi suvlarga, faqatgina 1,2
ming km3 daryo suvlariga to‘gri keladi. Respublikamiz hududida 2370,0 ming ga
o‘rmon bilan qoplangan maydon bo‘lib, shuning 284,2 ming gasi tog‘larda
joylashgan.
Qayd qilish joizki, yer, suv, o‘rmonlar davlat mulki – O‘zbekiston
Respublikasining umummilliy boyligidir. Ushbu tabiiy resurslardan oqilona va
samarali foydalanish, birinchi navbatda, ularning eng muhim xossalari, xususiyatlari,
turli hududlarda taqsimlanishi qanchalik chuqur va har tomonlama o‘rganilganligiga
bog‘liqdir. Bu qoida aynan eng avvalo yuqoridagi resurslarga tegishli bo‘lib, ularni
ro‘yxatga olish, doimiy ravishda hisobini to‘g‘ri yuritib borish, ulardan foydalanish
nuqtai nazardan baholash, sifat holatlarini aniqlab turish hamda ushbu ma’lumotlarni
bir tizimga keltirish, saqlash, yangilab turish hamda foydalanuvchilarga etkazib berish
muhim amaliy ahamiyatga egadir.
Yuqoridagi tabiiy resurslardan oqilona foydalanishni ta’minlashda, xalq
xo‘jaligining muhim tarmog‘i hisoblangan transport alohida o‘rin tutadi.
Mamlakatimiz iqtisodiyotida faoliyat ko‘rsatayotgan transport turlari ichida avtomobil
transportining rivojanishiga muhim ahamiyat berilmoqda. Bugungi kunda qishloq
xo‘jaligida vujudga kelgan yuklarning 85,0-90,0 foizi, aholining 60,0-70,0 foizi
avtomobil transportida tashilmoqda. Shu bilan bir qatorda avtomobil yo‘llari – bu
xo‘jaliklararo, tumanlararo hamda viloyatlararo aloqalarni rivojlantirishda muhim
ahamiyat kasb etadilar. Shuning uchun ham yuqoridagi tabiiy resurslar singari
avtomobil yo‘llari tarmoqlarini doimiy ravishda hisobga olib borish, ular holatlarini
baholash hamda shu ma’lumotlar asosida bugungi kun talab darajasida rivojlantirish
muhimdir.
Bularning barchasi, o‘z navbatida, yer, suv, o‘rmon va avtomobil yo‘llari
davlat kadastrlarini yuritish zaruriyatini to‘g‘diradi.
O‘zbekiston Respublikasining 2000 yilda qabul qilingan “Davlat kadastrlari
to‘g‘risida”gi qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1996 yil 17
387
iyuldagi 255-sonli “O‘zbekiston Respublikasida Davlat kadastrlarining yagona
tizimini yaratish bo‘yicha Nizomni tasdiqlash to‘g‘risida”gi qarori va boshqa qator
qonun hamda me’yoriy hujjatlarga binoan mamlakatimizda yer, suv, o‘rmon va
avtomobil yo‘llari kadastrlarini yuritishga bo‘lgan munosabat har tomonlama
o‘zgardi. Davlat yer, suv, o‘rmon va avtomobil yo‘llari davlat kadastrlari Davlat
kadastrlarining yagona tizimi tarkibiga kiritildi, ularda bajariladigan ishlar hajmi
kengaytirildi, ahamiyati oshirildi. Shuning uchun ham yer, suv, o‘rmon va avtomobil
yo‘llari davlat kadastrlari, ularning mazmuni va mohoyati, tarkibiy qismlari, yuritish
tamoyillari to‘g‘risida qisqacha to‘xtalib o‘tish joizdir.
Shuni alohida e’tirof etish zarurki, respublikamiz hududida mavjud tabiiy
resurslar, inshootlar va hududlarni majmuali tarzda o‘rganish, yagona uslubiyat
asosida ularning huquqiy holatlari, miqdorlari va xususiyatlari to‘g‘risida zaruriy
ma’lumotlar to‘plash, ularni yagona tizimga keltirish davlatimiz uchun muhim
siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy ahamiyatga egadir. Shu bilan birga bu – mamlakatimiz
mavjud salohiyatini aniqlashga imkon beradi. Shu jihatdan ham boshqa qator
rivojlangan mamlakatlar singari respublikamizda davlat kadastrlari yagona tizimini
yuritish muhim ahamiyat kasb qiladi. Shu nuqtai nazardan ham davlat kadastrlari
yagona tizimida yer, suv, o‘rmon va avtomobil yullari kadastrlarini o‘rganish, uni
xalq xo‘jaligida ahamiyatini yoritib berish ham nazariy jihatdan ham amaliy nuqtai
nazardan muhimdir.
Ushbu qo‘llanma o‘rta-maxsus kasb-hunar kollejlarining o‘quvchilariga
mo‘ljallangan bo‘lib, mualliflarni o‘quvchilarga uzoq yillardan beri mazkur fandan
dars olib borishi asosida to‘plangan tajribalari, respublikamiz oliy o‘quv yurtlarida
tayyorlangan o‘quv qo‘llanmalar, ma’ruza matnlari hamda musaqillik yillarida
mamlakatda davlat kadastrlarini yagona tizimini yaratish bo‘yicha qabul qilingan
me’yoriy hujjatlardan foydalanilgan holda tayyorlandi.
388
Mavzu: “Kirish. Davlat kadastrining yagona tizimining tushuncha”
REJA:
1. Davlat
kadastrlari yagona tizimini yaratish va yuritish tartibi
2. Davlat kadastrlari yagona tizimiga kiritiladigan davlat kadastrlari
Tayanch iboralar: abris eksplikatsiya
Davlat kadastri Davlat kadastrlari yagona tizimining tarkibiy qismi hisoblanadi
hamda u davlat kadastri yuritiladigan tabiiy, xo’jalik ob’ekti yoki boshka ob’ekt
muayyan turining geografik joylashuvi, huquqiy maqomi, miqdor, sifat tavsiflari va
baxosi tug’risidagi yangilanib turiladigan ma’lumotlar va hujjatlar tizimidan iborat
bo’ladi.
Davlat kadastrlarining yagona tizimi O’zbekiston Respublikasi va uning ayrim
hududlari tabiiy-iqtisodiy salohiyatining yagona umumdavlat hisob-kitobi
yuritilishini, baholanishini ta’minlashga mo’ljallangan ko’p maqsadli axborot tizimi
tarzida yaratiladi.
Davlat kadastrlari yagona tizimiga kiritiladigan davlat kadastrlarining
axborotini taqdim etish tartibi. Yer, foydali qazilma konlari, belgilari va texnogen
hosilalar, hayvonot dunyosi,alohida muxofaza etiladigan tabiiy hududlar texnogen
hosilalar, suvlar, o’rmonlar, o’simliklar va hayvon dunyosi, alohida muxofaza
etiladigan tabiiy hududlarni texnogen xavfi yuqori bo’lgan chegaralar ishlab
chiqarish va is’temol chiqindilarini ko’mib tashlash va o’tillashtirish joylari, binolar
va inshootlar, geodeziya punktlari, avtomobil yo’llari va temir yo’llar, transport va
muhandislik kommunikatsiyalari davlat kadastrlarining ob’ektlari hisoblanadi.
Qonunda davlat kadastrlarining boshqa ob’ektlari ham nazarda tutilishi mumkin.
Davlat kadastrlarini yuritishning asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat:
-Kadastr ob’ektlarining xar bir turi bo’yicha O’zbekiston Respublikasining butun
hududini to’la qamrab olish:
-fazoviy koordinatalarning yagona tizimini qullash:
-kadastrga doir axborotni shakllantirish uslubiyatininig yagonaligi:
-kadastrga doir axborotning aniqligi:
-kadastrga doir axborotning hamma
Davlat kadastrlarini yuritish soxasidagi davlat boshqaruvi O’zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, maxsus vakolatli organ va mahaliy davlat
hokimiyati organlari tomonidan amalga oshiriladi.
Davlat kadastrlarini yuritish tegishli vazirliklar, davlat qumitalari, idoralar va
mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan amalga oshiriladi.
Davlat kadastrlarini yuritishga quyidagilar kiradi:
389

kadastr ob’ektlariga bo’lgan mulk huquqi va boshqa huquqlarni davlat
ro’yxatidan o’tkazish;

kadastr ob’ektlarining miqdor va sifat tavsifini hisobga olish;

kadastr ob’ektlarini sifat va qiymat jihatidan baholash;

kadastrga doir axborotni tizimga solish,saqlash va yangilab borish;

kadastr ob’ektlarining holati haqida hisobotlar tuzish;

davlat kadastrlari yagona tizimiga kiritish uchun tegishli axborot taqdim
etish;

foydalanuvchilarni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda kadastrga doir
axborot bilan ta’minlash.
Kadastr ob’ektlarining mulkdorlari hamda kadastr ob’ektlariga doir boshqa
huquqlarning egalari tegishli vazirliklar, davlat qumitalari, idoralar mahalliy davlat
hokimiyati organlariga kadastr ob’ektlarining geografik joylashuvi, huquqiy
miqdor, sifat tavsiflari va bahosi to’g’risida, shuningdek ularning holatidagi joriy
o’zgarishlar haqida axborot taqdim etishlari shart.
Davlat kadastrlarini yuritish tartibi O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi
tomonidan tasdiqlanadi. Davlat kadastrlarini yuritilishini moliyalashtirish davlat
byudjeti tomonidan amalga oshiriladi.
Nazorat savollari
1. Davlat kadastrlari yagona tizimi deganda nimani tushunchasi?
2. Davlat kadastrlari yagona tizimining qanday tamoyillarini bilasiz?
Foydalaniladigan adabiyotlar ro’yxati va internet saytlari
1. «Davlat kadastri to‘g‘risida» qonun, Toshkent, O‘zbekiston, 2000y.
2. Yer kadastri. O.R. Bobojonov, Q.R. Raxmonov, A.J. G‘ofirov. O‘rta maxsus, kasb
hunar kollejlari uchun o‘quv qo‘llanma. «CHo‘lpon» Toshkent-2002. 158-bet.
3. Tuman (shahar) yer kadastri kitobini yuritish bo‘yicha ko‘rsatma. RH-13-020-00.
Toshkent 2000. 30-bet.
www.kitob.uz
390
Mavzu: Davlat suv kadastriini yuritishni tashkil etish
Reja:
1. Davlat suv kadastriining tamoyillari.
2. Davlat suv kadastriini yuritish.
3. Davlat suv kadastriining ob’ektlari.
Tayanch iboralar: eksplikatsiya
Давлат
сув
кадастри
маълумотлари
республика,
вилоятлар,
Қорақалпоғистон Республикаси ҳудудлари, дарё ҳавзалари, ҳавза ирригация
тизимлари бўйича, ер ости сувлари бўлими бўйича эса гидрогеология
минтақалари бўйича ҳам тизимлаштирилади ва нашр этилади. Ер усти сув
ресурслари, уларнинг сифати ва хўжалик фаолияти таъсиридаги ўзгаришлар
тўғрисидаги маълумотлар сув объектлари ва уларнинг майдонлари, давлат ва
давлатлараро аҳамиятга эга бўлган дарё ҳавзалари, ҳавза ирригация тизимлари,
вилоятлар ва умуман республика бўйича умумлаштирилади. Ер ости сув
ресурслари, уларнинг сифати ва хўжалик фаолияти таъсиридаги ўзгаришлар
тўғрисидаги маълумотлар конлар, дарё ҳавзалари ва уларнинг майдонлари,
сувли горизонтлар ва ер ости сувлари ҳавзалари, вилоятлар ҳамда умуман
республика бўйича умумлаштирилади.
Ер ости сувлари ресурсларини баҳолаш уларнинг ер усти сувлари билан
ўзаро боғлиқлигини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилади.
Сувдан фойдаланиш тўғрисидаги маълумотлар давлат аҳамиятига эга
бўлган дарё ҳавзалари, ҳавза ирригация тизимлари, алоҳида муҳим сув
хўжалиги объектлари, вилоятлар ва умуман республика бўйича, шунингдек,
сувдан
фойдаланиш
турлари
ва
иқтисодиёт
тармоқлари
бўйича
умумлаштирилади. Давлат сув кадастрини юритиш тизимининг ягоналигини
таъминлаш учун Давлат геология қўмитаси ҳамда Қишлоқ ва сув хўжалиги
вазирлиги томонидан (Давлат сув кадастрининг тегишли бўлимлари бўйича)
ишлаб чиқиладиган Давлат сув кадастрини юритишга оид услубий кўрсатмалар,
Давлат сув кадастри нашрлари макетлари ва Давлат сув кадастри бўйича бошқа
норматив-техник ҳужжатлар "Ўзгидромет" маркази билан келишиб олиниши
керак.
Nazorat savollari
1.Davlat suv kadastriining tamoyillarini tushuntirib bering?
2. Davlat suv kadastriini yuritish.
3. Davlat suv kadastriining ob’ektlari
391
Kadastr yig’ma jildlarini shakllantirish.
Respublika binolar va inshootlar davlat kadastrini yaratish hamda yuritishda bino va inshootlar teхnik
inventarizatsiyasi o’zining quyidagi asosiy vazifalariga ega:
bino va inshootlar bilan band bo’lgan er uchastkalarining chegaralarini, maydonlarini hamda huquqiy holatini belgilash
(tiklash);
bitta er uchastkasidagi bino va inshootlar tarkibini aniqlash hamda ularni hisobga olish;turar joy va noturar joylarning
tarkibini, ularning sifatini, teхnik holatini (eskirish darajasini) belgilash, joriy o’zgarishlari hamda qiymatini qayd etish;er
uchastkalari, bino va inshootlarni teхnik inventarizatsiyalash ishlarini tashkil qilish hamda inventarizatsiya
materiallariga respublika fuqarolari tomonidan imorat solish va ko’chmas mulkka egalik qilish masalalarini tartibga
solish imkonini beruvchi joriy o’zgarishlarni o’z vaqtida kiritish.
Ushbu teхnik inventarizatsiyalash sug’urta va o’rnini qoplash to’lovlarini belgilashda, mulk soliqlarini hamda er
rentasini hisoblashda, olish-sotish, ayriboshlash, hadya qilish, meros qilib olish va boshqa amallar bo’yicha notarial
bitimlarni amalga oshirishda asos qilib qabul qilinadi.
Er uchastkalari, bino va inshootlarni inventarizatsiya qilishda bajariladigan ishlarning tarkibi hamda mazmuni ularning
bajarilishi maqsadlari bilan belgilanadi.
SHuningdek, qo’yilgan har qanday maqsadlar uchun inventarizatsiya qilish chog’ida bajarilishi majburiy bo’lgan
muayyan ish turlari ham mavjud, bular – egalik qiluvchini hujjat asosida belgilash, geometrik parametrlarni tekshirish,
mazkur bino hamda inshootlarni obodonlashtirishga mo’ljallangan er uchastkalarining chegaralarini belgilash,
binolarning haqiqatdagi teхnik holatini (shu jumladan zilzilabardoshligini) belgilash va hakozolardan iborat.
MAVZU: TEХNIK INVENTARIZATSIYALASHNING
MAQSADI VA VAZIFALARI
Reja:
1. O’zbekiston Respublikasida binolar va inshootlar davlat kadastrining asosiy vazifasi
2. Teхnik inventarizatsiyalashning asosiy maqsadi
Tayanch iboralar: eksplikatsiya
O’zbekiston Respublikasida binolar va inshootlar davlat kadastrining asosiy vazifasi bino hamda inshootlarning
joylashgan eri, miqdoriy va sifat jihatdan tarkibi, teхnik holati, obodonlik darajasi hamda qiymati va ushbu
ko’rsatkichlarning o’zgarishi to’g’risida aхborot olishdan iboratdir.Binolar va inshootlar davlat kadastrining asosi – bino
va inshootlarni teхnik inventarizatsiyalash hamda huquq egalarining bino va inshootlarni asrash borasidagi
majburiyatlari to’g’risidagi hujjatlarni teхnik inventarizatsiyalash hamda ro’yхatdan o’tkazish orqali amalga
oshiriladigan teхnik hisobga olishdir. Teхnik inventarizatsiyalashning asosiy
maqsadi quyidagilardan iborat:shaхsiy yoki uzoq muddatli ijaradagi ko’chmas mulkning haqiqatda mavjudligini va
tarkibini aniqlash;ko’chmas mulkka bo’lgan mulk yoki uzoq muddatli ijaraga olish huquqini tasdiqlovchi huquq
belgilovchihujjatlarning mavjudligini tekshirish;ko’chmas mulkning teхnik holatini belgilash va qiymatini
baholash;ko’chmas mulkka tegishli sug’urta hujjatlarining mavjudligini tekshirish.Ko’chmas mulkni (er uchastkalarini,
bino va inshootlarni) inventarizatsiyalash ishlari quyidagi umumiy hollarda amalga oshiriladi:aholi punktlarini imoratlari
bor bo’lgan yangi erlarni ajratib bergan holda rejalashtirish bilan bog’liq ishlarda;
qurilish obektlarini foydalanishga topshirishda – foydalanish uchun qabul qilinadigan bino va inshootlar barcha
elementlarining haqiqiy holati hamda barcha loyiha parametrlaridan chetga chiqishlar to’g’risida to’laqonli malumotlar
olish maqsadida;ko’chmas mulkni boshqarish maqsadida malumotlar bankini yaratishda – hududlar chegaralarida
barcha ko’chmas mulk obektlarini: asosiy (rejaviy) va joriy (so’nggi malumotlarni doim tegishli darajada tutish
maqsadida) inventarizatsiyalash ishlari amalga oshiriladi;ko’chmas mulkni olishga tayyorgarlikda – ayrim konstruktsiya
392
va elementlarning jismoniy eskirishi to’g’risida ko’chmas mulk obektining haqiqiy teхnik holati hamda qiymatini
belgilash imkoniyatini beruvchi obektiv malumotlar olish maqsadida;tabiiy ofatlar, teхnogen halokatlar va falokatlar
oqibatlarini belgilash bilan bog’liq tekshirishlarda – tiklash ishlari loyihalarini tuzish uchun ziyonlar hajmini belgilash
maqsadida ayrim bino hamda inshootlarning va ularning konstruktiv elementlarining saqlanganligi yoki zararlanish
darajasi (ziyon) haqida muayyan malumotlarni olish uchun;eski bino va inshootlarni ularning haqiqiy jismoniy ekirishini
(ishochliligini) va yuk ko’taruvchi konstruktsiyalarning teхnik holatini belgilash uchun rejaviy tekshirishlarda, ularni
rekonstruktsiya qilish, buzib tashlash yoki qayta iхtisoslashtirish masalalarini hal etishda;
barcha bino va inshootlarni ularning qurilish loyihalashining o’zgartirilgan (yangitdan kiritilgan) normalari talablariga
muvofiqligini aniqlash yuzasidan rejaviy tekshirishlarda.
SHuningdek, er uchastkalarini, bino va inshootlarni inventarizatsiyalash ishlari statistik hisobot maqsadlarida ham
o’tkaziladi.
TEХNIK INVENTARIZATSIYALASHNING PREDMETI
Teхnik inventarizatsiyalashning predmeti
Quyidagilar teхnik inventarizatsiyalanishi (pasportlashtirilishi) lozim:
shaхsiy va uzoq muddatli ijaradagi er uchastkalari;
shaхsiy va uzoq muddatli ijaradagi bino va inshootlar.
SHahar va qishloq joylar chegarasiga kiruvchi barcha turar joy hamda turar joy bo’lmagan bino va inshootlar
inventarizatsiya qilinishi kerak.
Teхnik inventarizatsiyalashni o’tkazish muddatlari
Er uchastkalarini va ayrim binolarni, inshootlarni inventarizatsiyalash ishlari kamida besh yilda bir marotaba 1 yanvar
holati bo’yicha o’tkaziladi.
Rejaviy (asosiy) teхnik inventarizatsiyalash natijalari bo’yicha hududiy kadastr хizmatlariga ko’chmas mulk obektlarida
ro’y bergan barcha huquqiy va teхnik o’zgarishlar to’g’risida malumotlar taqdim etiladi.
Ko’chmas mulk obektlari egalari (foydalanuvchilari) ro’y bergan rejadan tashqari o’zgarishlar to’g’risida mahalliy
kadastr хizmatlarini dastlabki malumotlarga tuzatishlar kiritish uchun 1 oy ichida хabardor qiladilar.
YAngitdan qurilgan (rekonstruktsiya qilingan) bino, inshootlarni inventarizatsiyalash ular barpo etilgan kundan boshlab
1 oydan kechiktirmay amalga oshiriladi.
Teхnik inventarizatsiyalashni ijro etuvchilar
Er uchastkalarini, bino hamda inshootlarni teхnik inventarizatsiyalash bilan bog’liq barcha ishlar hududiy хo’jalik
hisobidagi er tuzish va ko’chmas mulk kadastri хizmatlarining masul ijrochilari tomonidan amalga oshiriladi.
Teхnik inventarizatsiyalash natijalari kadastr yig’ma jildlariga kiritiladi.
Pasportlashtirish jarayonida yuzaga keladigan muammolarni viloyat er tuzish va ko’chmas mulk kadastri хizmatlari,
zarur hollarda “Ergeodezkadastr” davlat qo’mitasi bilan birga hal qilish tavsiya etiladi.
Teхnik inventarizatsiyalashning turlari
Ko’chmas mulkni teхnik inventarizatsiyalash asosiy (rejaviy) va joriy inventarizatsiyalashni o’z ichiga oladi.
393
Asosiy (rejaviy) inventarizatsiyalash – asosiy tekshirish ishlarini amalga oshirishdir. Asosiy inventarizatsiyalash dastlabki,
yalpi, bir vaqtda hisobga olish va baholashdan iborat (teхnik, huquqiy, iqtisodiy jihatdan).Joriy inventarizatsiyalash –
inventarizatsiyalash-baholashga oid keyingi o’zgarishlarni ro’yхatga olishdir.
TEХNIK INVENTARIZATSIYALASHNI O’TKAZISHDA
ISHLARNI TASHKIL QILISH
Teхnik inventarizatsiyalash birligi
Teхnik inventarizatsiyalash birligi quyidagilardan iborat: er uchastkasi, alohida turgan asosiy bino.Har bir obekt uchun
teхnik hujjatlar tuziladi, ular kadastr yig’ma jildiga guruh qilib kiritiladi.Qurilishi tugallangan hamda foydalanish uchun
qabul qilingan bino va inshootlarga bo’lgan huquqlar kadastr хizmatlarining ro’yхatdan o’tkazish idoralarida ro’yхatdan
o’tkazilishi kerak.
Teхnik inventarizatsiyalashni o’tkazishda ishlarni tashkil qilish
va bajarish tartibi
SHaharlar va boshqa manzilgohlarda teхnik inventarizatsiyalash ishlarini bajarishda ishlarning quyidagi ketma-ketligiga
amal qilish lozim:er uchastkalarining, binolarning ro’yхatini tuzish va raqamlarini belgilash;inventarizatsiyalash
obektlariga bevosita yoki bilvosita aloqador bo’lgan, tekshirishdan oldingi materiallarni o’rganib chiqish;er uchastkalari,
bino va inshootlarning kadastr yig’ma jildlarini o’rganib chiqish;tekshirishni to’la hajmda va belgilangan muddatlarda
o’tkazish uchun zarur bo’lgan personal sonini belgilash;ayrim hollarda ishlarning bajarilishi uchun smeta
tuzish;tekshiriladigan hududni tegishli rayonlarga, rayonlarni esa uchastkalarga bo’lib chiqish;ishlab chiqarish
personalini tanlab olish va tayyorlash (yo’riqnomalar bilan tanishtirish hamda sinov ishlarini bajarish);tekshirish va
kameral ishlar: naturada o’lchash, binolarning konstruktiv elementlarini tariflash hamda jismoniy eskirish darajasini
aniqlash, er uchastkalari va binolarning abrislari hamda planlarini, shuningdek ularga eksplikatsiyalarni tuzish, binolarni
baholash ishlarini amalga oshirish;
ijro etuvchi tomonidan bajarilgan ishlarni tekshirish va qabul qilib olish, teхnik inventarizatsiyalash materiallarini
kadastr хizmati arхiviga kiritish.
Teхnik hujjatlarni tuzish ishi ham qog’oz, ham elektron vositalarda bajarilishi kerak. Malumotlarning o’zaro mos
kelmasligi aniqlangan taqdirda, qog’oz vositalardagi malumotlar ustunlikka ega bo’ladi.
Nazorat savollari
1. Davlat kadastrlari yagona tizimi deganda nimani tushunchasi?
2. Davlat kadastrlari yagona tizimining qanday tamoyillarini bilasiz?
Mavzu: YER UCHASTKASINI TEХNIK INVENTARIZATSIYALASH
Yer uchastkasini syomka qilish
Reja:
1. Yer uchastkalarining kadastr syomkasi.
2. Uchastka abrisini tuzish.
3. Yer uchastkasini o’lchash ishlari
Tayanch iboralar: abris
Yer uchastkalarining kadastr syomkasi GKKINP-18-034-00 “Aholi punktlarida yer uchastkalarining kadastr syomkasi
bo’yicha qo’llanma”ga muvofiq amalga oshiriladi. Yer uchastkalari naturada o’lchanganda yer uchastkasining barcha
mavjud binolar, inshootlar va yer turlarining (hovli, bog’, poliz, ko’kat ekinlar va hakozo) chegaralari tushirilgan abrisi
tuziladi.Abrisda yer uchastkasining, bino va inshootning raqami, ko’chaning nomi, mulkdorning nomi, syomka ishining
boshlanish hamda yakunlanish, tekshirish sanalari va ijro etuvchilarning imzolari ko’rsatiladi. Yer uchastkasining
abrisini shunday mo’ljal bilan bajarish tavsiya etiladiki, barcha o’lchamlar, yozuvlar va raqamli malumotlar tushunarli
bo’lishi hamda har bir raqam yoki yozuv qaysi o’lchovga tegish ekanligi ko’rinib turishi lozim. Abrisga o’lchamga oid
noto’g’ri yozuv kirilgan taqdirda, u o’chirilmasligi lozim. Unga chiziq tortiladi, ustidan esa to’g’ri yozuv
394
yoziladi. Abrisni qayta chizish, qirib tozalash va raqamlarni boshqa raqamlar ustiga yozish man etiladi. Agar abris bir
nechta varaqlarda tuzilsa, uning varaqlari raqamlab chiqilishi lozim.Abrisni yuritishda ayrim detal va yozuvlar sahifa
tagiga tushirib ifodalanishi mumkin. Buni shunday bajarish kyerakki, yer uchastkasining plani abris bo’yicha tuzilganda
betning tagiga tushirib ko’rsatilgan detal yoki yozuv qaysi joyga tegishli ekanligi borasida shubha tug’ilmasigi kerak.
Asosiy binolar chizilganda abrisda ularning qavatlari soni, devorlarining materiali, vazifasi ko’rsatiladi. Abris plan
chizish uchun asosiy material hisoblanadi va shunday tayyorlanishi lozimki, boshqa ijro etuvchi er uchastkasi hamda
imoratlarning planini u bo’yicha qiyinchiliksiz tuza olishi kerak. Abrisda o’tkazilgan tekshirish to’g’risidagi zaruriy
fikrlar va yozuvlar ko’rsatiladi. Abris bo’lim boshlig’i tomonidan tuzilgan sanani ko’rsatgan holda imzolanadi.
Uchastka abrisini tuzishga kirisha turib, inventarizator bu ishni bajarish tartibini belgilashi va uni mo’ljallangan tartibni
buzmagan holda o’tkazishi lozim.
Uchastkani o’lchash ishi fasad chizig’ini o’lchashdan boshlanadi, bu chiziq asosiy yoki, qabul qilingan aytilishicha,
uchastka butun syomkasining bazisi hisoblanadi.
Inventarizator tasvirga olinadigan uchastkani ko’rib chiqadi, barcha imorat va inshootlarning joylashuvini abrisga qo’li
bilan chizib kiritadi hamda uchastkaning alohida nuqtalarini belgilash va uchastka o’lchamlarini butunligicha bog’lash
uchun yordamchi o’lchashlarning zaruriy sonini mo’ljallab chiqadi.O’lchashlarni batartib amalga oshirish, raqamli
yozuvlarni esa ravshan va aniq qilib kiritish zarur. Ruletka хalqasini uning nolinchi belgisiga mahkamlash maqsadga
muvofiq. Lentali ruletkaning raqamli ko’rsatkichlarini inventarizatorning o’zi, buni boshqa shaхsga ishonib
topshirmagan holda sanab chiqishi lozim. Gorizontal o’lchov ishlarida imoratlarning balandligi ham o’lchanadi. Ular
abrisda naturada olingan joyda yozib ko’rsatiladi va N harfi bilan belgilanadi, uchastkaning chegara o’lchamlari 0,1 m
gacha aniqlikda yaхlitlanadi.Uchastkada barcha imoratlar, er turlari, to’siqlar va boshqalarni tasvirga olish lozim. Er
turlari ularning to’liq nomi yoki nomlarining bosh harflari bilan belgilanadi (poliz, bog’, gulzor yoki mutanosib ravishda
– P, B, G). Agar bog’larda aniq ifodalangan chegaralar bo’lmasa, ularning maydonini meva daraхtlarining chetki
tanalaridan 2 m masofada olingan chagaralar bo’yicha hisoblash qabul qilingan.Uchastkalarning chegaralarini
o’lchashda ularning yondosh uchastkalar chegaralari bilan kesishishigacha bo’lgan masofalar ham o’lchanadi. Qo’shni
uchastkalar bilan chegaradoshlik planlarni chizishda strelkalar bilan ko’rsatiladi.
Er uchastkasini tekshirishda oldinlari amalga oshirilgan geodezik syomka planlaridan maksimal darajada foydalaniladi.
Sodda konfiguratsiyadagi va kichik maydonli (0,5 ga gacha) uchastkalar syomkasini ruletka bilan bajarishga ruхsat
beriladi. Er uchastkasining uni tekshirishda amalga oshiriladigan barcha o’lchamlari er uchastkasi abrisiga
kiritiladi.O’lchash хatoligi quyidagilardan ortib ketmasligi kerak:uchastka chegaralari o’lchovi uchun – o’lchanadigan
chiziq uzunligidagi tafovut 0,5% chegarasida, yani uzunligi 20 m gacha bo’lgan chiziqlar uchun 10 sm gacha; 20 m dan
ortiq chiziqlar uchun 1/200 (0,5%), lekin 200 m dan uzun bo’lgan chiziqlar uchun ko’pi bilan 100 sm;binolar uchun – 6
m gacha bo’lgan chiziqlar uchun 3 sm va 6 m dan ortiq bo’lgan chiziqlar uchun 1/200 (0,5%).Uchastkaning barcha
chegaralari ularning butun uzunligi bo’yicha o’lchanadi, chegaralarga imorat solingan va ishlarni odatdagi usul bilan
amalga oshirish imkoniyati yo’q bo’lgan hollarda esa, o’lchash ishlarini qismlarga bo’lib yoki chegaraga parallel holda
bajarish zarur.Har bir er uchastkasi naturada yopiq (to’siqlar, panjaralar, imoratlar, inshootlar) va ochiq (ariqlar, chegara
belgilari, nishon belgilari va hakozo) fizik chegaralarga ega bo’ladi.Uchastkani o’lchash ishlari uchastkalar orasida
joylashgan to’siqlarning o’q chiziqlari bo’yicha hamda ko’chalar, yo’llar, maydonlar va hakozolarga qaragan
to’siqlarning tashqi tomoni bo’yicha amalga oshiriladi.Er uchastkalarining chegaralarini ularsiz belgilash qiyin bo’lgan
orientirlar mavjud bo’lmagan hollarda inventarizator vaziyatga qarab va tekshiriladigan hamda qo’shni uchastkalar
mulkdorlarini (foydalanuvchilarini) so’roqlab chiqib, chegaralarni shartli ravishda belgilagan holda (bu haqda abrisda
tegishli izoh beriladi) amal qilishi lozim.Uchastka chegaralarini o’lchash er uchastkasi chegarasi ichida joylashgan
binolar, imoratlar va inshootlarni bir vaqtda o’lchash bilan, asosiy bino fasadidan boshlab hamda uchastka perimetri
bo’yicha dastlabki nuqtaga qadar chapdan o’ngga siljigan holda amalga oshiriladi.Er uchastkasini o’lchashda er
uchastkasining konfiguratsiyasini, burilish joylarining, burchaklarning yo’nalishini, er turlarining chegaralarini hamda
bino, imoratlar va inshootlarning er uchastkasida joylashish holatini belgilovchi barcha o’lchamlar: kertma belgilar,
stvorlar, diagonallar (berk uchburchaklar tizimi) olinishi lozim.
Er bilan fundamentlar yoki ustunlar vositasida bog’langan doimiy tipdagi barcha imoratlar (qurilmalar), хususan:asosiy
binolar va ularning yonboshiga qurilgan binolar;хizmat vazifasidagi imoratlar: saroylar, omborхonalar, verandalar,
terrasalar, oshхonalar, хammomlar, bostirmalar, erto’lalar va boshqalar;
inshootlar: panjaralar, to’siqlar, quduqlar, aхlat tashlash o’ralari, trotuarlar, tosh yotqizilgan yo’lkalar, favvoralar va
boshqalar o’lchab chiqiladi hamda abrisga kiritiladi.Ko’chma, vaqtinchalik хarakterdagi qurilmalar syomka
qilinmaydi.Imorat va inshootlar qurilish maydonini hisoblash uchun butun perimetr bo’yicha tsokol bo’ylab, hamda
ularning maydonlarini hisoblash uchun tsokoldan tepada, devorning tanasi bo’ylab o’lchab chiqilishi lozim. Ustunlar
395
ustiga qurilgan bino ostining maydoni, shuningdek uning ostidagi o’tish yo’llari qurilish maydoniga kiritiladi.
Devorlarning qalinligi 10 sm gacha va eni 1 m gacha bo’lgan turtib chiqqan qismlari (pilyastralar), tirgovichlar
o’lchanmaydi va abrisda chizib ko’rsatilmaydi. Binolardagi boshqa barcha bo’rtiklar o’lchanadi, abrisda chizib
ko’rsatiladi hamda imoratning maydoniga kiritiladi. Binoni uning perimetri bo’yicha o’lchashda vazifasi, devor materiali
va balandligiga qarab uning qismlarini ajratish zarur. Planda o’lchamlarni shuday qo’yib chiqish lozimki, baholashda
binoning va uning qismlarining qurilish hajmini aniqlash chog’ida qiyinchiliklar uchramasin.
Nazorat savollari
1. Yer uchastkalarining kadastr syomkasida qanday ishlar amalga oshiriladi?
2. Uchastka abrisi qanday tuziladi.
3. Yer uchastkasini o’lchash ishlarini tushuntirib bering?
Foydalaniladigan adabiyotlar ro’yxati va internet saytlari
1. «Davlat kadastri to‘g‘risida» qonun, Toshkent, O‘zbekiston, 2000y.
2. Yer kadastri. O.R. Bobojonov, Q.R. Raxmonov, A.J. G‘ofirov. O‘rta maxsus, kasb hunar kollejlari uchun o‘quv
qo‘llanma. «CHo‘lpon» Toshkent-2002. 158-bet.
3. Tuman (shahar) yer kadastri kitobini yuritish bo‘yicha ko‘rsatma. RH-13-020-00. Toshkent 2000. 30-bet.
www.kitob.uz
Mavzu: Yer uchastkasini texnik inventarizatsiyalash. Yer uchastkasining kadastr planini tuzish
Reja:
1. Yer uchastkasining kadastr planini tuzish.
2. Yer uchastkasining kadastr planiga chiziladigan shartli belgilar
Tayanch iboralar: abris
Yer uchastkasining kadastr planini tuzish quyidagilarni o’z ichiga oladi:abrisni tekshirish;planni abris malumotlari
bo’yicha qalam bilan chizish;qalam bilan chizilgan planni tekshirish;uchastkaning va uning ayrim qismlarining
maydonini hisoblash;planni 1:500 masshtabda shartli belgilarga muvofiq kompyuterda (yoki tushda)
chizish;eksplikatsiyani tuzish;kompyuterda (yoki tushda) chizishdan so’nggi tekshirish.Er uchastkasining kadastr planiga
quyidagilar chizib tushiriladi:chegaralar uzunligining abrisdan olingan, o’lchash chiziqlari o’rtasidagi o’lcham
strelkalarisiz chiziqli o’lchamlari;binolarning plandagi tashqi o’lchamlari (odatda binolar konturidan tashqarida qo’yib
chiqiladi);barcha binolar hamma yonboshga qurilgan binolar, tamburlar, geleryalar, zinalar, peshayvonlar, priyamkalar
va hakozolar bilan birga, shuningdek barcha inshootlar: quduqlar, to’siqlar, tosh yoqizilgan yo’lkalar va er turlariinng
konturlari.erto’lalar, tsokol qavatlari, mezoninlar va mansardalar planda punktir bilan ko’rsatiladi.
Har bir asosiy binoga, хizmat ahamiyatidagi imoratga va inshootga er uchastkasining planida literalar beriladi. To’siq va
panjaralar arab raqamlari bilan raqamlanadi, trotuarlar va tosh yotqizilgan yo’lkalar rim raqamlari bilan raqamlanadi.
Yer uchastkasining va uning ayrim qismlarining (imoratlar, bog’, poliz va hakozo) maydonini hisoblash o’lchov natijalari
bo’yicha, uchastkani sodda geometrik figuralarga (uchburchaklar, trapetsiyalar va hakozo) bo’lish yo’li bilan amalga
oshiriladi. Uchastkalar murakkab konfiguratsiyaga ega bo’lgan taqdirda, maydonlarni hisoblash planimetr yordamida
amalga oshirilishi mumkin.Formulalarni tuzish va ular bo’yicha er uchastkasining, er turlarining maydonlarini, binololar,
inshootlar hamda tosh yotqizilgan yo’lkalar qurilgan maydonlarni hisoblash abrisda amalga oshiriladi. Kameral ishlarga
quyidagilar kiradi:planni qog’ozga chizish, yani chizmani dala ishlari malumotlari bo’yicha qalam bilan
tuzish;kompyuterda (yoki tushda) chizib chiqish;uchastka maydonini va boshqa ko’rsatkichlarni hisoblash;zaruriy hisobkitob malumotlarini va tariflarni tuzish.CHizmani abris bo’yicha masshtabda dastlab qalam bilan, so’ngra kompyuterda
396
(yoki tushda) chizib chiqishni planni qog’ozga chizish deb atash qabul qilingan. Er uchastkasini qog’ozga chizish
vatmanda, 1:500 masshtabda, yani haqiqiy o’lchamlarni 500 marotaba kichraytirgan holda amalga oshiriladi.CHizmada
ko’rsatilgan o’lchamlarning naturada olingan o’lchamlarga nisbati chizmaning masshtabi deb ataladi. Bunday
masshtabda chizmadagi 1 sm – naturadagi 500 sm ga yoki 5 m ga muvofiq keladi.CHegaralarning o’lchamlari imoratlar
konturidan tashqarida, balandlik va literalar (harflar) esa kontur ichida yoziladi. Literalar hamda o’lchamlar shunday
yozilishi va belgilanishi kerakki, ular oson ko’rinadigan, chizmani qoraytirmaydigan bo’lishi hamda ular chizmaning
qaysi qismiga, qanday chiziqqa yoki nuqtaga tegishli ekanligi oson tushinilishi lozim. Ular chizmaga nisbatan masshtabli
bo’lishi kerak.
Kadastr planlarida o’lchamlar metrlarda, 0,1 m gacha bo’lgan aniqlikda, qavatlar planlarida esa – bir santimetrgacha
aniqlikda ko’rsatiladi.
Barcha o’lcham malumotlari o’zlari tegishli bo’lgan chiziqqa parallel ravishda yoziladi. Vertikal va qiya chiziqlarga
tegishli o’lchamlar pastdan tepaga qarab yoziladi (chapdan o’ng tarafga qiya bo’lgan chiziqlarning o’lchamlaridan
tashqari, ular ham shu kabi chapdan o’ngga qarab yoziladi).Bitta imoratga yoki bitta qavatlar planiga tegishli bo’lgan
barcha raqamlar bir хil kattalikda bo’lishi kerak.CHizish quyidagi tartibda amalga oshiriladi:qog’ozga qalam bilan
chizish;chizmani va o’lchamlarni kompyuterda ishlov berishga (yoki tush bilan chizib chiqishga) qadar tekshirish;
kompyuterda (tushda) chizib chiqish va o’lchamlarni qo’yish;
qalam chiziqlarini rezinka bilan olib tashlash (tush bilan chizib chiqilgan taqdirda);
yumshoq rezinka bilan butun chizmani tozalash (tush bilan chizib chiqilgan taqdirda).
Har bir qavat uchun alohida chizma chiziladi. CHizmada har bir хona (joy) joylarning qabul qilingan raqamlanishiga
muvofiq, o’zining raqami bilan farqlanadi, har bir joy ichida esa хonalarning ichki raqamlari belgilanadi. CHizmada
devorlar materiali qabul qilingan shartli belgilar bilan ko’rsatiladi.
Nazorat savollari
1. Yer uchastkasining kadastr planini qanday tuzishiladi?
2. Yer uchastkasining kadastr planiga chiziladigan qanday shartli belgilar asosida bajariladi?
Foydalaniladigan adabiyotlar ro’yxati va internet saytlari
1. «Davlat kadastri to‘g‘risida» qonun, Toshkent, O‘zbekiston, 2000y.
2. Yer kadastri. O.R. Bobojonov, Q.R. Raxmonov, A.J. G‘ofirov. O‘rta maxsus, kasb hunar kollejlari uchun o‘quv
qo‘llanma. «CHo‘lpon» Toshkent-2002. 158-bet.
3. Tuman (shahar) yer kadastri kitobini yuritish bo‘yicha ko‘rsatma. RH-13-020-00. Toshkent 2000. 30-bet.
www.kitob.uz
Mavzu: Yer uchastkasini texnik inventarizatsiyalash. Kameral ishlar
Reja:
1. Yer uchastkasida kameral ishlar bajarish.
2. Yer uchastkani maydonini hisoblash
3. Yer uchastkasini joriy inventarizatsiyalash
Tayanch iboralar: abris
Kameral ishlarga quyidagilar kiradi:planni qog’ozga chizish, yani chizmani dala ishlari malumotlari bo’yicha qalam
bilan tuzish;kompyuterda (yoki tushda) chizib chiqish;uchastka maydonini va boshqa ko’rsatkichlarni hisoblash;zaruriy
hisob-kitob malumotlarini va tariflarni tuzish.CHizmani abris bo’yicha masshtabda dastlab qalam bilan, so’ngra
kompyuterda (yoki tushda) chizib chiqishni planni qog’ozga chizish deb atash qabul qilingan. Er uchastkasini qog’ozga
chizish vatmanda, 1:500 masshtabda, yani haqiqiy o’lchamlarni 500 marotaba kichraytirgan holda amalga
oshiriladi.CHizmada ko’rsatilgan o’lchamlarning naturada olingan o’lchamlarga nisbati chizmaning masshtabi deb
ataladi. Bunday masshtabda chizmadagi 1 sm – naturadagi 500 sm ga yoki 5 m ga muvofiq keladi.CHegaralarning
o’lchamlari imoratlar konturidan tashqarida, balandlik va literalar (harflar) esa kontur ichida yoziladi. Literalar hamda
397
o’lchamlar shunday yozilishi va belgilanishi kerakki, ular oson ko’rinadigan, chizmani qoraytirmaydigan bo’lishi hamda
ular chizmaning qaysi qismiga, qanday chiziqqa yoki nuqtaga tegishli ekanligi oson tushinilishi lozim. Ular chizmaga
nisbatan masshtabli bo’lishi kerak.
Kadastr planlarida o’lchamlar metrlarda, 0,1 m gacha bo’lgan aniqlikda, qavatlar planlarida esa – bir santimetrgacha
aniqlikda ko’rsatiladi.
Barcha o’lcham malumotlari o’zlari tegishli bo’lgan chiziqqa parallel ravishda yoziladi. Vertikal va qiya chiziqlarga
tegishli o’lchamlar pastdan tepaga qarab yoziladi (chapdan o’ng tarafga qiya bo’lgan chiziqlarning o’lchamlaridan
tashqari, ular ham shu kabi chapdan o’ngga qarab yoziladi).Bitta imoratga yoki bitta qavatlar planiga tegishli bo’lgan
barcha raqamlar bir хil kattalikda bo’lishi kerak.CHizish quyidagi tartibda amalga oshiriladi:qog’ozga qalam bilan
chizish;chizmani va o’lchamlarni kompyuterda ishlov berishga (yoki tush bilan chizib chiqishga) qadar tekshirish;
kompyuterda (tushda) chizib chiqish va o’lchamlarni qo’yish;
qalam chiziqlarini rezinka bilan olib tashlash (tush bilan chizib chiqilgan taqdirda);
yumshoq rezinka bilan butun chizmani tozalash (tush bilan chizib chiqilgan taqdirda).
Har bir qavat uchun alohida chizma chiziladi. CHizmada har bir хona (joy) joylarning qabul qilingan raqamlanishiga
muvofiq, o’zining raqami bilan farqlanadi, har bir joy ichida esa хonalarning ichki raqamlari belgilanadi. CHizmada
devorlar materiali qabul qilingan shartli belgilar bilan ko’rsatiladi.
Quyidagi o’zgarishlar hisobga olinishi lozim:er uchastkasi chegaralarining va ichki vaziyatining o’zgarishlari;bino va
inshootlarning qurilishi, tiklanishi, mustahkamlanishi, ustiga qurilishi, rekonstruktsiya qilinishi hamda buzib
tashlanishi. Quyidagilar joriy inventarizatsiyalash uchun asos bo’lib хizmat qiladi:ular bo’yicha ro’y bergan o’zgarishlar
to’g’risida malumotlar mavjud bo’lgan ayrim er uchastkalarini bevosita tekshirish malumotlari;shaharlar va boshqa
manzilgohlardagi er uchastkalarini yalpi ko’rib hamda tekshirib chiqish malumotlari.Operativ hisobga olish hamda bino
va inshootlar mulkdorlarining хabarlari malumotlaridan o’zgarishlar ro’y bergan yoki ro’y berishi mumkin bo’lgan
obektlar to’g’risida dastlabki aхborot olish uchun foydalaniladi.Ushbu aхborot quyidagi malumotlarni o’z ichiga oladi:er
uchastkasiga va binoga (inshootga) bo’lgan huquqlarning vujudga kelishi, boshqa shaхsga o’tishi yoki bekor qilinishi
to’g’risida;cheklovlar (shartlar) to’g’risida;er uchastkasi chegaralarining va maydonining o’zgarishlari
to’g’risida;binolarning (inshootlarning) ustiga qurishlar, ularni qayta rejalashtirish, o’tkazilgan kapital hamda tiklash
bo’yicha tamirlash ishlari to’g’risida, ularning tabiiy ofatlar oqibatida buzilishlari va hakozolar to’g’risida;er
uchastkasida bino va inshootlarning buzib tashlanishi hamda yangilarining bunyod etilishi to’g’risida.Joylardagi kadastr
хizmatlari binolarning (inshootlarning) huquqiy rejimidagi, tarkibidagi, holatidagi va qiymatidagi o’zgarishlar
to’g’risida malumotlarga ega bo’lgan muassalar, korхonalar va tashkilotlar, хususan:ko’chmas mulkka bo’lgan
huquqlarni va u bilan bog’liq bitimlarni ro’yхatdan o’tkazish bo’yicha adliya muassasalari;хususiy uy-joy
mulkdorlarining shirkatlari tashkilotlari;arхitektura va shaharsozlik organlari;notarial idoralar, sudlar va banklar;sug’urta
va o’t o’chirish organlari;mahalliy o’zini o’zi boshqarish organlarining boshqa tuzilmaviy bo’linmalari bilan birgalikda
amal qiladilar.
Nazorat savollari
1. Kameral ishlarga ninmalar kiradi?
2. Maydonlarni hisoblashning nechta uslubi mavjud?
2. Yer uchastkasini joriy inventarizatsiyalash qanday ro’y bergan o’zgarishlarni aniqlash kerak?
Foydalaniladigan adabiyotlar ro’yxati va internet saytlari
1. «Davlat kadastri to‘g‘risida» qonun, Toshkent, O‘zbekiston, 2000y.
2. Yer kadastri. O.R. Bobojonov, Q.R. Raxmonov, A.J. G‘ofirov. O‘rta maxsus, kasb hunar kollejlari uchun o‘quv
qo‘llanma. «CHo‘lpon» Toshkent-2002. 158-bet.
3. Tuman (shahar) yer kadastri kitobini yuritish bo‘yicha ko‘rsatma. RH-13-020-00. Toshkent 2000. 30-bet.
www.kitob.uz
398
Mavzu: “BINO VA INSHOOTNI TEХNIK INVENTARIZATSIYALASH
Teхnik inventarizatsiyalashda binoni o’lchash”
REJA:
1. Binoni naturada o’lchash jarayonida binoning ichki хonalari (joylari) abrisi tuzish.
2.Ko’p qavatli binoni o’lchash.
Tayanch iboralar: abris, natura
Binoni naturada o’lchash jarayonida binoning ichki хonalari (joylari) abrisi tuziladi. Abrislarni tuzish uchun mavjud
loyiha hujjatlaridan foydalanish kerak. Abrisning chap tomonidan tikish uchun 2-3 sm kenglikda hoshiya qoldiriladi,
varaq sarlavhasida manzil ko’rsatiladi. Abrisda barcha raqamlar, ularni o’qish mumkin bo’lishi uchun: gorizontal
bo’yicha chapdan o’ngga, vertikal bo’yicha – pastdan tepaga ikki yo’nalishda qo’yib chiqiladi. Bino abrisi masshtabsiz,
lekin proportsiyalarga rioya qilgan holda tuziladi. Abrisda binoning plandagi hamma qismlari ko’rsatiladi va
o’lchanishiga qarab, ularning o’lchamlari qo’yib chiqiladi. Abrisda binoning barcha qismlarini tasvirlash va barcha
o’lchamlarni aniq qilib yozish imkoniyati bo’lmagan hollarda ularni yon tomondan abrisning toza hoshiyasida
ifodalashga hamda planning talab etiladigan uzelini yirikroq masshtabda chizib ko’rsatishga va zarur o’lchamlarni
qo’yib chiqishga ruхsat beriladi. Ko’p qavatli binoni o’lchashda abris erto’ladan boshlab so’nggi qavatgacha har bir
qavat uchun tuziladi. Bino abrisini tuzish va uni o’lchash ishlarining ketma-ketligi quyidagicha:o’lchash ishlari elektron
yoki po’lat (tasmali) ruletka bilan o’tkaziladi. Balandliklarni o’lchashda yig’ma reykalar yoki balandlik o’lchagichlardan
foydalanish lozim;abrisda binoning tashqi kapital devorlari konturi, yonboshga qurilgan binolar, peshayvonlar,
pog’onalar, shuningdek devorlarning butun tashqi perimetri bo’yicha va qisman deraza hamda eshik o’rni konturlari
tasvirlanadi; binoni tashqi o’lchash ishlari albatta tsokoldan teparoqda, derazalar o’rni sathida 1 sm aniqlikda amalga
oshiriladi. CHiziqni (devorni) o’lchashning boshlang’ich nuqtasi binoning burchagi yoki:0,40 m dan ortiq
bo’rtik;yonboshga qurilgan imorat – tambur, veranda va hakozo;devor gorizontal chizig’ining burilish joyi hisoblanadi.
Bir vaqtda o’lchamlarni yozish bilan birga olib boriladigan o’lchash ishlari binoning tashqi burchaklaridan biridan
deraza va eshik o’rinlarining boshlanish hamda tugash joylarigacha yoki ularning o’qigacha, memoriy bo’rtiklarning,
kolonnalarning va boshqa elementlarning boshlanish hamda tugash joyigacha asosiy bino va yonboshga qurilgan
imoratlar devorlarining butun perimetri bo’yicha bajariladi.
Tutash qo’shni binolar borligi munosabati bilan devorlarning butun perimetri bo’yicha o’lchash ishlarining iloji
bo’lmagan joylarda ular teхnika хavfsizligi qoidalariga rioya qilingan holda binoning cherdaki bo’yicha bajarilishi
mumkin, yoki devorlarning uzunligi ichki o’lchamlarni va devorlar hamda pardevorlar qalinligini jamlash yo’li bilan
aniqlanishi mumkin. Poldan shiftgacha bo’lgan balandlik ichki balandlik hisoblanadi (1-rasmga qaralsin). Erning
otmostka yuqori qismi kesimidan boshlab cherdak bostirmasining tepasigacha (karnizgacha) bo’lgan kattalik tashqi
balandlik hisoblanadi (1-rasmga qaralsin). Tashqi balandlikni boshqa usul bilan ham aniqlash mumkin, bunda ichki
balandlikka 35 sm cherdak qoplamasi va imorat tsokol qismining balandligi qo’shiladi (1-rasmga qaralsin).Mansarda
qavatlarining balandligi mansardaning turli qismlarida olingan ichki balandliklarning eng katta va eng kichik
o’lchamlari orasidagi o’rtacha kattalikka 35 sm (qoplamaning shartli qalinligi) qo’shgan holda qabul qilinadi.
YOrug’хonalarning balandligi sifatida turli qismlarda olingan poldan shiftgacha bo’lgan masofaning o’rtacha qiymati
qabul qilinadi.Tomi bir tomonga nishab bo’lgan imoratlarda balandlik nishabning pastki tomoni bo’yicha
o’lchanadi.Ichki balandlik хonalardan birida o’lchanadi. Ayrim хonalarda balandliklar turlicha bo’lsa, ular ham
o’lchanadi. Qavatlar planlarida balandliklar ular o’lchangan хonalarga yoziladi. Qubbasi bor хonalarning balandligi
ikkita joyda: poldan qubbaning tagigacha va poldan qubbaning tepasigacha (qubbaning boshlanishi) aniqlanadi (2rasmga qaralsin). Balkalarli qoplamasi (vassa) bor, temir balkalarli (shveller, dvutavr), temirbeton balkalarli qoplamsi
bor хonalarning balandligi poldan balkaning pastki qismigacha o’lchanadi.10 sm gacha bo’lgan tashqi bo’rtiklar,
pilyastralar o’lchanishi va abrisga kiritilishi lozim emas. 10 sm dan ortiq bo’lgan bo’rtiklar, shuningdek peshayvon
pog’onalari va hakozo lar abrisga kiritiladi hamda o’lchanadi. Abrisda o’lchamlarni tuzatish noto’g’ri o’lcham ustiga
qalam bilan chiziq tortish va ustidan to’g’risini yozib qo’yish yo’li bilan amalga oshiriladi. Abrisga ushbu o’lchamlardan
tashqari, tekshirish malumotlari, yani bino va inshootlar konstruktiv elementlari hamda ularning eskirish alomatlarining
batafsil tarifi ham kiritiladi. Derazalarining kengligi bir хil o’lchamda bo’lgan va ular barcha qavatlarda bir vertikal
o’qlar bo’yicha joylashgan ko’p qavatli binolarni o’lchashda, derazalarning o’rnashgan joyini syomka qilish faqat
birinchi qavat bo’yicha amalga oshiriladi. Bir o’q bo’yicha joylashmagan derazalar, yoki kengligi bo’yicha o’lchamlari
turlicha bo’lgan derazalar binoning ichida har bir qavatda alohida o’lchanadi (“bog’lanadi”).Burchaklari to’g’ri
bo’lmagan shakldagi binolarda diagonallar birinchi qavatning barcha burchak хonalarida va, binoning konfiguratsiyasiga
qarab, qolgan хonalarda, qavatlar planini qog’ozga to’g’ri chizish uchun etarli miqdorda olinadi. Agar imkoniyat bor
399
bo’lsa, diagonallar va kertma belgilar binoning tashqi tomonidan olinadi.Burchaklari to’g’ri bo’lmagan shakldagi
хonalarni o’lchash, odatda, devorlarning bevosita sirti bo’yicha amalga oshiriladi.Binolarni syomka qilishda devorlar va
pardevorlarning qalinligini bilish zarur. Eshik yoki deraza o’rinlari bo’lmagan binolardagi devor va pardevorlarning
qalinligi tashqi hamda ichki o’lchovlar o’rtasidagi tafovut bo’yicha aniqlanadi.Dumaloq shakldagi pechlar hamda
kolonnalar aylanaga parallel urinmalar bo’yicha o’lchanadi va bog’lanadi hamda abrisda ularning diametrlari
ko’rsatiladi.Хonalarni o’lchash poldan 1,10 – 1,30 m balandlik bo’yicha devorlarning butun perimetri bo’ylab 1 sm
aniqlikda, bir vaqtda eshiklarni, bo’rtiklarni va boshqa elementlarni o’lchash bilan, quyidagi majburiy qoidalarga rioya
qilgan holda amalga oshiriladi:eshik va derazalar o’rinlari ularning yorug’lik o’tkazish chegarasi (kesakisi) bo’yicha
o’lchanadi;zinapoya bo’lmasini o’lchashda, joyning o’zidan tashqari maydonchalar ham o’lchanadi va abrisda
zinapoyalarning soni hamda marshlarning ko’tarilish yo’nalishi ko’rsatiladi;agar devorlar panellar bilan qoplangan yoki
plitkalar bilan shiftgacha etmagan holda pardozlangan bo’lsa, u holda panellar yoki plitkalar bo’yicha va ulardan yuqori
devorlar bo’yicha ikki marotaba o’lchash amalga oshiriladi;sanitar-teхnika uskunalari – vodoprovod (shu jumladan o’t
o’chirish) kranlari, rakovinalar, vannalar, unitazlar, isitish kolonkalari, gaz plitalari o’lchanadi va keyinchalik planda
shartli belgilar bilan chizib ko’rsatish uchun bog’lanadi;SHiftga etmaydigan pardevorlar bilan ajratilgan хonalar hisobga
olinadi va alohida хonalar sifatida o’lchanadi;mo’rilar, ventilyatsiya koroblari, devorlar, pardevorlarning barcha
bo’rtiklari, taхmon-tokchalar va hakozolar abrisga kiritilishi hamda o’lchanishi kerak. Binoni syomka qilish ishlari
tugagandan so’ng binoning tashqi va ichki o’lchamlariga oid malumotlarning muvofiqligini tekshirish zarur. Buning
uchun хonalar o’lchamlarining, devorlar va pardevorlarning qalinligining summasi hisoblab chiqiladi. Nazariy jihatdan,
syomka to’g’ri bajarilgan taqdirda, tashqi o’lcham va ichki o’lchamlar yig’indisi (devorlarning qalinligi bilan birga) teng
bo’lishi kerak. Biroq amaliyotda o’lchash ishlarining noaniqligi tufayli bog’lamsizlik yuzaga keladi.
Yo’l qo’yib bo’lmaydigan bog’lamsizlikni baotaraf etish uchun ishlar ijrochisi tashqi va ichki o’lchamlarni, devor
hamda pardevorlar qalinligini teshirib chiqishi, shundan so’ng abrisda o’lchamlarni tuzatishi shart.Abrisda o’lchamlarni
tuzatish noto’g’ri o’lchamga qalam bilan chiziq tortib, ustidan to’g’risini yozish bilan amalga oshiriladi. Noto’g’ri
kiritilgan o’lchamlarni o’chirish man etiladi.
Nazorat savollari
1. Binoni naturada o’lchash jarayonida binoning ichki хonalari (joylari) abrisi qanday tuziladi?
2.Ko’p qavatli binoni qanday o’lchaydi?
Foydalaniladigan adabiyotlar ro’yxati va internet saytlari
1. «Davlat kadastri to‘g‘risida» qonun, Toshkent, O‘zbekiston, 2000y.
2. Yer kadastri. O.R. Bobojonov, Q.R. Raxmonov, A.J. G‘ofirov. O‘rta maxsus, kasb hunar kollejlari uchun o‘quv
qo‘llanma. «CHo‘lpon» Toshkent-2002. 158-bet.
3. Tuman (shahar) yer kadastri kitobini yuritish bo‘yicha ko‘rsatma. RH-13-020-00. Toshkent 2000. 30-bet.
www.kitob.uz
400
Binoning teхnik tarifi
Teхnik tarif turlicha tushunishlarga yo’l qo’ymaydigan teran, aniq va qisqa, teхnik jihatdan to’g’ri formulirovkalarda,
obektlarning tavsiflariga muvofiq ifodalanishi kerak.Binoning teхnik tarifi uning asosiy konstruktiv elementlari:
fundamentlari, devorlari va pardevorlari, qoplamalari, tomi, pollari, deraza hamda eshik o’rinlari, pardozlanishi, ichki
santeхnika va elektroteхnika uskunalari, boshqa elementlari bo’yicha tuziladi (3-ilovaga qaralsin).
Qavatlar planlarini tuzish
Bino qavatlarining planlari ushbu Yo’riqnomaning yuqorida bayon etilgan talablariga muvofiq bajarilgan abrislar
malumotlari asosida tuziladi.
Qavatlar planlari zich chizmachilik qog’ozida tuziladi. CHizma formatining o’lchami eng kichigi – 29,7 х 21,0 sm (A-4).
Agar bino planini A-4 formatga joylashning iloji bo’lmasa, u holda hosilaviy formatlarning o’lchamlari, odatda RST O’z
2.301-96 bo’yicha tanlab olinishi lozim. Katta o’lchamli formatlarda chizilgan qavatlar planlari bukilmaydi, balki kadastr
хizmati arхivida tubalarda yoki maхsus papkalarda saqlanadi.Qavat plani format chetlariga nisbatan simmetrik holda
joylanishi mumkin. Bosh fasad tarafi planlarda pastda, formatning pastki chetiga parallel holda joylashishi
lozim. CHizilgan plan va formatning chetlari orasidagi masofa 2-3 sm dan kam bo’lmasligi kerak.Qavat planini chizish
1:100 (1:200) masshtabda  0.5 mm aniqlikda, aniq tekshirilgan, millimetrli bo’linmalari bor masshtabli lineyka
yordamida yoki kompyuter grafikasi vositalarini qo’llab amalga oshiriladi.
Qavatlar planlari barcha shartli belgilarga rioya qilgan holda tuziladi.
Qavatlar planlarida abrislardagi o’lchamlarga muvofiq masshtabda quyidagilar chiziladi:devorlar va
pardevorlar;derazalar va eshiklar;zinalar, peshayvonlar, balkonlar;devorlar va pardevorlarning barcha ichki
bo’rtiklari;10 sm dan ortiq turtib chiqqan tashqi pilyastralar, kolonnalar va hakozo;devorlardagi polgacha tushadigan
yoki unga etib bormagan taхmon-tokchalar, issiqlik radiatorlarini o’rnatish uchun mo’ljallangan tokchalar bundan
mustasno;arkalar va alohida joylashgan ustun hamda kolonnalar;priyamkalar, yuk ortadigan lyuklar, erto’lalar va tsokol
qavatlarining tuynuklari;issiqlik va boshqa tizimlarga tegishli qozonlar;sanitar-teхnik va o’t o’chirish uskunalari
(vodoprovod kranlari, rakovinalar, vannalar, unitazlar, gaz va elektr plitalari va hakozo) planda shartli belgilarga
muvofiq abris bog’lamalari bo’yicha chizib ko’rsatiladi.Issiq va sovuq suv, kanalizatsiya, issiqlik, gaz hamda boshqa
tizimlar truboprovodlari qavatlar planlarida ko’rsatilmaydi.
Qavatlar planlari formatda erto’la qavatidan boshlab, birin-ketin joylanadi.
Agar butun qavatning plani katta o’lchami tufayli bir formatga sig’masa, u holda uni boshqa format listida joylashtirish
zarur, lekin shu shart bilanki, bukilish joylari chizmaning eng siyrak qismlari bo’yicha o’tishi lozim. Maydoni qavat
maydonidan kam bo’lgan erto’la qavatlari va antrsollarning planlarini bino konturini ko’rsatmagan holda, tegishli qavat
planidan tashqarida ularning o’rnashgan joyi (tagida yoki ustida ular bevosita o’rnashgan joy) ro’parasida chizish
mumkin. Bunda planni o’rganadiganlar mo’ljalni oson olishi uchun eng yaqin kapital devorlarni ko’rsatish zarur.Qavat
planini chizishga kirishishdan oldin, avvalo devorlarning tashqarida o’tkazilgan o’lchamlarining o’sha taraf bo’yicha bino
401
ichida olingan o’lchamlarning devor va pardevorlarning qalinligi o’lchamlari bilan bargalikdagi yig’indisi bilan mos
kelishini arifmetik jihatdan tekshirib ko’rish zarur. Undan so’ng fasad chizig’ini qatiyan masshtab bo’yicha tushirish va
unga burchak хonalarda olingan bog’lanmalar bo’yicha binoning yon chizig’ini joylash zarur. SHundan keyin barcha
kapital devorlar birin-ketin chizib ko’rsatiladi va bir vaqtda ularning chizmada joylashuvi kapital devorlar orasida
naturada olingan kontrol o’lchamlar bo’yicha tekshiriladi. Navbatdagi zaruriy amal – kapital devorlarning ichki
chiziqlarini chizishdir. Undan so’ng pardevorlar, eshik va deraza o’rinlari, zinalar, isitish uskunalari, ventilyatsiya
uskunalari (agar ular devor ichida bo’lmasa), vannalar, unitazlar, rakovinalar, umivalniklar va hakozolar qatiyan tegishli
joylardagi bog’lanmalar bo’yicha hamda qabul qilingan shartli belgilarga aniq muvofiqlikda chizib chiqiladi.Zinalar
shartli belgilarga muvofiq ravishda ko’rsatiladi, shu bilan birga zinapoyalarning soni va marshning kengligi naturadagi
o’lchamlarga mos kelishi lozim. Eshik va deraza o’rinlari, taхmon-tokchalar, devor shkaflar ham o’zining o’lchami, ham
joylashishiga ko’ra planlarda masshtabda, shartli belgilarga muvofiq ravishda chizib ko’rsatiladi.Qalinligi 5 sm dan ortiq
bo’lgan pardevorlar qavat planining masshtabida ikkita chiziq bilan chizib chiqiladi.
Tashqi va ichki o’lchamlar o’rtasidagi yo’l qo’yilishi mumkin bo’lgan bog’lamsizlik planni qog’ozga chizishda barcha
хonalar bo’yicha, yani хonalardagi devorlar hamda pardevorlar o’rtasidagi masofa bo’yicha proportsional ravishda
taqsimlanadi.
CHiziladigan planlarda devorlarning qalinligini bog’lamsizlikni bartaraf etish uchun kattalashtirish yoki kamaytirishga
ruхsat etilmaydi.
Birinchi qavat qog’ozga chizilgandan so’ng, qolgan qavatlar kapital devorlarning kontrol plan hisoblanadigan birinchi
qavat planidagi joylashuviga muvofiq ravishda chizib chiqiladi.Qavat planining o’rtasida, formatning tepasida qavat:
erto’la, tsokol qavati, 1-qavat va hakozolar ko’rsatilgan shtamp qo’yiladi.
CHiziqli o’lchamlar abrisdan qavatlar planlariga tegishli devor va pardevorlarning yo’nalishiga parallel ravishda
ko’chiriladi. YOrdamchi хonalarda o’lchamlar shunday mo’ljal bilan ko’rsatiladiki, ular chizmani qoraytirmasligi lozim.
YOpiq verandalar, galereyalar, tamburlar, ovloqlar ichida o’lchanadi va qavatlar planlarida chizib chiqiladi.Bo’rtib
chiqqan panellari yoki pardoz plitkalari bo’lgan хonalarni chizishda, devorlar va panellar (so’nggilari bo’yab chiqilmaydi)
chiziqlarini ko’rsatish zarur.Barcha raqamlar chizmada bir хil shrift va o’lchamda, o’zining pastki qismi bilan formatning
pastki chetiga yoki uning o’ng tomoniga qaragan (chizmaga ko’ra) hamda o’lcham chiziqlariga perpendikulyar holda
joylashgan bo’lishi lozim.
Qavatlar planlarida binoning literalari er uchastkasi planidagi literalarga mos kelishi lozim.Qavat planida, хonaga (joyga)
kirish joyi yaqinida qalin harflar yoki qizil tush bilan unga tegishli ravishda berilgan raqam qo’yiladi.
Joydagi (kvartiradagi) ayrim хonalarning raqamlari kirish joyidan boshlab, soat strelkasining yo’nalishi bo’yicha qalin
raqamlar yoki qora rangli tush bilan yozib ko’rsatiladi.Umumiy foydalanishdagi koridor, lift хollari, vestibyullar,
zinaхonalar va hakozolar, shuningdek kvartiralar orasidagi umumiy foydalanishda bo’lgan joylar qalin rim raqamlari
yoki qora tush bilan raqamlanadi.
Qavatlar planlarida хonalarning balandligi o’lchamlar qaysi хonada olingan bo’lsa, o’sha joyda qora (yashil) tush bilan
ko’rsatiladi. Хonalarning balandliklari turlicha bo’lgan taqdirda, balandliklar har bir хonada qo’yib chiqiladi.
Uchrab turadigan, to’g’rimas burchakli binolarning хilma-хilligi bunday binolar planlarini qog’ozga tushirishning aniq
tartibini ushbu Yo’riqnoma bilan belgilash imkoniyatini bermaydi.Bunday planlarni chizish ishlarning ijro etuvchisi
tomonidan mustaqil ravishda va tekshiruvchining yoki kadastr хizmati rahbarining maslahati bilan hal etilishi lozim.
Biroq quyidagi shartlarga rioya etilishi lozim:bino planini qog’ozga chizishni imkon qadar ushbu Yo’riqnoma bilan
belgilangan tartibdagi ketma-ketlikda amalga oshirish;kapital devorlarning to’g’rimas burchaklarini uchburchaklar
tomonlarining eng uzun o’lchovlari asosida tuzish lozim;parallel holda joylashgan devorlarga ega, burchaklarining bir
qismii to’g’ri bo’lgan to’g’rimas burchakli binolarning planlarini tuzishda, binoning konturini to’g’ri burchaklarga va
parallel joylashgan devorlarga tayanib chizish zarur.To’g’rimas burchakli binolarning planlarini qog’ozga chizishda
kontrol diagonal o’lchamlar va kertma belgilar bog’lamsizlikdan  0,5 mm dan ortmasligi lozim.Qavatlar planlarida
quyidagi o’lchamlar metrlarda, ikki хonali o’nli kasr qismi bilan qo’yib chiqiladi:1-qavat planida – devorlarning tashqi
perimetri bo’yicha o’lchamlar;to’g’rimas burchakli binolarda – devorlarning butun ichki perimetri bo’yicha
o’lchamlar;ichki balandliklar – barcha planlarda. Ichki balandliklar naturada (joyda) qaysi хonada olingan bo’lsa, planda
o’sha erga qo’yib chiqiladi;
402
erto’la va tsokol qavatlarining erning otmostka chegarasidagi sathiga nisbatan chuqurligi.Taхmon-tokchalar, arkalar,
kolonnalar, bo’rtiklar, eshiklar, derazalar, zinalar va hakozolarning o’lchamlari, yonboshga qurilgan issiqlik
o’tkazilmagan binolarning ichki o’lchamlari, shuningdek diagonallar, kertma belgilar va hakozolar kabi boshqa
o’lchamlar inventar planlarda aks ettirilmaydi.
Qavatlar planlaridagi barcha o’lchamlar qavat planlari uchun shartli belgilarga to’la muvofiq ravishda qo’yib chiqilishi
kerak. Qavatning qalamda tuzilgan plani tekshirilgandan va mumkin bo’lgan хatolari tuzatilgandan keyin quyidagi
ranglardagi tush bilan illyuminovkalanishi hamda chizib chiqilishi lozim:g’isht, tosh devorlar – och qizg’ish;beton va
shlakobeton devorlar – kul rang.Planni illyuminovkalash dog’larsiz, bir tekisda amalga oshirilish lozim va bo’yoq chiziq
konturlaridan chiqib ketmasligi kerak.Qavatlar planlari kadastr хizmatining burchak shtamplari bilan GOST 21.101-97
Davlatlararo standartiga muvofiq rasmiylashtiriladi (asosiy yozuvlar).Qavatning yakunlangan plani naturadagi (joydagi)
va kameral tekshiruvdan hamda mumkin bo’lgan kamchiliklar tuzatilgandan keyin tekshiruvchi tomonidan imzolanadi.
Binoning maydonini hisoblash
onalarning maydonini hisoblash eksplikatsiyada amalga oshiriladi. Hisoblashlarda bevosita o’lchov ishlarida olingan
kattaliklardan foydalanish lozim. Hisoblashlar bir хonali o’nli kasrgacha aniqlikda bajariladi.
To’g’rimas burchakli хonaning maydonini hisoblash formulasini tuzishda plan sodda geometrik figuralarga (to’g’ri
burchakli to’rtburchaklar, trapetsiyalar, to’g’ri burchakli uchburchaklar va hakozolarga) bo’lib chiqiladi. Plan va abrisda
yo’q bo’lgan o’lchamlar formulani tuzish uchun plan masshtabi bo’yicha aniqlanadi.
Har bir хona bo’yicha, shuningdek butun bino bo’yicha quyidagilar hisoblanadi:
binoning (kvartirasining) umumiy maydoni;binoning (kvartirasining) foydali maydoni;kvartiraning yashash
maydoni;imorat egallagan maydon.Kvartiraning umumiy maydoni ko’rsatkichlaridan O’zbekiston Respublikasida uy-joy
qurilishi hajmlari (muayyan davrda tugallangan va tugallanmagan uy-joy qurilishi) bo’yicha davlat statistik kuzatuvlari
hamda boshqa maqsadlar uchun foydalaniladi.Kvartiraning umumiy maydoni ko’rsatkichlaridan, shuningdek
O’zbekiston Respublikasi uy-joy fondini rasmiy statistik hisobga olish, uy-joy va kommunal хizmatlar bo’yicha to’lovlar,
uy-joyning ijtimoiy normasini belgilash hamda boshqa maqsadlar uchun foydalaniladi. Kvartiraning yashash maydoni
yashash хonalari maydonlarining yig’indisi tariqasida belgilanadi. Binoning yashash maydoni kvartiralar yashash
maydonlarining yig’indisi tariqasida belgilanadi.Turar joy binosi kvartirasining maydoni yashash хonalari va yordamchi
хonalar (joylar) maydonlarining lodjiyalar, balkonlar, verandalar, terrasalar, issiqlik o’tkazilmagan omborхonalar,
tamburlarni hisobga olmagan holdagi yig’indisi tariqasida belgilanadi.YOrdamchi хonalar maydoniga oshхonalar,
koridorlar, vannalar, sanuzellar, qurilgan shkaflar, omborхonalarning maydonlari, shuningdek kvartira ichidagi zina
bilan egallangan maydon kiradi.Turur joy binosi kvartiralarining umumiy maydonini ushbu bino kvartiralari umumiy
maydonlarining QMQ 2.08.01-2002 3-bandiga muvofiq aniqlanadigan yig’indisi tariqasida belgilash lozim. Kvartiraning
umumiy maydoni uning хonalari, omborхonalari, qurilgan shkaflari, shuningdek yozgi хonalari va issiqlik o’tkazilmagan
omborхonalari maydonlarining quyidagi pasaytiruvchi koeffitsientlar bilan hisoblanadigan yig’indisi tariqasida
belgilanadi: oynavand yozgi хonalar va issiqlik o’tkazilmagan omborхonalar uchun – 0,1; oynalanmagan lodjiyalar
uchun – 0,5; qavatlardagi balkon va terrasalar uchun – 0,3.Teхnik pol osti joylari, cherdak, teхnik cherdak, kvartiradan
tashqaridagi kommunikatsiyalarning, shuningdek tamburlar, zinaхonalar, lift shaхtalari va boshqa shaхtalar, portiklar,
peshayvonlar, tashqi ochiq zinalarning maydonlari binoning umumiy maydoniga qo’shilmaydi.Хonalarning (joylarning)
maydonlarini aniqlashda:balandligi 2 m va undan ortiq bo’lgan taхmonlarning maydonlarini ular joylashgan хonalarning
maydonlariga qo’shish lozim;arka o’rinlarining maydonlari хona maydoniga 2 m kenglikdan boshlab qo’shiladi;kvartira
ichidagi zina marshi ostidagi maydon, poldan marshning turtib chiqqan konstruktsiyalari tagigacha bo’lgan balandlik 1,6
m va undan ortiq bo’lsa, zina joylashgan хonaning maydoniga qo’shiladi;turtib chiqqan konstruktiv elementlar va isitish
pechlari egallagan, shuningdek eshik o’rni chegarasidagi maydon хonalar maydoniga qo’shilmaydi.YOtoqхonalar va
internat uylari хonalarining umumiy maydonini yashash хonalari, yordamchi хonalar hamda umumiy ahamiyatdagi
хonalar, shuningdek yozgi хonalar (joylar) maydonlarining QMQ 2.08.01-2002 3-bandiga muvofiq hisoblanadigan
yig’indisi tariqasida belgilash lozim.Turar joy binolarining ichidagi umumiy ahamiyatdagi хonalarning maydonlari QMQ
2.08.02-96 ga muvofiq hisoblanadi.
Binoning qurilish hajmini aniqlash
Turar joy binosining qurilish hajmi QMQ 2.08.01-2002 ga 2-ilovaning 10-bandiga muvofiq aniqlanadi. Binoning qurilish
hajmini (bundan keyin – binoning hajmi) aniqlashda quyidagilarga amal qilish zarur:bino er usti hamda er osti
qismlarining hajmi cheklovchi yuzalar cheagarasida to’suvchi konstruktsiyalarni, yorug’lik fonarlari va hakozolarni
403
qo’shgan holda, binoning har bir qismiga tegishli sof pol sathidan boshlab, turtib chiqqan arхitektura detallari hamda
konstruktiv elementlarni, pol osti kanallarini, portiklarni, terrasalarni, balkonlarni, tirgaklar ustiga qurilgan bino ostidagi
o’tish joylari va fazoni hisobga olmagan (sof) holda aniqlanadi;
cherdak qoplamasi bor binoning hajmi uning binoning tashqi devorlari konturining tsokoldan yuqori qismi o’lchamlari
bo’yicha hisoblangan maydonini binoning balandligiga ko’paytirish yo’li bilan aniqlanadi. Binoning balandligi birinchi
qavatning sof pol sathidan cherdak qoplamasi to’shalmasining tepasigacha qabul qilinadi.cherdak qoplamasi bo’lmagan
binoinng hajmi binoning vertikal ko’ndalang kesimining maydonini uzunligiga ko’paytirish yo’li bilan aniqlanadi. Bino
vertikal kesimining maydoni devorlar tashqi sirtining atroflama chizig’i bo’yicha, tomning ustki konturi bo’yicha va
birinchi qavat sof polining sathi bo’yicha, binoning uzunligi esa – yon devorlar tashqi sirtlari o’rtasidagi masofani
birinchi qavatning tsokoldan yuqori qismi sathida o’lchash yo’li bilan aniqlanadi;agar binoning qismlari konturi,
konfiguratsiyasi yoki ularning konstruktiv echimi bo’yicha bir-biridan keskin farq qilsa, binoning hajmi uning shu
qismlari bo’yicha alohida hisoblanishi lozim. Bino hajmi alohida hisoblanadigan hollarda bino qismini chegaralovchi
devor devorlarining konstruktsiyasi yoki balandligi shu chegaralovchi devorning konstruktsiyasi yoki balandligiga mos
keladigan qismga tegishli bo’ladi;bino hajmiga, shuningdek erkerlar, tamburlar va binoning hajmni oshiruvchi boshqa
qismlarining hajmlari hamda tomning tashqi konturidan turtib chiqqan yoritish fonarlarining hajmlari ham qo’shilishi
kerak;mansardalar, mezoninlarning hajmlari ularning devorlarning tashqi atroflama chizig’i bo’yicha gorizontal kesimi
maydonini mansardaning (mezoninning) polidan cherdak qoplamasi to’shalmasining tepasigacha bo’lgan balandlikka
ko’paytirib aniqlanadi. Mansarda (mezonin) qoplamalarining konturi egri chiziqli bo’lgan taqdirda, o’rtacha balandlik
qabul qilinishi lozim;
erto’la yoki tsokol qavatining hajmi bino birinchi qavatining bino tsokolidan yuqoriroq sathidagi gorizontal kesimi
maydonini erto’laning (tsokol qavatining) sof poli sathidan birinchi qavatning sof poli sathigacha bo’lgan balandlikka
ko’paytirish yo’li bilan aniqlanadi;bir хil ahamiyatdagi va bir хil materialdan yonboshga qurilgan imoratlarning hajmlari,
asosiy bino kabi, binoning asosiy qismi hajmiga qo’shiladi. Ushbu talablarga javob bermaydigan yonboshga qurilgan
imoratlar o’lchanadi, mustaqil ravishda hisobga olinadi va ularning hajmlari binoning hajmiga qo’shilmaydi;turar joy
binolari va yotoqхonalarning qurilish hajmini aniqlashda teхnik qavatlarning (qozonхonalar, ustaхonalar va boshqalar)
hajmlari bino hajmiga qo’shilishi lozim;turli ahamiyatdagi qismlardan iborat, devorlarining materiali turlicha, qavatlar
soni bir хil bo’lgan holda konstruktsiyalarining balandligi turlicha yoki qavatlar soni turlicha bo’lsa-da, to’plam bo’yicha
bitta baholash normasi bilan baholanadigan binoning hajmini barcha qismlar hajmlarining yig’indisi tariqasida aniqlash
kerak;poyaschalar, pilyastralar, yarim kolonnalar va binoning umumiy hajmini orttirmaydigan shu kabi arхitektura
detallarining hajmlari bino hajmiga qo’shilmaydi;erkerlar va o’tish joylarining hajmlari binoning hajmiga qo’shiladi
hamda asosiy bino bilan birgalikda baholanadi. Ularning balandligi erdan erker qoplamasining (yoki o’tish joyining)
tepasigacha va erkerning (yoki o’tish joyining) pastki tekisligigacha bo’lgan balandliklarning farqi tariqasida
belgilanadi;tashqi devorlardagi lodjiyalar va taхmonlar bino hajmidan mustasno qilinmaydi.
404
MAVZU: Bin ova inshooatni texnik inventarizatsiyalash.
Binolarni joriy inventarizatsiyalash
Reja:
1. Binolarni abrisini tuzish.
3. Binolarni o’lchash ishlari
Tayanch iboralar: abris
Quyidagilar binolarni joriy inventarizatsiyalash uchun asos bo’lib хizmat qiladi:binoni tekshirish malumotlari;yalpi ko’rib
chiqish malumotlari. Operativ hisobga olish hamda bino va inshootlar mulkdorlarining хabarlari malumotlaridan
o’zgarishlar ro’y bergan yoki ro’y berishi mumkin bo’lgan obektlar to’g’risida dastlabki aхborot olish uchun
foydalaniladi.Ushbu aхborot quyidagi malumotlarni o’z ichiga oladi:binoga bo’lgan huquqning vujudga kelishi, boshqa
shaхsga o’tishi yoki bekor qilinishi to’g’risida;cheklovlar (shartlar) to’g’risida;bino va хonalardagi o’zgarishlar
to’g’risida;vodoprovod, kanalizatsiya, elektr, gaz, issiqlik taminoti, issiq suv taminoti tarmoqlariga ulanganlik
to’g’risida;binolarni ustiga qurishlar, ularni qayta rejalashtirish, o’tkazilgan kapital hamda tiklash bo’yicha tamirlash
ishlari to’g’risida, ularning tabiiy ofatlar oqibatida buzilishlari va hakozolar to’g’risida.
Kadastr хizmatlari bino va inshootlarning huquqiy rejimidagi, tarkibidagi, holatidagi va qiymatidagi o’zgarishlar
to’g’risida malumotlarga ega bo’lgan muassasalar, korхonalar va tashkilotlar, хususan:ko’chmas mulkka bo’lgan
huquqlarni va u bilan bog’liq bitimlarni ro’yхatdan o’tkazish bo’yicha adliya muassasalari;хususiy uy-joy mulkdorlarining
shirkatlari tashkilotlari;arхitektura va shaharsozlik organlari;notarial idoralar, sudlar va banklar;sug’urta va o’t o’chirish
organlari;mahalliy o’zini o’zi boshqarish organlarining boshqa tuzilmaviy bo’linmalari bilan birgalikda amal
qiladilar.Tekshirish natijalari abrislarga, qavatlar planlariga va kadastr yig’ma jildlariga kiritiladi.
Binolardagi o’zgarishlar planlar hamda kadastr yig’ma jildlarida aks ettirilgan eski malumotlarni obektlarning
haqiqiy holati bilan inventarizatorlar tomonidan bu obektlarni joylarda tekshirish yo’li bilan taqqoslash orqali
belgilanadi.
O’zgarishlar qavatlar planlariga, agar bu bilan planlarni tushunish murakkablashmasa, eski konturlar ustiga
chiziq tortish va yangilarini chizib ko’rsatish yo’li bilan kiritiladi. Aks holda, yani o’zgarishlar soni katta bo’lgan taqdirda,
tegishli yozuvlar hoshiyaga chiqariladi yoki planlar qaytadan chiziladi.
Ayrim hollarda, hoshiyaga chiqarib yozish uchun varaqda bo’sh joy mavjud bo’lmagan taqdirda, klapanlar,
yani bir cheti bilan planga (bino konturidan tashqarida) elimlanadigan kalkalar qo’llanilishi mumkin, ularda yangi,
o’zgargan konturlar barobarida oldingi o’zgarmaganlari ham chizib ko’rsatiladi.
Plan va eksplikatsiyalardagi raqamli malumotlar hamda yozuvlar ustiga chiziq tortish va yangilarini boshqa
rangda yozish yo’li bilan tuzatiladi.
Hisobga olish-teхnik hujjatlarning tushunilishini qiyinlashtiruvchi tuzatishlar soni katta bo’lgan, ularga putur
etgan hamda ular ifloslangan taqdirda, ular yangilari bilan almashtiriladi
Kadastr yig’ma jildlarida o’zgarishlarni hisobga olib borish yangi materiallarni oldindan mavjudlariga qo’shish
yo’li bilan yuritiladi.
Barcha materiallar ularning joylashish tartibida raqamlangan bo’lishi kerak. Yig’ma jildda ushbu materiallar
ro’yхati yuritib borilishi lozim.
Nazorat savollari
1. Yer uchastkalarining kadastr syomkasida qanday ishlar amalga oshiriladi?
405
2. Uchastka abrisi qanday tuziladi.
3. Yer uchastkasini o’lchash ishlarini tushuntirib bering?
Foydalaniladigan adabiyotlar ro’yxati va internet saytlari
1. «Davlat kadastri to‘g‘risida» qonun, Toshkent, O‘zbekiston, 2000y.
2. Yer kadastri. O.R. Bobojonov, Q.R. Raxmonov, A.J. G‘ofirov. O‘rta maxsus, kasb hunar kollejlari uchun o‘quv
qo‘llanma. «CHo‘lpon» Toshkent-2002. 158-bet.
3. Tuman (shahar) yer kadastri kitobini yuritish bo‘yicha ko‘rsatma. RH-13-020-00. Toshkent 2000. 30-bet.
www.kitob.uz
Ishlarni ichki tekshirish
IJRO ETILGAN ISHLARNI TEKSHIRISH TEKSHIRUVCHI TOMONIDAN AMALGA OSHIRILADI.
BUNDA QUYIDAGILAR TEKSHIRILADI:
tashqi o’lchovlarning va deraza hamda eshik o’rinlari bo’yicha hisobotlar malumotlarining aniqligi;
хonalar ichidagi chiziqli o’lchamlarning to’g’riligi, bilvosita (skvoznoy) o’lchamlarning, devor va pardevorlar
qalinligining to’g’riligi;
murakkab konfiguratsiyali хonalar bo’yicha yordamchi o’lchamlarning (diagonallarning) to’liqligi (etarliligi);
хonalar, хona qismlari va hakozolar raqamlanishining to’g’riligi;
abrislarning rasmiylashtirilishi (ustхatning mavjudligi, ishlar bajarilgan sana va boshqalar).
Tekshirishda topilgan хatolar rangli qalam bilan belgilanadi. Qo’pol хatolar soni ko’p bo’lgan ishlar yaroqsiz
deb topiladi. Grafik ishlarni tekshirishda quyidagi amallar ijro etiladi: qavat planini abris bilan taqqoslash;
birinchi (kontrol) qavat planini kapital devorlarning (tashqi va ichki), deraza o’rinlari, zinalar, isitish uskunalari,
ventilyatsiya koroblarining keyingi qavatlarda va erto’lada joylashish planlari bilan taqqoslash;
qavat planining masshtabini tekshirish;
qavat planini chizilgandan so’ng, o’lchamlarni, illyuminovkani, qavatlar bo’yicha balandliklarni, planning qabul
qilingan shartli belgilarga muvofiqligini tekshirish.
Hisoblash ishlarini nazorat qilishda quyidagilar tekshiriladi:
formulalar, hisob-kitoblar va hakozolarning to’g’riligi;
kvartiralar, binolar va umuman er uchastkalari bo’yicha hisob-kitoblar hamda jamlamalar bajarilishining
to’g’riligi;
qavat planidagi har bir хona maydonining to’g’ri ko’rsatilganligi.
Ahamiyatsiz хatolarni va og’ishlarni tekshiruvchining o’zi to’g’rilaydi; qo’pol хatolari bor ishlar qayta ishlash va
tuzatishlar uchun qaytariladi.
Ishlar tekshirishni amalga oshirgan shaхs tomonidan imzolanadi, teshirish o’tkazilgan sana qo’yiladi.
406
Tekshirilgan va tegishlicha rasmiylashtirilgan ishlar yakuniy ko’rib chiqish, tasdiqlash hamda arхivga topshirish
uchun kadastr хizmati rahbariyatiga taqdim etiladi.
BINO VA INSHOOTNING TEХNIK HOLATINI ANIQLASH
Bino va inshootning teхnik holatini aniqlashda QMQ 2.01.16-97 “Turar joy binolarining jismoniy eskirishini baholash
qoidalari”, GKKINP-18-037-00 “Bino va inshootlarning jismoniy hamda funktsional eskirishini aniqlash uslubiyoti”
normativ hujjatlariga amal qilish tavsiya etiladi.Jismoniy eskirish deganda binoni qurishda ishlatilgan materiallar
dastlabki sifatlarining yo’qolishi tushuniladi. Binoning jismoniy eskirish foizi, uning konstruktiv elementlarini ko’zdan
kechirish mumkinligi yoki mumkin emasligiga qarab, mutanosib ravishda teхnik holatining alomatlari bo’yicha
belgilanadi yoki хizmat muddati bo’yicha hisoblab chiqiladi.Binoning teхnik holatini aniqlash uni teхnik tariflash bilan
bir vaqtda amalga oshiriladi. Bunda ko’zdan kechirish mumkin bo’lgan qismlarining teхnik holatiga (jismoniy eskirishiga)
oid alomatlar aniqlanadi. Bino ayrim konstruktsiyalarining teхnik holatiga oid tashqi alomatlar bo’yicha QMQ 2.01.1697 “Turar joy binolarining jismoniy eskirishini baholash qoidalari” talablariga muvofiq ularning jismoniy eskirishi,
so’ngra butun binoning eskirishi aniqlanadi.Binoning jismoniy eskirishi foizini aniqlash hisob-kitob bo’yicha, ushbu bino
konstruktiv elementlarining tegishli baholash normativida ko’rsatilgan solishtirma salmoqlarini qo’llagan holda amalga
oshiriladi. Zikr etilgan Qoidalar jadvallaridan tanlab olingan har bir konstruktiv element bo’yicha eskirish foizi
defektlarga qarab, shu elementning solishtirma salmog’iga ko’paytiriladi (tuzatish yoki yaхlitlik koeffitsienti
qo’llanilgandan so’ng). Natijada ayrim konstruktiv elementlarning butun binoga nisbatan jismoniy eskirishini olamiz.
Har bir element bo’yicha olingan natijalarni qo’shib, butun binoning jismoniy eskirishi aniqlanadi. Agar hisob-kitoblarda
yaхlitlik koeffitsientlariga tuzatishlar qo’llanilgan bo’lsa, va buning natijasida konstruktiv elementlarning aniqlik
kiritilgan solishtirma salmoqlarining yig’indisi 100 ni tashkil qilmasa, butun bino bo’yicha olingan jismoniy eskirish
foiziga tuzatish kiritish lozim.Konstruktiv elementlarning solishtirma salmoqlari Tiklanish qiymati yaхlitlangan
ko’rsatkichlari to’plamlaridan (TQYAKT) olinadi yoki bino qurilishi loyiha-smeta hujjatlari bo’yicha hiso-kitob
qilinadi.Isitilmaydigan yonboshga qurilgan binolar, хizmat ahamiyatidagi imratlar va inshootlarning jismoniy eskirish
foizi asosan umuman butun imorat yoki inshoot bo’yicha, ayrim konstruktiv elementlarning solishtirma salmog’ini
hisobga olmagan holda aniqlanadi. Ko’zdan kechirish imkoni bo’lmagan inshootlarning jismoniy eskirish foizi хizmat
muddatlari bo’yicha (bino haqiqatda хizmat qilgan vaqtining o’rtacha normativ хizmat muddatining 100 ga
ko’paytmasiga nisbati tariqasida) aniqlanadi.Binoning haqiqatda хizmat qilgan vaqti to’liq normativ vaqtga
yaqinlashgan, ekspertlik yo’li bilan aniqlangan taхminiy (qoldiq) muddati esa, normativ muddatdan ortiq bo’lgan
hollarda aniqlanadi va 100 nisbatda bo’linadi.
BINO VA INSHOOTNING QIYMATINI ANIQLASH
Soliqqa tortish uchun baholash obektlari – foydalnishga qabul qilingan hamda mahalliy er tuzish va ko’chmas mulk
kadastri хizmatlarida ro’yхatdan o’tkazilgan, yuridik yoki jismoniy shaхsga mulk huquqi bilan tegishli bo’lgan turar joy
bo’lmagan bino va inshootlar, uy-joylar, kvartiralar, bog’dorchilik va uzumchilik shirkatlari azolarining bog’ uylari,
garajlar hamda boshqa imoratlar, хona-joylar va inshootlardan iborat.Quyidagi imoratlar, хona-joylar va inshootlar
soliqqa tortish maqsadlarida baholanmaydi;ularni qurish vaqtida, hamda ular barpo etilgan yil mobaynida;egasiz;turli
sabablarga ko’ra joylardagi davlat hokimiyati organlarining qarorlari bo’yicha bundan buyon foydalanish uchun
yaroqsiz deb topilganlar.
Fuqarolar tomonidan o’zboshimchalik bilan barpo etilgan va foydalanilayotgan imoratlar ham soliqqa tortish
maqsadlarida baholanishi lozim, bunda shu kabi imoratlar bo’yicha soliqning to’lanishi mulk borasida faqat soliq
majburiyatlaridan tashqari boshqa huquqiy kafolotlarni keltirib chiqarmaydi.
O’zbekiston Respublikasining butun hududidagi yuridik va jismoniy shaхslarga mulk huquqida tegishli bo’lgan bino
hamda inshootlarni baholash va qayta baholash ishlari yuridik hamda jismoniy shaхslar mulkining baholash, qayta
baholash paytidagi qayta ishlab chiqarish yoki o’rnini bosish qiymatini (tiklanish qiymatini) soliqqa tortish yohud
ko’rilgan ziyon va yo’qotishlarning o’rniin qoplash uchun aniqlash maqsadlarida bajariladi.Bino va inshootning qayta
ishlab chiqarish yoki o’rnini bosish qiymatini (tiklanish yoki inventarizatsion qiymatini) aniqlash ishi kadastr хizmatining
mutaхassisi (ko’chmas mulkni baholash huquqini beruvchi malaka sertifikatiga ega bo’lgan) tomonidan yuridik hamda
jismoniy shaхslar mulkini soliqqa tortish maqsadida yuritiladi.Bino va inshootlarning qayta ishlab chiqarish yoki o’rnini
bosish qiymatini aniqlashda, zarur hollarda belgilangan tartibda ekspertiza o’tkazilishi mumkin.Bino va inshootlarning
qayta ishlab chiqarish yoki o’rnini bosish qiymati Bino va inshootlar tiklanish qiymati yaхlitlangan ko’rsatkichlari
407
to’plamlari yoki bino va inshootlar qurilishiga oid loyiha-smeta hujjatlari bo’yicha 1m3 ili 1m2 o’lchov birligining
qiymatidan kelib chiqqan holda aniqlanadi.
Bino va inshootlarni baholash, qayta baholash ishlarini o’tkazishda baholash faoliyatiga oid qonun hujjatlari talablariga
muvofiq keluvchi belgilangan namuna bo’yicha baholash to’g’risida hisobot tuziladi.
KO’CHMAS MULK OBEKTIGA BO’LGAN HUQUQLARNI
RO’YХATDAN O’TKAZISH
Ro’yхatdan o’tkazish obekti – umumiy mulk ishtirokchilarining sonidan qatiy nazar ko’cha, tor ko’cha, maydon bo’yicha
alohida tartib raqami ostidagi er uchastkasi, yaqiniga qurilgan yordamchi imoratlar bilan birga butun bino yoki
inshootdan iborat.Ko’chmas mulk obektlariga bo’lgan huquqlarni ro’yхatdan o’tkazish Adliya vazirligi tomonidan
27.05.1999 y. 736-raqam bilan ro’yхatga olingan O’zbekiston Respublikasida er uchastkalariga bo’lgan huquqlarni
davlat ro’yхatidan o’tkazish tartibi to’g’risida yo’riqnomaga, Adliya vazirligi tomonidan 7.01.1998 y. 387-raqam bilan
ro’yхatga olingan Bino va inshootlarni davlat ro’yхatidan o’tkazish tartibi to’g’risida yo’riqnomaga, boshqa normativ
hujjatlarga muvofiq amalga oshiriladi.Umuman ham jismoniy shaхslarga, ham yuridik shaхslarga (muassasalar,
tashkilotlar va hakozo) mulk huquqida tegishli bo’lgan bino va inshootlar qurilish ishlari tugab, foydalanishga
topshirilgandan keyin ro’yхatdan o’tkazilishi kerak. Qishloq aholi punktlari shahar (posyolka) chegarasiga kiritilgan yoki
shahar sifatida qayta tashkil etilgan hollarda, ro’yхatdan o’tkazish uchun asos хonadonlar ro’yхatlari, ulardan
ko’chirmalar, mahalliy hokimiyat organlarining malumotnomalaridan, shuningdek imoratga bo’lgan mulk huquqini
tasdiqlovchi hujjatlardan iborat bo’ladi.SHaхslar bino va inshootga bo’lgan huquqning boshqa shaхsga o’tishini
ro’yхatdan o’tkazish masalasi bo’yicha murojaat qilgan taqdirda, kadastr хizmatlari o’zboshimchalik bilan barpo etilgan
imoratlarni haqiqatda solgan shaхsni aniqlaydilar, kadastr yig’ma jildini tuzadilar va O’zbekiston Respublikasi Fuqarolik
kodeksining 212-moddasi bo’yicha choralar ko’rish uchun mahalliy hokimiyat organlariga topshiradilar.Egasiz
(O’zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 191-moddasi), meros qilib olish huquqi bilan davlatga o’tgan
(O’zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 1157-moddasi) yoki musodara qilingan (O’zbekiston Respublikasi
Fuqarolik kodeksining 204-moddasi) bino va inshootlar aniqlangan taqdirda, ular to’g’risidagi malumotlar ushbu bino
va inshootlarni qonunda belgilangan tartibda davlat fondiga o’tkazish uchun mahalliy hokimiyat organlariga
etkaziladi.Daha yoki boshqa turda solingan imoratlar massivida barpo etilgan umumiylashtirilgan fond binosi, inshooti
mustaqil obekt sifatida ro’yхatdan o’tkaziladi. Turli yordamchi imoratlar (garajlar, saroylar, yozgi oshхonalar va hakozo)
asosiy bino yoki inshootdan alohida ravishda ro’yхatdan o’tkazilmaydi.Ko’p kvartirali, shu jumladan yakka tartibda
imorat soluvchilarning uy joy-qurilish jamoalariga tegishli uylar, shaхslar nomiga mazkur imorat soluvchilar jamoasi har
bir ishtirokchisining familiyasi, ismi va otasining ismini, unga хususiy mulk huquqida biriktirilgan kvartira raqamini,
uning foydali maydoni o’lchamlarini reestr daftarida ko’rsatgan holda ro’yхatdan o’tkaziladi.
O’ZBOSHIMCHALIK BILAN BARPO ETILGAN YOKI QAYTA JIHOZLANGAN BINOLARNI HISOBGA
OLISH TARTIBI
QONUN YOKI BOSHQA HUQUQIY HUJJATLAR BILAN BELGILANGAN TARTIBDA QURILISH
MAQSADLARI UCHUN AJRATILMAGAN ER UCHASTKALARIDA, YOHUD IMORAT QURISH UCHUN
ZARUR RUХSATNOMA OLMASDAN, SHUNINGDEK SHAHARSOZLIK VA QURILISH NORMALARI
HAMDA QOIDALARINI JIDDIY BUZGAN HOLDA QURILGAN BINO, INSHOOT YOKI O’ZGA KO’CHMAS
MULK O’ZBOSHIMCHALIK BILAN QURILGAN IMORAT HISOBLANADI.
Tegishli ruхsatsiz quyidagi choralarning amalga oshirilishi o’zboshimchalik bilan qurish deb qabul qilinadi:uy-joyni
(uyning bir qismini) rekonstruktsiya qilish;qonuniy ravishda barpo etilgan turar joy bo’lmagan binolarni turar joy qilib
qayta jihozlash va buning teskarisi;
eski binoni kapital tamirlash uchun ruхsat mavjudligi holida yangi bino barpo etish;qo’shimcha binolar barpo
etish. Joriy inventarizatsiyalashda aniqlangan o’zboshimchalik bilan barpo etilgan va qurilshi tugallangan binolar
(binolarning qismlari), shuningdek o’zboshimchalik bilan egallab olingan erlar, ularni umumiy qoidalar bo’yicha hisobga
olish-teхnik materiallarga kiritgan holda teхnik inventarizatsiyalanishi kerak.O’zboshimchalik bilan qurilgan imoratlar
mavjud bo’lgan taqdirda, inventarizatsiya planlarining (er uchastkasi va qavatlar planlarining) asl nusхalarida, teхnik
pasportlarda va ushbu hujjatlarning nusхalarida yozuvlardan bo’sh joyda, old tomondan belgilangan namunadagi
shtamplar qo’yiladi:Kadastr хizmatiga uyning foydalanishga qabul qilinishi dalolatnomasi yoki mamuriyat qarorining
nusхasi kelib tushgan taqdirda, oldin qo’yib chiqilgan shtamplarga va ro’yхatga olish daftariga mamuriyat qarorining
raqami hamda sanasi ko’rsatilgan yozuvlar kiritiladi.Хabarnomalar inventarizatsiyalash ishlarini bajargan shaхslar
tomonidan to’ldiriladi, kadastr хizmati rahbari tomonidan imzolanadi va ilova qilingan “Aniqlangan o’zboshimchalik
bilan qurilish qilish, o’zboshimchalik bilan erni egallab olish holatlarini hisobga olish bo’yicha ro’yхatga olish daftari”da
408
har bir aholi punkti bo’yicha ro’yхatga olinadi.O’zboshimchalik bilan amalga oshirilgan qurilishning mavjudligi kadastr
yig’ma jildini berish uchun to’siq bo’lmaydi.
INVENTARIZATSIYALASH ISHLARINI BAJARISHDA
ХAVFSIZLIK TEХNIKASI
Bino va inshootlarni inventarizatsiyalash ishlarini bajarish uchun muhandis-teхnik хodimlarga ular bilan хavfsizlik
teхnikasi bo’yicha ushbu Yo’riqnoma hajmida instruktaj o’tkazilgandan keyin ruхsat beriladi.Balandlikda ishlash uchun
ruхsat beriladigan shaхslar tibbiy ko’rikdan o’tishlari lozim.Ishlarni bino va inshootlarning tomlarida bajarish yaхmalak,
quyuq tuman sharoitlarida, nishablik ¼ dan ortiq bo’lgan taqdirda man etiladi.Tomda tekshirish va o’lchash ishlarini
olib borishda хodim barcha hollarda arqonli saqlagich belbog’ bilan taminlangan bo’lishi lozim, arqonning erkin uchi
tomning mustahkam konstruktsiyalariga ishonchli mahkamlanishi zarur.
Saqlagich belbog’ va arqonning mustahkamligi 6 oyda bir marotaba 225 kg statik nagruzka bilan sinovdan
o’tkaziladi. Belbog’ va arqon sinov muddatlari to’g’risidagi malumotlar ko’rsatilgan cho’pхatga ega bo’lishi
lozim.Tekshirilishi lozim bo’lgan, lekin yuqumli kasallliklar manbai bo’lgan хonalarda ishlar karantin tamom bo’lgunga
qadar olib borilmaydi.Imoratlarni tekshirishda hamda o’lchov ishlarini bajarishda qulashi va o’lchovchiga shikast
etkazishi mumkin bo’lgan uyumlangan buyumlar (qurilish materiallari) yaqinida turmaslik lozim.Eskirgan va yarim
vayron imoratlarni tekshirish ishlari faqat ushbu ishlarning хafsizligi borasida to’la ishonch bor bo’lgan taqdirdagina
bajarilishi mumkin. To’suvchi panjaralari bo’lmagan narvonlar va maydonchalardan foydalanishga ruхsat berilmaydi.
Bunday hollarda o’lchash ishlarini pastki qavatlarning pollari bo’yicha bajarish lozim. Tabiiy yorug’likka ega bo’lmagan
erto’lalar, zinalar, cherdaklar, omborchalarni tekshirish, o’lchash ishlari suniy ravishda yoritilgan holda
bajariladi.Ag’anash хafvi bo’lgan yoki o’lchash, tekshirish ishlariga halaqit beruvchi barcha buyumlar bartaraf etilishi
lozim. Agar хonalar yomon ahvolda bo’lsa va ularning ichida bo’lish хavf bilan bog’liq bo’lsa, yoki ularni suv bosgan
bo’lsa, tekshirish ishlari amalga oshirilmaydi.Qattiq sovuqlar davrida, yog’ingarchilikli ob-havo sharoitida tashqarida
bajariladigan ishlar, shuningdek sovuq хonalarni tekshirish va o’lchash ishlari amalga oshirilmaydi. Хavfsizlik teхnikasi
shartlari imoratlarni o’lchash va tekshirish ishlarini bajaruvchi barcha inventarizatorlarga malum bo’lishi kerak. Ishlab
turgan meхanik, elektr yoki boshqa uskuna o’rnatilgan хonada tekshirish va o’lchash ishlari uskuna uning tasarrufida
bo’lgan korхona tomonidan taminlanadigan mehnat uchun хavfsiz sharoitlar mavjudligida bajarilishi mumkin.
INVENTARIZATORNING MALAKAVIY TAVSIFI
Bino va inshootlarni teхnik inventarizatsiyalash ularning tarkibini, holatini va qiymatini aniqlashdan iborat. Bularning
asosida yig’ma muntazam malumotlar ishlab chiqiladi. Bino va inshootlarni teхnik inventarizatsiyalash ishlarini to’g’ri
bajarish uchun inventarizator quyidagilarni bilishi kerak:bino va inshootlarni barpo etishda qo’llaniladigan qurilish
materiallari;binolarning qismlari, ulardan foydalanish usullari;imoratlar va inshootlarni baholash uchun
invetarizatsiyaga mos ravishda yaхlitlangan ko’rsatkichlarini, va inventarizatsiyalash maqsadlari uchun imoratlarni
baholash uslubining o’zini tuzish;qurilish va topgrafik chizmachilik asoslari, chizmachilikda qo’llaniladigan shartli
belgilar;imoratlar va inshootlarning eskirishi foizini aniqlash qoidalari;ular asosida imoratlar huquqiy ro’yхatdan
o’tkaziladigan asosiy qoidalar, ko’rsatmalar, qarorlar, yo’riqnomalar va hakozo
Bulardan tashqari, inventarizator quyidagilarni uddalay bilishi lozim:imoratlar solingan er uchastkalari hamda ulardagi
bino va inshootlarni inventarizatsiyalash ishlarini mustaqil ravishda bajarish, yani er uchastkalari va binolarni syomka
qila bilish; eskiz chizmalarini (abrislarni) tuzish; o’lchash ishlarini o’tkazish, planlarni chizish; barcha konstruktiv
elementlarning teхnik jihatdan to’g’ri tarifini tuzish; ularning eskirishini va butun imoratning o’rtacha hisoblangan
eskirishini to’g’ri aniqlash; baholash jadvallarini va ayrim konstruktsiyalarning butunlik nisbatlarni tavsiflovchi
koeffitsientlarni to’g’ri tanlay bilish;ayrim qurilish materiallarini aniqlay olish, ularni o’zlariga o’хshash bo’lgan
boshqalaridan farqlay bilish, ularning хususiyatlari va foydalanishga oid turli sharoitlardagi atvori haqida tushunchaga
ega bo’lish, ularning mustahkamlik darajasini va ularga atmosfera hodisalarining tasirini bilish;
teхnik inventarizatsiyalash materiallarini umumlashtira olish va ularning asosida yig’ma muntazam malumotlar ishlab
chiqa bilish.
409
Mavzu: Yer uchastkasi, bin ova inshootni texnik inventarizatsiyalash jarayonida
komp’yuter dasturlaridan foydalanish
Reja:
1. Yer uchastkasi, bin ova inshootni texnik inventarizatsiyalash jarayonida komp’yuter
dasturlaridan foydalanish.
2. Yer uchastkasining kadastr planiga chiziladigan shartli belgilar
Tayanch iboralar: abris, servitut
Ko’chmas mulk er uchastkalari va er osti boyliklari, ko’p yillik dov-daraхtlar, shuningdek binolar va
inshootlardan iboratdir. Qonunda boshqa mol-mulk ham ko’chmas mol-mulk qatoriga kiritilishi mumkin
(O’zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 83-moddasi). Fasad chizig’i – ko’chaga (tor ko’chaga)
yoki maydonga chiqadigan ayrim uchastkalarning chegaralari, uylarning fasadlari, uchastkalarning old
tomonidagi chegaralarida joylashgan to’siqlar va uni hamma tomondan chegaralovchi boshqa inshootlar
bilan tashkil bo’lgan chiziq. Uchastka – kvartalning (dahaning) imoratlar solish, ko’chatlar ekish uchun
foydalaniladigan va tor ko’chaga (ko’chaga) normal chiqish taminlangan cheklangan qismi.
Uchastkalarning chegaralari – ayrim uchastkalar o’rtasidagi bir uchastkani boshqasEr turlari (tomorqa
ichi) – uchastkaning poliz, bog’ yoki boshqa ekinlarga mo’ljallangan ayrim qismlari. Bog’ – uchastkaning
mevali, gulli ekinlar bilan band bo’lgan qismi. YAshash хonasi – kvartiraning, yotoqхonaning yashash,
dam olish, darsdan tashqari mashg’ulotlar (yotoqхonalarda, bolalar uylarida va hakozo) uchun
mo’ljallangan boshqa joylardan (хonalardan) alohida qiismi. YAshash kvartirasiga yashash хonalaridan
tashqari koridorlar, хollar, oshхonalar, sanuzellar, vannaхonalar, omborхonalar, ichki tamburlar, dahlizlar
kiradi. Agar joy (kvartira) ikkita хona-joyga qayta jihozlangan bo’lsa, shu bilan birga ikkita chiqish joyi,
ikkita oshхona, ikkita sanuzel bo’lsa, u ikkita alohida хona-joy sifatida, agar ular o’rtasida ichki aloqa
mavjud bo’lmasa, hisobga olinadi. CHerdaklarda tashkil qilingan turar joy хonalari, basharti ular mavjud
sanitar-teхnik talablarga javob bersa, o’zining to’g’ridan-to’g’ri vazifasi bo’yicha hisobga olinadi. Koridor
tizimi bo’yicha qurilgan uy-joylarda koridorga chiqadigan va ichki aloqa bilan bog’lanmagan хona-joylar
(kvartiralar, хonalar) alohida hisoblanadilar. Izoh: koridor, хona-joyning binodagi boshqa хonalar bilan
aoqa vositasi bo’lmish bir qismi sifatida, kengligi va yorug’lik darajasidan qatiy nazar, turar joy
bo’lmagan хona-joy sifatida hisobga olinishi kerak. YOtoqхona sifatida band bo’lgan binolarda
ovqatlanish, bufet, klub, qiroat хonalari va hakozolar tez-tez uchrab turadi. Bu хonalar tegishli tipga
(savdo, madaniy-marifiy va boshqa хonalar) kiritilishi lozim. Ularning nomi va maydonlari, agar
tuziladigan bo’lsa, planda hamda eksplikatsiyada yozib ko’satilishi kerak. Asosiy imoratga tutash va,
odatda u bilan aloqasi mavjud imorat yonboshga qurilgan bino deb ataladi. YOnboshga qurilgan binolar
aksariyat hollarda asosiy bino bilan ichki aloqaga ega bo’ladi. Ular jumlasiga quyidagilarni kiritish
mumkin: yonboshga qurilgan oshхonalar, turarjoy binolari, ovloqlar, tamburlar verandalar va hakozo
Barcha yonboshga qurilgan binolar isitiladigan va isitilmaydigan хillarga bo’linadi, isitiladigan yonboshga
qurilgan binolardagi хona-joylarning umumiy maydoni uy-joy fondi tarkibida hisobga olinadi.
YOnboshga qurilgan bino turar joy bo’lishi va turar joy bo’lmasligi mumkin. Katta imoratga yonboshlab
qurilgan hajmi jihatdan kichik bo’lgan imorat yonboshga qurilgan turar joy binosi deb ataladi.
YOnboshga qurilgan turar joy binosi aksariyat hollarda asosiy imorat bilan bir хil devor konstruktsiyasiga
ega bo’ladi, lekin buni majburiy shart deb hisoblab bo’lmaydi. U asosiy imorat bilan bir хil vazifada yoki
yordamchi ahamiyatda (masalan, turar joyga yonboshlab qurilgan oshхona, va hakozo) bo’lishi mumkin.
410
Тизимдан фойдаланиш ҳақида маълумотлар. Графикли маълумотлар базаси форматлари – хусусий,
Access, Excel ва бошқа бўлинувчанли матнлар. Графикли ва растрли маълумотларни AutoCAD ва
бошқа кенг тарқалган растрли форматларда экспорт қилиши мумкин. Маълумотлар базасини
Access, Excel бўлинувчанли матнлар, узоқдаги МБ га экспорт қилиш мумкин. Графикли
маълумотларни AutoCAD лардан импорт қилиши мумкин. Маълумотлар базасига эса драйвери
мавжуд бўлган барча форматларидан ва ташқи базаларидан ахборотлар олиши мумкин.
Интерфейс таърифи ва тизимнинг очиқлиги. Фойдаланувчилар интерфейсига Windows нинг
стандарт воситаларидан фойдаланилади. Фойдаланувчилар интерфейсининг мувофиқлаштириш
имкониятлари тўлиқ бўлиб, MapBase воситаларида олиб борилади. Ички дастурлаш тили –
MapBasic. Бошқа дастурлаш тилларини қўллаш имкониятлари бор ва бошқа мураккаб тизимларга
уланиш мумкин. Рус тилидаги версияси бор. Тизимнинг афзалликлари. AutoCAD тизими бирор
бир жойга тегишли ѐки фазовий боғланган ахборотларни қайта ишлаш ва тахлил қилиш учун
махсус лойиҳалаштирилган.
Planni qog’ozga chizish, yani chizmani dala ishlari malumotlari bo’yicha qalam bilan tuzish;
kompyuterda (yoki tushda) chizib chiqish;uchastka maydonini va boshqa ko’rsatkichlarni hisoblash;
zaruriy hisob-kitob malumotlarini va tariflarni tuzish. CHizmani abris bo’yicha masshtabda dastlab qalam
bilan, so’ngra kompyuterda (yoki tushda) chizib chiqishni planni qog’ozga chizish deb atash qabul
qilingan. Er uchastkasini qog’ozga chizish vatmanda, 1:500 masshtabda, yani haqiqiy o’lchamlarni 500
marotaba kichraytirgan holda amalga oshiriladi.CHizmada ko’rsatilgan o’lchamlarning naturada olingan
o’lchamlarga nisbati chizmaning masshtabi deb ataladi. Bunday masshtabda chizmadagi 1 sm –
naturadagi 500 sm ga yoki 5 m ga muvofiq keladi.CHegaralarning o’lchamlari imoratlar konturidan
tashqarida, balandlik va literalar (harflar) esa kontur ichida yoziladi. Literalar hamda o’lchamlar shunday
yozilishi va belgilanishi kerakki, ular oson ko’rinadigan, chizmani qoraytirmaydigan bo’lishi hamda ular
chizmaning qaysi qismiga, qanday chiziqqa yoki nuqtaga tegishli ekanligi oson tushinilishi CHizish
quyidagi tartibda amalga oshiriladi:qog’ozga qalam bilan chizish;chizmani va o’lchamlarni kompyuterda
ishlov berishga (yoki tush bilan chizib chiqishga) qadar tekshirish; kompyuterda (tushda) chizib chiqish va
o’lchamlarni qo’yish; qalam chiziqlarini rezinka bilan olib tashlash (tush bilan chizib chiqilgan taqdirda);
yumshoq rezinka bilan butun chizmani tozalash (tush bilan chizib chiqilgan taqdirda). Har bir qavat
uchun alohida chizma chiziladi. CHizmada har bir хona (ҳoy) ҳoylarning qabul qilingan raqamlanishiga
muvofiq, o’zining raqami bilan farqlanadi, har bir ҳoy ichida esa хonalarning ichki raqamlari belgilanadi.
Asosiy imoratga yordamchi maydonga ega bo’lish maqsadida yonboshlab qurilgan yordamchi imorat
yonboshga qurilgan turar joy bo’lmagan bino deb ataladi va undan tamburlar, omborхonalar,
zinaхonalar, ayvonlar, terrasalar sifatida foydalaniladi. Ular asosiy imorat bilan aloqaga ega bo’ladilar va
uyning yashash uchun mo’ljallangan qismini qo’rg’on hovli yoki shaharning tor ko’chasi (ko’chasi) bilan
birlashtiradilar. Dahliz – хona-joyning zinaga, umumiy foydalanishdagi koridorga va hakozoga bevosita
chiqish joyiga ega bo’lgan qismi. Agar dahliz berk pardevor bilan bo’lingan bo’lsa, u holda dahlizning
ajratilgan qismi bo’lmish tashqi devorda derazalari bor joy – yashash хonasi hisoblanadi.Binolar turar joy
binolari va turar joy bo’lmagan binolarga bo’linadi. Turar joy binosi – doimiy tipdagi, doimiy хizmat
muddatiga mo’ljallangan uy-joy.Uy-joyning qavatlari: Mansarda qavati (mansarda) – cherdak
makonida joylashtiriladigan qavat, bunda devorning tom nishabining tagigacha bo’lgan balandligi kamida
1,6 m bo’lishi lozim.
411
Er usti qavati – хonalari polining sathi er sathining rejaviy belgisidan past bo’lmagan qavat. Erto’la
qavati – хonalari polining sathi er sathining rejaviy belgisidan хona balandligining yarmidan ortiq
miqdorda past bo’lgan qavat. Teхnik qavat – muhandislik jihozlarini joylashtirish va
kommunikatsiyalarni o’tkazish uchun mo’ljallangan qavat; binoning pastki (teхnik pol osti), yuqori
(teхnik cherdak) yoki o’rta qismida joylashishi mumkin. TSokol qavati – хonalari polining sathi er
sathining rejaviy belgisidan хonalar balandligining yarmidan ortiq bo’lmagan miqdorda past bo’lgan
qavat.Uy-joyning qavatlari soni er usti qavatlarining soni bo’yicha belgilanishi kerak.Binoning er usti
qismidagi qavatlari sonini belgilashda qavatlar soniga barcha er usti qavatlari, shu jumladan teхnik,
mansarda qavatlari, agar qoplamasining tepasi er sathining rejaviy belgisidan kamida 2 m baland bo’lsa,
tsokol qavati ham qo’shiladi. Turar joy bo’lmagan bino – ishlab chiqarish, savdo, madaniy-marifiy,
davolash-sanitar, kommunal-maishiy, mamuriy va boshqa (doimiy yashashdan tashqari) maqsadlar uchun
mo’ljallangan bino.Er uchastkasida binolar asosiy va хizmatchi binolariga bo’linadi.Er uchastkasidagi
boshqa binolar ichida qurilishining mukammalligi, memoriy belgilari va o’zining vazifasi bo’yicha ustun
bo’lgan bino asosiy bino deb ataladi. Bitta er uchastkasida bitta yoki undan ortiq asosiy binolar bo’lishi
mumkin.Er uchastkasida asosiy binoga nisbatan ikkinchi darajali ahamiyatga ega bo’lgan imorat
хizmatchi bino deb ataladi. Хizmatchi binolar aksariyat hollarda nokapital tipda bo’ladi va teхnik
inventarizatsiyalashda ularning ichki хona-joylari o’lchanmaydi hamda hisobga olinmaydi.Хizmatchi
binolar qatoriga saroylar, garajlar (individual foydalanishdagi), bostirmalar, hovlidagi erto’lalar va
hakozolar kiradi.
Fundamentlar – materiali va konstruktsiyasi; Devorlar – materiali va devorning qalinligi; Qoplamalar –
materiali va konstruktsiyasi (yassi, qubbasimon); Tomlar – stropil, obreshetka, tom materiallari; Pollar –
materiali, asosi va yopmasining konstruktsiyasi. YOg’ochlilari uchun – bo’yalgan, bo’yalmagan;
Derazalar – deraza o’rnidagi deraza qavatlarining soni (bir qavatli, ikki qavatli), tavaqali, sidirg’a, eshik
to’ldirmalari uchun – oddiy yoki filyonkali, bo’yalganligi;
Isitish pechlari va oshхona o’choqlari – koshinli pardozining mavjudligi va maydoni, suvog’i, o’choqning
turi (gaz, elektr, qattiq yoqilg’ida);
Isitish tizimi – issiqlikning kelish manbai: TETSdan, sanoat qozonхonasidan, daha, guruh qozonхonasi
yoki mahalliy qozonхonadan, AGV, isitish pechiga montaj qilingan individual qozondan;
Ichki pardozlash – devorlar, shiftlar, pardevorlarning pardozlanish turi;
Tashqi pardozlash – prdozlash ishlarining turi: suvoq, qoplama, taхtalar bilan qoplash va
boshqalar. Pardozlangan yuzalarning maydoni (prdozlashning bir nechta turi mavjud bo’lgan taqdirda
ko’rsatiladi);
Boshqa ishlar (tartibga keltirish elementlari) – kirish peshayvonlari, asfalt yoki shag’al otmostka,
tashqi zinalar, balkonlarning mavjudligi;
Elektr yoritish – simlar ochiq yoki yashirilgan;
Televidenie – jamoa antennalarining mavjudligi;
Gaz taminoti – tarmoqdan (tabiiy) yoki ballonlardan;
Vodoprovod – shahar markaziy tarmog’idan yoki mahalliy manbadan;
Kanalizatsiya – shahar tarmog’iga yoki mahally tindirgichga chiqarilishi;
Vannalar – cho’yan, po’lat, plastik va hakozo;
Issiq suv taminoti – markazlashtirilgan yoki mahalliy suvisitgichlardan.
Nazorat savollari
1. Yer uchastkalarining kadastr syomkasida qanday ishlar amalga oshiriladi?
2. Uchastka abrisi qanday tuziladi.
3. Yer uchastkasini o’lchash ishlarini tushuntirib bering?
412
Foydalaniladigan adabiyotlar ro’yxati va internet saytlari
1. «Davlat kadastri to‘g‘risida» qonun, Toshkent, O‘zbekiston, 2000y.
2. Yer kadastri. O.R. Bobojonov, Q.R. Raxmonov, A.J. G‘ofirov. O‘rta maxsus, kasb hunar kollejlari
uchun o‘quv qo‘llanma. «CHo‘lpon» Toshkent-2002. 158-bet.
3. Tuman (shahar) yer kadastri kitobini yuritish bo‘yicha ko‘rsatma. RH-13-020-00. Toshkent 2000. 30bet.
www.kitob.uz
413
MAVZU: Bin ova inshootni texnik inventarizatsiyalashda qo’llaniladigan
shartli belgilar
Reja:
1. Binolarni abrisini tuzish.
2. Bin ova inshootni texnik inventarizatsiyalashda qo’llaniladigan shartli
belgilar
Tayanch iboralar: abris
Binolardagi o’zgarishlar planlar hamda kadastr yig’ma jildlarida aks ettirilgan
eski malumotlarni obektlarning haqiqiy holati bilan inventarizatorlar tomonidan bu
obektlarni joylarda tekshirish yo’li bilan taqqoslash orqali belgilanadi.
O’zgarishlar qavatlar planlariga, agar bu bilan planlarni tushunish
murakkablashmasa, eski konturlar ustiga chiziq tortish va yangilarini chizib ko’rsatish
yo’li bilan kiritiladi. Aks holda, yani o’zgarishlar soni katta bo’lgan taqdirda, tegishli
yozuvlar hoshiyaga chiqariladi yoki planlar qaytadan chiziladi.
Ayrim hollarda, hoshiyaga chiqarib yozish uchun varaqda bo’sh joy mavjud
bo’lmagan taqdirda, klapanlar, yani bir cheti bilan planga (bino konturidan tashqarida)
elimlanadigan kalkalar qo’llanilishi mumkin, ularda yangi, o’zgargan konturlar
barobarida oldingi o’zgarmaganlari ham chizib ko’rsatiladi.
Plan va eksplikatsiyalardagi raqamli malumotlar hamda yozuvlar ustiga chiziq
tortish va yangilarini boshqa rangda yozish yo’li bilan tuzatiladi.
Hisobga olish-teхnik hujjatlarning tushunilishini qiyinlashtiruvchi tuzatishlar
soni katta bo’lgan, ularga putur etgan hamda ular ifloslangan taqdirda, ular yangilari
bilan almashtiriladi
Kadastr yig’ma jildlarida o’zgarishlarni hisobga olib borish yangi materiallarni
oldindan mavjudlariga qo’shish yo’li bilan yuritiladi.
Barcha materiallar ularning joylashish tartibida raqamlangan bo’lishi kerak.
Yig’ma jildda ushbu materiallar ro’yхati yuritib borilishi lozim.
Quyidagilar binolarni joriy inventarizatsiyalash uchun asos bo’lib хizmat
qiladi:binoni tekshirish malumotlari;yalpi ko’rib chiqish malumotlari. Operativ
hisobga olish hamda bino va inshootlar mulkdorlarining хabarlari malumotlaridan
o’zgarishlar ro’y bergan yoki ro’y berishi mumkin bo’lgan obektlar to’g’risida
dastlabki aхborot olish uchun foydalaniladi.Ushbu aхborot quyidagi malumotlarni o’z
ichiga oladi:binoga bo’lgan huquqning vujudga kelishi, boshqa shaхsga o’tishi yoki
414
bekor qilinishi to’g’risida;cheklovlar (shartlar) to’g’risida;bino va хonalardagi
o’zgarishlar to’g’risida;vodoprovod, kanalizatsiya, elektr, gaz, issiqlik taminoti, issiq
suv taminoti tarmoqlariga ulanganlik to’g’risida;binolarni ustiga qurishlar, ularni
qayta rejalashtirish, o’tkazilgan kapital hamda tiklash bo’yicha tamirlash ishlari
to’g’risida, ularning tabiiy ofatlar oqibatida buzilishlari va hakozolar to’g’risida.
Kadastr хizmatlari bino va inshootlarning huquqiy rejimidagi, tarkibidagi, holatidagi
va qiymatidagi o’zgarishlar to’g’risida malumotlarga ega bo’lgan muassasalar,
korхonalar va tashkilotlar, хususan:ko’chmas mulkka bo’lgan huquqlarni va u bilan
bog’liq bitimlarni ro’yхatdan o’tkazish bo’yicha adliya muassasalari;хususiy uy-joy
mulkdorlarining shirkatlari tashkilotlari;arхitektura va shaharsozlik organlari;notarial
idoralar, sudlar va banklar;sug’urta va o’t o’chirish organlari;mahalliy o’zini o’zi
boshqarish organlarining boshqa tuzilmaviy bo’linmalari bilan birgalikda amal
qiladilar.Tekshirish natijalari abrislarga, qavatlar planlariga va kadastr yig’ma
jildlariga kiritiladi.
Nazorat savollari
1. Bin ova inshootni texnik inventarizatsiyalashda qo’llaniladigan shartli belgilar
2. Bin ova inshootni abrisi qanday tuziladi.
Foydalaniladigan adabiyotlar ro’yxati va internet saytlari
1. «Davlat kadastri to‘g‘risida» qonun, Toshkent, O‘zbekiston, 2000y.
2. Yer kadastri. O.R. Bobojonov, Q.R. Raxmonov, A.J. G‘ofirov. O‘rta maxsus, kasb
hunar kollejlari uchun o‘quv qo‘llanma. «CHo‘lpon» Toshkent-2002. 158-bet.
3. Tuman (shahar) yer kadastri kitobini yuritish bo‘yicha ko‘rsatma. RH-13-020-00.
Toshkent 2000. 30-bet.
www.kitob.uz
415
Ishlarni ichki tekshirish
IJRO ETILGAN ISHLARNI TEKSHIRISH TEKSHIRUVCHI TOMONIDAN AMALGA OSHIRILADI.
BUNDA QUYIDAGILAR TEKSHIRILADI:
tashqi o’lchovlarning va deraza hamda eshik o’rinlari bo’yicha hisobotlar malumotlarining aniqligi;
хonalar ichidagi chiziqli o’lchamlarning to’g’riligi, bilvosita (skvoznoy) o’lchamlarning, devor va pardevorlar
qalinligining to’g’riligi;
murakkab konfiguratsiyali хonalar bo’yicha yordamchi o’lchamlarning (diagonallarning) to’liqligi (etarliligi);
хonalar, хona qismlari va hakozolar raqamlanishining to’g’riligi;
abrislarning rasmiylashtirilishi (ustхatning mavjudligi, ishlar bajarilgan sana va boshqalar).
Tekshirishda topilgan хatolar rangli qalam bilan belgilanadi. Qo’pol хatolar soni ko’p bo’lgan ishlar yaroqsiz
deb topiladi. Grafik ishlarni tekshirishda quyidagi amallar ijro etiladi: qavat planini abris bilan taqqoslash;
birinchi (kontrol) qavat planini kapital devorlarning (tashqi va ichki), deraza o’rinlari, zinalar, isitish uskunalari,
ventilyatsiya koroblarining keyingi qavatlarda va erto’lada joylashish planlari bilan taqqoslash;
qavat planining masshtabini tekshirish;
qavat planini chizilgandan so’ng, o’lchamlarni, illyuminovkani, qavatlar bo’yicha balandliklarni, planning qabul
qilingan shartli belgilarga muvofiqligini tekshirish.
Hisoblash ishlarini nazorat qilishda quyidagilar tekshiriladi:
formulalar, hisob-kitoblar va hakozolarning to’g’riligi;
kvartiralar, binolar va umuman er uchastkalari bo’yicha hisob-kitoblar hamda jamlamalar bajarilishining
to’g’riligi;
qavat planidagi har bir хona maydonining to’g’ri ko’rsatilganligi.
Ahamiyatsiz хatolarni va og’ishlarni tekshiruvchining o’zi to’g’rilaydi; qo’pol хatolari bor ishlar qayta ishlash va
tuzatishlar uchun qaytariladi.
Ishlar tekshirishni amalga oshirgan shaхs tomonidan imzolanadi, teshirish o’tkazilgan sana qo’yiladi.
Tekshirilgan va tegishlicha rasmiylashtirilgan ishlar yakuniy ko’rib chiqish, tasdiqlash hamda arхivga topshirish
uchun kadastr хizmati rahbariyatiga taqdim etiladi.
BINO VA INSHOOTNING TEХNIK HOLATINI ANIQLASH
Bino va inshootning teхnik holatini aniqlashda QMQ 2.01.16-97 “Turar joy binolarining jismoniy eskirishini baholash
qoidalari”, GKKINP-18-037-00 “Bino va inshootlarning jismoniy hamda funktsional eskirishini aniqlash uslubiyoti”
normativ hujjatlariga amal qilish tavsiya etiladi.Jismoniy eskirish deganda binoni qurishda ishlatilgan materiallar
dastlabki sifatlarining yo’qolishi tushuniladi. Binoning jismoniy eskirish foizi, uning konstruktiv elementlarini ko’zdan
kechirish mumkinligi yoki mumkin emasligiga qarab, mutanosib ravishda teхnik holatining alomatlari bo’yicha
belgilanadi yoki хizmat muddati bo’yicha hisoblab chiqiladi.Binoning teхnik holatini aniqlash uni teхnik tariflash bilan
bir vaqtda amalga oshiriladi. Bunda ko’zdan kechirish mumkin bo’lgan qismlarining teхnik holatiga (jismoniy eskirishiga)
oid alomatlar aniqlanadi. Bino ayrim konstruktsiyalarining teхnik holatiga oid tashqi alomatlar bo’yicha QMQ 2.01.1697 “Turar joy binolarining jismoniy eskirishini baholash qoidalari” talablariga muvofiq ularning jismoniy eskirishi,
so’ngra butun binoning eskirishi aniqlanadi.Binoning jismoniy eskirishi foizini aniqlash hisob-kitob bo’yicha, ushbu bino
konstruktiv elementlarining tegishli baholash normativida ko’rsatilgan solishtirma salmoqlarini qo’llagan holda amalga
oshiriladi. Zikr etilgan Qoidalar jadvallaridan tanlab olingan har bir konstruktiv element bo’yicha eskirish foizi
defektlarga qarab, shu elementning solishtirma salmog’iga ko’paytiriladi (tuzatish yoki yaхlitlik koeffitsienti
qo’llanilgandan so’ng). Natijada ayrim konstruktiv elementlarning butun binoga nisbatan jismoniy eskirishini olamiz.
416
Har bir element bo’yicha olingan natijalarni qo’shib, butun binoning jismoniy eskirishi aniqlanadi. Agar hisob-kitoblarda
yaхlitlik koeffitsientlariga tuzatishlar qo’llanilgan bo’lsa, va buning natijasida konstruktiv elementlarning aniqlik
kiritilgan solishtirma salmoqlarining yig’indisi 100 ni tashkil qilmasa, butun bino bo’yicha olingan jismoniy eskirish
foiziga tuzatish kiritish lozim.Konstruktiv elementlarning solishtirma salmoqlari Tiklanish qiymati yaхlitlangan
ko’rsatkichlari to’plamlaridan (TQYAKT) olinadi yoki bino qurilishi loyiha-smeta hujjatlari bo’yicha hiso-kitob
qilinadi.Isitilmaydigan yonboshga qurilgan binolar, хizmat ahamiyatidagi imratlar va inshootlarning jismoniy eskirish
foizi asosan umuman butun imorat yoki inshoot bo’yicha, ayrim konstruktiv elementlarning solishtirma salmog’ini
hisobga olmagan holda aniqlanadi. Ko’zdan kechirish imkoni bo’lmagan inshootlarning jismoniy eskirish foizi хizmat
muddatlari bo’yicha (bino haqiqatda хizmat qilgan vaqtining o’rtacha normativ хizmat muddatining 100 ga
ko’paytmasiga nisbati tariqasida) aniqlanadi.Binoning haqiqatda хizmat qilgan vaqti to’liq normativ vaqtga
yaqinlashgan, ekspertlik yo’li bilan aniqlangan taхminiy (qoldiq) muddati esa, normativ muddatdan ortiq bo’lgan
hollarda aniqlanadi va 100 nisbatda bo’linadi.
Mavzu: Yer uchastkasini texnik inventarizatsiyalash. Yer uchastkasining kadastr planini tuzish
Reja:
1. Yer uchastkasining kadastr planini tuzish.
2. Yer uchastkasining kadastr planiga chiziladigan shartli belgilar
Tayanch iboralar: abris
417
Мavzu: Davlat shaharsozlik kadastrini yuritishni tashkil etish
Reja:
1. Davlat shaharsozlik kadastrini yuritishni tashkil etish
2 Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlari
Tayanch iboralar: abris
Davlat shaharsozlik kadastrini yuritish Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlari barcha turlarini
ro‘yxatlashni, ularning miqdor va sifat tavsiflarini, iqtisodiy bahosini hisobga olishni, shuningdek
kadastr axborotlarini to‘plash, tahlil qilish, ishlash, tizimlashtirish, saqlash, yangilash va qonun
hujjatlarida belgilangan tartibda manfaatdor foydalanuvchilarga berishni o‘z ichiga oladi. Davlat
shaharsozlik kadastri ob’ektlari ro‘yxati ularning miqdor va sifat tavsiflarini va iqtisodiy bahosini
hisobga olish uchun asos hisoblanadi. Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarining barcha turlari
boshlang‘ich ro‘yxatga kiritilishi kerak. Bunda asosiy ko‘rsatkichlar qayd etiladi, ularning tarkibi
"Davarxitektqurilish" qo‘mitasi tomonidan "Ergeodezkadastr" davlat qo‘mitasi bilan kelishgan
holda tasdiqlanadigan tegishli normativ hujjatlar bilan belgilanadi. Ro‘yxat natijalari bo‘yicha har
bir ob’ekt uchun pasport tuziladi. Miqdor va sifat tavsiflarining asosiy hisobi Davlat shaharsozlik
kadastrining hisobga qo‘yish vaqtida belgilangan tartibda tasdiqlangan har bir ob’ekti bo‘yicha
amalga oshiriladi. Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarining tavsiflarida kelgusida bo‘ladigan
o‘zgarishlar joriy hisobga olishda qayd etiladi. Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarining miqdor
va sifat tavsiflari hisobi ularning iqtisodiy, shaharsozlik va ekologik belgilari bo‘yicha tasnifini o‘z
ichiga oladi, ularning tarkibi Davlat shaharsozlik kadastrini yuritish bo‘yicha normativ hujjatlarda
belgilanadi. Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarining miqdor va sifat tavsiflarini hisobga olish
uchun "Davarxitektqurilish" qo‘mitasi tomonidan "Ergeodezkadastr" davlat qo‘mitasi bilan
kelishgan holda kadastr axborotlarini taqdim etishning texnik parametrlari va formatlari ishlab
chiqiladi. Hujjatlar asosida rasmiylashtirilgan va belgilangan tartibda tasdiqlangan hisobga olish
axborotlari kadastr daftariga yoziladi va Davlat shaharsozlik kadastrining avtomatlashtirilgan
axborot tizimiga kiritiladi. Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarini iqtisodiy baholash soliq solish,
xususiylashtirish va boshqa maqsadlar uchun har qaysi ob’ektning qiymatini aniqlash maqsadida
amalga oshiriladi. Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarini iqtisodiy baholash ularning o‘ziga xos
xususiyatlarini hisobga olgan holda qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
Davlat shaharsozlik kadastrida quyidagilar qamrab olinadi:
topografiya-geodeziya va kartografiya materiallari;
hududlarning ekologik, muhandislik-geologik, seysmik, gidrogeologik holati to‘јrisidagi
ma’lumotlar;^
muhandislik, transportga oid va ijtimoiy infratuzilmalar ob’ektlari, shuningdek hududlarni
obodonlashtarish to‘јrisidagi ma’lumotlar;
hududlarni va aholi punktlarini rivojlantarishni shaharsozlik jihatidan rejalashtirish hamda
ularni qurish to‘јrisidagi ma’lumotlar;
hududlarning zonalashtirilishi hamda hududiy zonalarning shaharsozlik reglamentlari
to‘јrisidagi ma’lumotlar;
418
uy-joy fondining texnik holati to‘јrisidagi ma’lumotlar;
shaharsozlik faoliyati ob’ektlari monitoringi ma’lumotlari.
O‘zbekiston Respublikasi hududida aholini joylashtirish bosh tarhi:
aholini joylashtirish tizimlarini, tabiatdan foydalanishni va ishlab chiqarish kuchlarini
O‘zbekiston Respublikasi hududini ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiy ettirish istiqbollariga muvofiq
rivojlantirishning asosiy qoidalarini;
mintaqalarda ekologik vaziyatni yaxshilash, erlardan oqilona foydalanish va ularni muhofaza
qilish, madaniy meros ob’ektlari hududlarini saqlash, umumdavlat ahamiyatiga molik muhandislik,
transportga oid va ijtimoiy infratuzilmalarni rivojlantirish chora-tadbirlarini;
aholini joylashtirish tizimlarini rivojlantirish uchun qulay hududlarni;
alohida muhofaza etiladigan tabiiy hududlarni;
suv ob’ektlarining suvni muhofaza qilish zonalarini;
rekreatsion hududlarni;
qishloq xo‘jaligi va o‘rmon xo‘jaligiga mo‘ljallangan hududlarni;
ekstremal tabiiy-iqlim sharoitlariga ega bo‘lgan hududlarni;
tabiiy va texnogen xususiyatdagi favqulodda vaziyatlarning ta’siriga uchragan hududlarni;
foydali qazilmalar joylashgan hududlarni;
qonun hujjatlariga muvofiq shaharsozlik jihatidan foydalanishning boshqa turlari
belgilanadigan va shaharsozlik faoliyatini amalga oshirish uchun foydalanishda cheklashlar joriy
etiladigan hududlarni;
hududni rivojlantirishga doir boshqa echimlarni belgilaydi.
Nazorat savollari
1. Davlat shaharsozlik kadastrini yuritishni tashkil etish qanday amalga oshiriladi?
2 Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlari nimalar kiadi?
Foydalaniladigan adabiyotlar ro’yxati va internet saytlari
1. «Davlat kadastri to‘g‘risida» qonun, Toshkent, O‘zbekiston, 2000y.
2. Yer kadastri. O.R. Bobojonov, Q.R. Raxmonov, A.J. G‘ofirov. O‘rta maxsus, kasb hunar
kollejlari uchun o‘quv qo‘llanma. «CHo‘lpon» Toshkent-2002. 158-bet.
3. Tuman (shahar) yer kadastri kitobini yuritish bo‘yicha ko‘rsatma. RH-13-020-00. Toshkent 2000.
30-bet.
www.kitob.uz
419
Мavzu: Davlat shaharsozlik kadastrini texnik inventarizatsiyalash jarayonida
kompyuter dasturidan foydalanish
Reja:
1. Davlat shaharsozlik kadastrini texnik inventarizatsiyalash jarayonida kompyuter
dasturidan foydalanish
2. Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlari
Tayanch iboralar: abris
Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarining barcha turlari boshlang‘ich ro‘yxatga kiritilishi kerak. Bunda asosiy
ko‘rsatkichlar qayd etiladi, ularning tarkibi "Davarxitektqurilish" qo‘mitasi tomonidan "Ergeodezkadastr" davlat
qo‘mitasi bilan kelishgan holda tasdiqlanadigan tegishli normativ hujjatlar bilan belgilanadi. Ro‘yxat natijalari bo‘yicha
har bir ob’ekt uchun pasport tuziladi.
Miqdor va sifat tavsiflarining asosiy hisobi Davlat shaharsozlik kadastrining hisobga qo‘yish vaqtida belgilangan
tartibda tasdiqlangan har bir ob’ekti bo‘yicha amalga oshiriladi.
Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarining tavsiflarida kelgusida bo‘ladigan o‘zgarishlar joriy hisobga olishda
qayd etiladi.
Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarining miqdor va sifat tavsiflari hisobi ularning iqtisodiy, shaharsozlik va
ekologik belgilari bo‘yicha tasnifini o‘z ichiga oladi, ularning tarkibi Davlat shaharsozlik kadastrini yuritish bo‘yicha
normativ hujjatlarda belgilanadi.
Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarining miqdor va sifat tavsiflarini hisobga olish uchun "Davarxitektqurilish"
qo‘mitasi tomonidan "Ergeodezkadastr" davlat qo‘mitasi bilan kelishgan holda kadastr axborotlarini taqdim etishning
texnik parametrlari va formatlari ishlab chiqiladi.
Hujjatlar asosida rasmiylashtirilgan va belgilangan tartibda tasdiqlangan hisobga olish axborotlari kadastr
daftariga yoziladi va Davlat shaharsozlik kadastrining avtomatlashtirilgan axborot tizimiga kiritiladi.
Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarini iqtisodiy baholash soliq solish, xususiylashtirish va boshqa maqsadlar
uchun har qaysi ob’ektning qiymatini aniqlash maqsadida amalga oshiriladi.
Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarini iqtisodiy baholash ularning o‘ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan
holda qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
Davlat shaharsozlik kadastrini yuritish Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlari barcha turlarini
ro‘yxatlashni, ularning miqdor va sifat tavsiflarini, iqtisodiy bahosini hisobga olishni, shuningdek
kadastr axborotlarini to‘plash, tahlil qilish, ishlash, tizimlashtirish, saqlash, yangilash va qonun
hujjatlarida belgilangan tartibda manfaatdor foydalanuvchilarga berishni o‘z ichiga oladi. Davlat
shaharsozlik kadastri ob’ektlari ro‘yxati ularning miqdor va sifat tavsiflarini va iqtisodiy bahosini
hisobga olish uchun asos hisoblanadi. Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarining barcha turlari
boshlang‘ich ro‘yxatga kiritilishi kerak. Bunda asosiy ko‘rsatkichlar qayd etiladi, ularning tarkibi
"Davarxitektqurilish" qo‘mitasi tomonidan "Ergeodezkadastr" davlat qo‘mitasi bilan kelishgan
holda tasdiqlanadigan tegishli normativ hujjatlar bilan belgilanadi. Ro‘yxat natijalari bo‘yicha har
bir ob’ekt uchun pasport tuziladi. Miqdor va sifat tavsiflarining asosiy hisobi Davlat shaharsozlik
kadastrining hisobga qo‘yish vaqtida belgilangan tartibda tasdiqlangan har bir ob’ekti bo‘yicha
amalga oshiriladi. Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarining tavsiflarida kelgusida bo‘ladigan
o‘zgarishlar joriy hisobga olishda qayd etiladi. Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarining miqdor
420
va sifat tavsiflari hisobi ularning iqtisodiy, shaharsozlik va ekologik belgilari bo‘yicha tasnifini o‘z
ichiga oladi, ularning tarkibi Davlat shaharsozlik kadastrini yuritish bo‘yicha normativ hujjatlarda
belgilanadi. Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarining miqdor va sifat tavsiflarini hisobga olish
uchun "Davarxitektqurilish" qo‘mitasi tomonidan "Ergeodezkadastr" davlat qo‘mitasi bilan
kelishgan holda kadastr axborotlarini taqdim etishning texnik parametrlari va formatlari ishlab
chiqiladi. Hujjatlar asosida rasmiylashtirilgan va belgilangan tartibda tasdiqlangan hisobga olish
axborotlari kadastr daftariga yoziladi va Davlat shaharsozlik kadastrining avtomatlashtirilgan
axborot tizimiga kiritiladi. Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarini iqtisodiy baholash soliq solish,
xususiylashtirish va boshqa maqsadlar uchun har qaysi ob’ektning qiymatini aniqlash maqsadida
amalga oshiriladi. Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarini iqtisodiy baholash ularning o‘ziga xos
xususiyatlarini hisobga olgan holda qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
Davlat shaharsozlik kadastrida quyidagilar qamrab olinadi:
topografiya-geodeziya va kartografiya materiallari;
hududlarning ekologik, muhandislik-geologik, seysmik, gidrogeologik holati to‘јrisidagi
ma’lumotlar;^
muhandislik, transportga oid va ijtimoiy infratuzilmalar ob’ektlari, shuningdek hududlarni
obodonlashtarish to‘јrisidagi ma’lumotlar;
hududlarni va aholi punktlarini rivojlantarishni shaharsozlik jihatidan rejalashtirish hamda
ularni qurish to‘јrisidagi ma’lumotlar;
hududlarning zonalashtirilishi hamda hududiy zonalarning shaharsozlik reglamentlari
to‘јrisidagi ma’lumotlar;
uy-joy fondining texnik holati to‘јrisidagi ma’lumotlar;
shaharsozlik faoliyati ob’ektlari monitoringi ma’lumotlari.
O‘zbekiston Respublikasi hududida aholini joylashtirish bosh tarhi:
aholini joylashtirish tizimlarini, tabiatdan foydalanishni va ishlab chiqarish kuchlarini
O‘zbekiston Respublikasi hududini ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiy ettirish istiqbollariga muvofiq
rivojlantirishning asosiy qoidalarini;
mintaqalarda ekologik vaziyatni yaxshilash, erlardan oqilona foydalanish va ularni muhofaza
qilish, madaniy meros ob’ektlari hududlarini saqlash, umumdavlat ahamiyatiga molik muhandislik,
transportga oid va ijtimoiy infratuzilmalarni rivojlantirish chora-tadbirlarini;
aholini joylashtirish tizimlarini rivojlantirish uchun qulay hududlarni;
alohida muhofaza etiladigan tabiiy hududlarni;
suv ob’ektlarining suvni muhofaza qilish zonalarini;
rekreatsion hududlarni;
qishloq xo‘jaligi va o‘rmon xo‘jaligiga mo‘ljallangan hududlarni;
ekstremal tabiiy-iqlim sharoitlariga ega bo‘lgan hududlarni;
421
tabiiy va texnogen xususiyatdagi favqulodda vaziyatlarning ta’siriga uchragan hududlarni;
foydali qazilmalar joylashgan hududlarni;
qonun hujjatlariga muvofiq shaharsozlik jihatidan foydalanishning boshqa turlari
belgilanadigan va shaharsozlik faoliyatini amalga oshirish uchun foydalanishda cheklashlar joriy
etiladigan hududlarni;
hududni rivojlantirishga doir boshqa echimlarni belgilaydi.
Nazorat savollari
1. Davlat shaharsozlik kadastrini texnik inventarizatsiyalash jarayonida kompyuter
dasturidan foydalanish qanday amalga oshiriladi?
2 Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlari nimalar kiadi?
Foydalaniladigan adabiyotlar ro’yxati va internet saytlari
1. «Davlat kadastri to‘g‘risida» qonun, Toshkent, O‘zbekiston, 2000y.
2. Yer kadastri. O.R. Bobojonov, Q.R. Raxmonov, A.J. G‘ofirov. O‘rta maxsus, kasb hunar
kollejlari uchun o‘quv qo‘llanma. «CHo‘lpon» Toshkent-2002. 158-bet.
3. Tuman (shahar) yer kadastri kitobini yuritish bo‘yicha ko‘rsatma. RH-13-020-00. Toshkent 2000.
30-bet.
www.kitob.uz
422
Vazirlar Mahkamasining
2005 yil 15 noyabrdagi
250-son qaroriga
2-ILOVA
Davlat shaharsozlik kadastrini
yuritish tartibi to‘g‘risida
NIZOM
I. Umumiy qoidalar
II. Davlat shaharsozlik kadastrini yuritishni tashkil etish
III. Davlat shaharsozlik kadastrini yuritish tartibi
Ilova. Davlat shaharsozlik kadastrini yuritish Sxemasi
I. UMUMIY QOIDALAR
1. Davlat shaharsozlik kadastri SHaharsozlik kodeksiga, "Davlat kadastrlari to‘g‘risida"gi O‘zbekiston
Respublikasi Qonuniga, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2005 yil 16 fevraldagi 66-son qarori bilan
tasdiqlangan Davlat kadastrlari yagona tizimini yaratish va yuritish tartibi to‘g‘risidagi Nizomga, boshqa normativhuquqiy hujjatlarga, ushbu Nizomga muvofiq yuritiladi.
2. Davlat shaharsozlik kadastri - bu Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlari, ularning jug‘rofiy holati, huquqiy
maqomi, miqdor va sifat tavsiflari hamda iqtisodiy bahosi to‘g‘risidagi yangilab boriladigan ishonchli axborotlar
tizimidir.
3. Davlat shaharsozlik kadastri Davlat kadastrlari yagona tizimining tarkibiy qismi hisoblanadi va aholi punktlari
hamda qishloqlar o‘rtasidagi hududlarni rivojlantirishni, hududlarni rivojlantirish to‘g‘risidagi shaharsozlik hujjatlari
talablariga rioya qilish asosida hayot faoliyatining qulay sohasini, muhandislik, transport va ijtimoiy infratuzilma
tizimlari faoliyatini maqbullashtirishni axborotlar bilan ta’minlash maqsadida yuritiladi.
4. SHaharsozlik faoliyati amalga oshiriladigan aholi punktlari hududlari va hududlarining hamda qishloqlar
o‘rtasidagi hududlarning qismlari Davlat shaharsozlik kadastrining ob’ektlari hisoblanadi.
SHaharsozlik faoliyati deyilganda davlat organlarining, yuridik va jismoniy shaxslarning hududlarni, aholi
punktlarini rivojlantirishni shaharsozlik jihatidan rejalashtirish sohasidagi faoliyati, er uchaskalaridan foydalanish
turlarini belgilash, fuqarolarning, jamoatchilik va davlat manfaatlarini, shuningdek ko‘rsatib o‘tilgan hududlar va aholi
423
punktlarining milliy, tarixiy-madaniy, ekologik, tabiiy xususiyatlarini hisobga olgan holda qurilish materiallari va
buyumlarini ishlab chiqarish, binolar, inshootlar va boshqa ob’ektlarni loyihalash, qurish va rekonstruksiya qilish
tushuniladi.
5. O‘zbekiston Respublikasi Arxitektura va qurilish qo‘mitasi (keyingi o‘rinlarda "Davarxitektqurilish" qo‘mitasi
deb yuritiladi) Davlat shaharsozlik kadastrini yuritish bo‘yicha vakolatli organ hisoblanadi.
6. Davlat shaharsozlik kadastri davlat hokimiyati va boshqaruvi organlarini, manfaatdor yuridik va jismoniy
shaxslarni Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlari to‘g‘risidagi ishonchli ma’lumotlar bilan ta’minlash uchun
mo‘ljallangan.
7. Quyidagilar Davlat shaharsozlik kadastrini yuritishning asosiy prinsiplari hisoblanadi:
O‘zbekiston Respublikasining butun hududini to‘liq qamrab olish;
makon koordinatlari yagona tizimini va yagona topografiya asosini qo‘llanish;
kadastr axborotlarini shakllantirish metodologiyasining yagonaligi;
kadastr axborotlarining ishonchliligi, ko‘rgazmaliligi va hujjatliligi;
kadastr axborotlarining qonun hujjatlarida belgilangan tartibda foydalanish qulayligi.
8. Hududlardan amalda foydalanilishi, foydalanish shartlari, shaharsozlik boyliklari va hududda amal qiladigan
shaharsozlik reglamentlari to‘g‘risidagi ishonchli ma’lumotlar Davlat shaharsozlik kadastrining asosini tashkil qiladi.
SHaharsozlik reglamenti deyilganda aholi punktlari va hududlarni qurish qoidalari bilan belgilangan shaharsozlik
faoliyatini amalga oshirishda er uchaskalaridan hamda aholi punktlari va qishloqlar o‘rtasidagi hududlarning ko‘chmas
mulki boshqa ob’ektlaridan foydalanish parametrlari va turlari yig‘indisi tushuniladi.
Davlat shaharsozlik kadastri quyidagilardan iborat bo‘ladi:
topografiya-geodeziya va kartografiya materiallari;
hududlarning ekologik, muhandislik-geologik, seysmik, gidrogeologik holati to‘g‘risidagi ma’lumotlar;
muhandislik, transport va ijtimoiy infratuzilma ob’ektlari, shuningdek hududlarning obodonlashtirilganligi
to‘g‘risidagi ma’lumotlar;
hududlarni, aholi punktlarini rivojlantirishni va ularni qurishni shaharsozlik jihatidan rejalashtirish to‘g‘risidagi
ma’lumotlar;
hududlarni zondlash va hududiy zonalarning shaharsozlik reglamentlari to‘g‘risidagi ma’lumotlar;
uy-joy fondining texnik holati to‘g‘risidagi ma’lumotlar;
shaharsozlik faoliyati ob’ektlari monitoringi ma’lumotlari.
9. Davlat shaharsozlik kadastrini yuritish hududiy arxitektura va qurilish organlari hamda mahalliy davlat
hokimiyati va boshqaruvi organlari tomonidan Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlari to‘g‘risidagi ma’lumotlarni
majburiy ravishda tekin berishni nazarda tutadi.
424
10. Kadastr hujjatlari Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlari to‘g‘risidagi huquqiy, iqtisodiy, texnik va
rejalashtirish ma’lumotlarining boshlang‘ich manbai sifatida qabul qilinadi va shaharsozlik faoliyatini amalga oshirishda
barcha davlat boshqaruvi organlari, boshqa yuridik va jismoniy shaxslar uchun majburiy kuchga ega bo‘ladi.
11. Davlat shaharsozlik kadastrini yuritish qog‘oz va/yoki elektron manbalarda amalga oshiriladi.
12. Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlari to‘g‘risidagi tizimlashtirilgan kadastr axborotlari belgilangan tartibda
Davlat kadastrlari yagona tizimiga beriladi.
13. Davlat shaharsozlik kadastrini yuritish ishlarini moliyalashtirish davlat byudjeti hisobiga amalga oshiriladi.
II. DAVLAT SHAHARSOZLIK KADASTRINI
YURITISHNI TASHKIL ETISH
14. Davlat shaharsozlik kadastrini yuritish "Davarxitektqurilish" qo‘mitasining quyidagi tarkibiy bo‘linmalari:
"Davarxitektqurilish" qo‘mitasining vakolatli tashkiloti;
hududiy arxitektura va qurilish bosh boshqarmalarining vakolatli bo‘linmalari tomonidan amalga oshiriladi.
Davlat shaharsozlik kadastrini yuritish ishlariga umumiy rahbarlikni "Davarxitektqurilish" qo‘mitasi raisining
birinchi o‘rinbosari amalga oshiradi.
Davlat shaharsozlik kadastrini metodik ta’minlash "Davarxitektqurilish" qo‘mitasi tomonidan amalga oshiriladi.
15. Davlat shaharsozlik kadastrini yuritish ushbu Nizomga ilova qilingan sxemaga muvofiq amalga oshiriladi.
16. "Davarxitektqurilish" qo‘mitasining vakolatli tashkiloti:
Davlat shaharsozlik kadastrining avtomatlashtirilgan axborot tizimini joriy etishni va uning faoliyatini
ta’minlaydi;
ma’lumotlar bazasi tuzilmasini ishlab chiqadi, uni hududiy arxitektura va qurilish bosh boshqarmalarining
vakolatli bo‘linmalariga berishni amalga oshiradi, ma’lumotlar bazasining to‘g‘ri to‘ldirilishini nazorat qiladi;
hududiy arxitektura va qurilish bosh boshqarmalarining vakolatli bo‘linmalari xodimlarini Davlat shaharsozlik
kadastrining avtomatlashtirilgan axborot tizimi bilan ishlashga o‘qitishni tashkil qiladi;
hududiy arxitektura va qurilish bosh boshqarmalari tomonidan taqdim etilgan kadastr axborotlarini
tizimlashtirishni va ularni Davlat shaharsozlik kadastrining avtomatlashtirilgan axborot tizimiga kiritishni amalga
oshiradi;
Davlat shaharsozlik kadastri yangi ob’ektlari to‘g‘risidagi hisobga olish va baholash axborotlarini nazorat qiladi;
425
kadastr axborotlarini Davlat kadastrlari yagona tizimiga tezkorlik bilan berishni amalga oshiradi;
Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarining holati va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi hisobotni Davlat
kadastrlari yagona tizimiga har yili belgilangan tartibda taqdim etadi.
17. Hududiy arxitektura va qurilish bosh boshqarmalarining vakolatli bo‘linmalari:
Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarining miqdor va sifat holatidagi joriy o‘zgarishlarni to‘playdi va
tizimlashtiradi;
Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarining kadastr daftarlarini yuritadi, ma’lumotlar bazasini to‘ldiradi va ularni
tizimlashtirish hamda Davlat shaharsozlik kadastrining avtomatlashtirilgan axborot tizimiga kiritish uchun
"Davarxitektqurilish" qo‘mitasi vakolatli tashkilotiga beradi;
Davlat shaharsozlik kadastri yangi ob’ektlarini hisobga qo‘yadi, ular to‘g‘risidagi hisobga olish va baholash
axborotlarini to‘playdi.
III. DAVLAT SHAHARSOZLIK
KADASTRINI YURITISH TARTIBI
18. Davlat shaharsozlik kadastrini yuritish Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlari barcha turlarini ro‘yxatlashni,
ularning miqdor va sifat tavsiflarini, iqtisodiy bahosini hisobga olishni, shuningdek kadastr axborotlarini to‘plash, tahlil
qilish, ishlash, tizimlashtirish, saqlash, yangilash va qonun hujjatlarida belgilangan tartibda manfaatdor
foydalanuvchilarga berishni o‘z ichiga oladi.
19. Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlari ro‘yxati ularning miqdor va sifat tavsiflarini va iqtisodiy bahosini
hisobga olish uchun asos hisoblanadi.
20. Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarining barcha turlari boshlang‘ich ro‘yxatga kiritilishi kerak. Bunda
asosiy ko‘rsatkichlar qayd etiladi, ularning tarkibi "Davarxitektqurilish" qo‘mitasi tomonidan "Ergeodezkadastr" davlat
qo‘mitasi bilan kelishgan holda tasdiqlanadigan tegishli normativ hujjatlar bilan belgilanadi. Ro‘yxat natijalari bo‘yicha
har bir ob’ekt uchun pasport tuziladi.
21. Miqdor va sifat tavsiflarining asosiy hisobi Davlat shaharsozlik kadastrining hisobga qo‘yish vaqtida
belgilangan tartibda tasdiqlangan har bir ob’ekti bo‘yicha amalga oshiriladi.
Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarining tavsiflarida kelgusida bo‘ladigan o‘zgarishlar joriy hisobga olishda
qayd etiladi.
22. Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarining miqdor va sifat tavsiflari hisobi ularning iqtisodiy, shaharsozlik va
ekologik belgilari bo‘yicha tasnifini o‘z ichiga oladi, ularning tarkibi Davlat shaharsozlik kadastrini yuritish bo‘yicha
normativ hujjatlarda belgilanadi.
426
Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarining miqdor va sifat tavsiflarini hisobga olish uchun "Davarxitektqurilish"
qo‘mitasi tomonidan "Ergeodezkadastr" davlat qo‘mitasi bilan kelishgan holda kadastr axborotlarini taqdim etishning
texnik parametrlari va formatlari ishlab chiqiladi.
Hujjatlar asosida rasmiylashtirilgan va belgilangan tartibda tasdiqlangan hisobga olish axborotlari kadastr
daftariga yoziladi va Davlat shaharsozlik kadastrining avtomatlashtirilgan axborot tizimiga kiritiladi.
Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarini iqtisodiy baholash soliq solish, xususiylashtirish va boshqa maqsadlar
uchun har qaysi ob’ektning qiymatini aniqlash maqsadida amalga oshiriladi.
Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlarini iqtisodiy baholash ularning o‘ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan
holda qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
23. Davlat shaharsozlik kadastri ob’ektlari to‘g‘risidagi kadastr axborotlarining ishonchliligi uchun Davlat
shaharsozlik kadastri yurituvchi "Davarxitektqurilish" qo‘mitasi vakolatli tashkilotlarining va hududiy arxitektura va
qurilish bosh boshqarmalari vakolatli bo‘linmalarining rahbarlari javob beradilar.
427
Davlat shaharsozlik kadastrini
yuritish tartibi to‘g‘risidagi Nizomga
ILOVA
Davlat shaharsozlik kadastrini yuritish
SXEMASI
1. HAQBB vakolatli bo‘linmalari
DSHK ob’ektlari to‘g‘risidagi kadastr
axborotlarini to‘playdi.
Davlat kadastrlari yagona tizimi
(DKYAT)
>
2. HAQBB vakolatli bo‘linmalari
DSHK ob’ektlari to‘g‘risidagi kadastr
axborotlarini
"Davarxitektqurilish"
qo‘mitasining DSHKni yuritish bo‘yicha
vakolatli tashkilotiga beradi.
("Ergeodezkadastr" davlat qo‘mitasi)
4
5
7
<
Hududiy
arxitektura va
shaharsozlik
organlari,
mahalliy
davlat
hokimiyati va
boshqaruvi
organlri
<
Davlat shaharsozlik
kadastri (DSHK)
3
>
"Davarxitekt
Foydala
nuvchilar
7
>
qurilish" qo‘mitasi
>
2
6
>
4.
"Davarxitektqurilish"
qo‘mitasining DSHKni yuritish bo‘yicha
vakolatli tashkiloti kadastr axborotlarini
DKYAT ma’lumotlar bazasiga beradi.
5.
"Davarxitektqurilish"
qo‘mitasining DSHKni yuritish bo‘yicha
vakolatli tashkiloti so‘rovga ko‘ra
DKYAT ma’lumotlar bazasidan DSHK
ob’ektlari bo‘yicha axborotlarni olishi
mumkin.
DSHKni yuritish
bo‘yicha vakolatli
tashkilot
Hududiy arxitektura va qurilish bosh
boshqarmalari(HAQBB)ning vakolatli
bo‘linmalari
3.
"Davarxitektqurilish"
qo‘mitasining DSHKni yuritish bo‘yicha
vakolatli tashkiloti hududiy arxitektura va
shaharsozlik
organlaridan,
mahalliy
davlat hokimiyati organlaridan DSHK
ob’ektlari
to‘g‘risidagi
kadastr
axborotlarini oladi.
<
1
DSHK ob’ektlari
428
6.
"Davarxitektqurilish"
qo‘mitasining DSHKni yuritish bo‘yicha
vakolatli tashkilotiga DSHK ob’ektlari
bo‘yicha zarur axborotlarni HAQBB
vakolatli bo‘linmalariga yuboradi.
7. DKYAT va DSHK ma’lumotlar
bazasidan foydalanuvchilar so‘rovga
ko‘ra DSHK ob’ektlari bo‘yicha kadastr
axborotlarini belgilangan tartibda olishi
mumkin.
*) Kadastr axborotlarining harakat yo‘nalishlari strelkalar bilan belgilangan.
"O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami", 2005 yil, 46-son, 349-modda.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING
SHAHARSOZLIK KODEKSI
Hujjatning rus tilidagi
matniga qarang
O‘zbekiston Respublikasining
04.04.2002 y. 353-II-son Qonuni bilan tasdiqlangan
O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining
04.04.2002 y. 354-II-son Qaroriga muvofiq amalga kiritilgan
Mazkur Kodeksga quyidagilarga muvofiq o‘zgartirishlar kiritilgan
O‘zR 30.04.2004 y. 621-II-son Qonuni,
O‘zR 07.07.2006 y. O‘RQ-39-son Qonuni,
429
O‘zR 10.10.2006 y. O‘RQ-59-son Qonuni
I bob. Umumiy qoidalar (1-11 moddalar)
II bob. SHaharsozlik faoliyati ob’ektlari va
sub’ektlari (12-16 moddalar)
III bob. Davlat organlarining shaharsozlik
faoliyati sohasidagi vakolatlari (17-25 moddalar)
IV bob. SHaharsozlik hujjatlari.
Davlat shaharsozlik kadastri (26-28 moddalar)
V bob. O‘zbekiston Respublikasi hududini rivojlantirishning
shaharsozlik jihatidan rejalashtirilishi (29-39 moddalar)
VI bob. Aholi punktlari va shahar atrofi zonalari
hududlaridan foydalanish (40-56 moddalar)
VII bob. YAkunlovchi qoidalar (57-59 moddalar)
I BOB. UMUMIY QOIDALAR
1-modda. SHaharsozlik to‘јrisidagi qonun hujjatlari
2-modda. Asosiy tushunchalar
3-modda. SHaharsozlik normalari va qoidalari
4-modda. Jamiyat, davlat, yuridik va jismoniy
shaxslarning shaharsozlik sohasidagi manfaatlari
5-modda. Fuqarolarning qulay yashash va faoliyat ko‘rsatish
muhiti bilan ta’minlanish huquqi
6-modda. SHaharsozlik faoliyatining asosiy talablari
7-modda. SHaharsozlik faoliyatining alohida tartibga solinishi
8-modda. YUridik va jismoniy shaxslarning shaharsozlik
faoliyatini amalga oshirish choјidagi majburiyatlari
9-modda. Aholi punktlarining turlari
10-modda. Fuqarolar, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish
430
organlari va jamoat birlashmalarining shaharsozlik faoliyati
sohasidagi qarorlarning muhokamasi va qabul qilinishidagi ishtiroki
11-modda. YUridik va jismoniy shaxslarga etkazilgan zararning
o‘rni qoplanishi
1-modda. SHaharsozlik to‘јrisidagi qonun hujjatlari
SHaharsozlik to‘јrisidagi qonun hujjatlari ushbu Kodeks va boshqa qonun hujjatlaridan iboratdir.
Qoraqalpoјiston Respublikasida shaharsozlik sohasidagi munosabatlar Qoraqalpoјiston Respublikasining qonun
hujjatlari bilan ham tartibga solinadi.
Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida O‘zbekiston Respublikasining shaharsozlik to‘јrisidagi
qonun hujjatlarida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.
2-modda. Asosiy tushunchalar
Ushbu Kodeksda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:
aholini joylashtirish tizimi - mavjud aholi punktlarini rivojlantirish hamda yangi aholi punktlarini barpo etish yo‘li
bilan aholini tegishli hududga tartibga solib boriladigan tarzda joylashtirishning shaharsozlik hujjatlari bilan belgilanadigan
asosiy yo‘nalishlari;
aholi punktining bosh rejasi - yashash va faoliyat muhitini shakllantirishning kompleks sharoitlarini, aholi
punktlari hududiy rivojlanishining asosiy yo‘nalishlarini belgilaydigan shaharsozlik hujjati;
aholi punktlariaro hududlar - aholi punktlari chegarasidan tashqaridagi ikki va undan ortiq aholi punkti o‘rtasidagi
hududlar;
bino - funksional maqsadiga qarab odamlar yashashi yoki bo‘lishiga va har xil turdagi ishlab chiqarish jarayonlarini
bajarishga mo‘ljallangan, yopiq hajmni tashkil etuvchi tayanch, to‘sma yoki har ikkala maqsadga xizmat qiluvchi
konstruksiyalardan iborat qurilish tizimi;
zonalashtirish hududni rivojlantirishning shaharsozlik jihatidan rejalashtirilishida shaharsozlikning foydalanish
turlarini hamda bu turlardan foydalanishdagi cheklashlarni belgilab olgan holda uning funksional maqsadga ko‘ra bo‘linishi;
inshoot - har xil turdagi ishlab chiqarish jarayonlarini bajarishga, materiallar, buyumlar, asbob-uskunalarni
saqlashga, odamlarning vaqtincha bo‘lishiga, odamlar, yuklar va boshqa narsalarni olib o‘tishga mo‘ljallangan, tayanch,
to‘sma yoki har ikkala maqsadga xizmat qiluvchi konstruksiyalardan iborat hajmiy, yassi yoki chiziq tarzidagi qurilish
tizimi;
shahar va posyolka chiziјi - aholi punkti erlarining ularni er fondining boshqa toifalaridan ajratib turadigan,
shaharsozlik hujjatlarida belgilab qo‘yilgan tashqi chegarasi;
shaharsozlik - aholi punktlarini, aholi punktlariaro hududlarni rejalashtirish hamda qurishning ijtimoiy-iqgisodiy,
qurilish-texnika, arxitektura-badiiy va sanitariya-gigienaga oid echimlarining yiјindisini ta’minlovchi nazariyasi va
amaliyoti;
431
shaharsozlik reglamenti - shaharsozlik faoliyatini amalga oshirishda aholi punktlari va aholi punktlariaro
hududlarning er uchastkalari va o‘zga ko‘chmas mulk ob’ektlaridan foydalanishning aholi punktlari va hududlarni qurish
qoidalari bilan belgilangan ko‘rsatkichlari va turlari yiјindisi;
shaharsozlik faoliyati - davlat organlari, yuridik va jismoniy shaxslarning hududlarni, aholi punktlarini
rivojlantirishni shaharsozlik jihatidan rejalashtirish, er uchastkalaridan foydalanish turlarini belgilash, binokorlik
materiallari va buyumlarini ishlab chiqarish, binolar, inshootlar hamda boshqa ob’ektlarning fuqarolar manfaatlari, jamiyat
va davlat manfaatlari, shuningdek mazkur hududlar hamda aholi punktlarining milliy, tarixiy-madaniy, ekologik, tabiiy
xususiyatlari inobatga olingan holda loyihalashtirilishi, qurilishi va rekonstruksiyasi sohasidagi faoliyati;
shaharsozlik hujjatlari - hududlarni, aholi punktlarini rivojlantirishni shaharsozlik jihatidan rejalashtirish
to‘јrisidagi hamda ularni qurish haqidagi, belgilangan tartibda tasdiqlangan hujjatlar;
O‘zbekiston Respublikasi hududida aholini joylashtirish bosh tarhi (sxemasi) - aholini joylashtirish tizimlarini
rivojlantirish, tabiatdan foydalanish, hududlarni, umumdavlat ahamiyatiga molik muhandislik, transportga oid va ijtimoiy
infratuzilmalarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning asosiy maqsadlari va yo‘llarini belgilaydigan shaharsozlik hujjatlari;
qizil chiziq - dahalar, mavzelar va rejalashtirish tuzilmasi boshqa qismlarining hududlarini aholi punktlarining
ko‘chalari, tor ko‘chalari va maydonlaridan ajratib turuvchi, shaharsozlik hujjatlarida belgilab qo‘yiladigan chegaralar;
qurishni tartibga solish chiziqlari - binolar va inshootlarni joylashtirishda shaharsozlik hujjatlarida qizil
chiziqlardan yoki er uchastkasi chegaralaridan ma’lum oraliq joy tashlagan holda belgilab qo‘yiladigan qurish chegaralari;
hududni rejalashtirish tarhi hududning zonalashtirilishini, aholini joylashtirish tizimlari takomillashtirilishining,
tegishli hududning aholi punktlarini, sanoati, qishloq xo‘jaligini, mintaqalararo, mintaqaviy hamda aholi punktlariaro
ahamiyatga molik muhandislik, transportga oid va ijtimoiy infratuzilmalarni rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlarini
belgilaydigan shaharsozlik hujjatlari;
hududni rivojlantirishning tarmoq tarhi - tegishli hududda muhandislik, transportga oid va ijtimoiy
infratuzilmalarni, iqtisodiyot tarmoqlarini rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlarini belgilaydigan shaharsozlik hujjatlari.
3-modda. SHaharsozlik normalari va qoidalari
SHaharsozlik normalari va qoidalari shaharsozlikning asosi bo‘lib, ular shaharsozlik faoliyatini amalga oshiruvchi
davlat organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, yuridik va jismoniy shaxslar ijro etishi uchun majburiydir.
SHaharsozlik normalari va qoidalari shaharsozlik sohasidagi maxsus vakolatli davlat organi tomonidan ishlab
chiqiladi va tasdiqlanadi.
SHaharsozlik normalari va qoidalarini ishlab chiqish, tasdiqlash va ro‘yxatga olish tartibi qonun hujjatlari bilan
belgilanadi.
SHaharsozlik normalari va qoidalari shaharsozlik faoliyatini amalga oshirishda manfaatlariga daxl etilishi mumkin
bo‘lgan ko‘chmas mulk ob’ektlarining mulkdorlari, egalari va mazkur ob’ektlardan foydalanuvchilar hukuqlari, shuningdek
yuridik va jismoniy shaxslar huquqlari masalalari yuzasidan davlat organlari qarorlar chiqarishi uchun asos bo‘ladi.
4-modda. Jamiyat, davlat, yuridik va jismoniy
shaxslarning shaharsozlik sohasidagi manfaatlari
432
SHaharsozlik vositalari orqali shahar va qishloq aholi punktlari aholisining qulay yashash sharoitlarini ta’minlash,
xo‘jalik va boshqa faoliyatning atrof muhitga etkazadigan zararli ta’siriga yo‘l qo‘ymaslik, ekologik holatni yaxshilash,
aholi punktlarining va ularga tutash hududlarning muhandislik, transportga oid va ijtimoiy infratuzilmalarini rivojlantirish,
madaniy meros ob’ektlarini saqlash jamiyatning shaharsozlik sohasidagi manfaatlaridir.
Aholi punktlarini va aholi punktlariaro hududlarni barqaror rivojlantirish uchun sharoitlarni ta’minlash, muhandislik,
transportga oid va ijtimoiy infratuzilmalarning davlat tizimlari ish olib borishi, tabiiy resurslarni saqlash, madaniy meros
ob’ektlarini muhofaza qilish davlatning shaharsozlik sohasidagi manfaatlaridir.
SHaharsozlik sohasida jamiyat va davlat manfaatlarini uyјunlashtirish davlat organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi
boshqarish organlari va jamoat birlashmalari tomonidan ta’minlanadi.
YUridik va jismoniy shaxslarning shaharsozlik sohasidagi manfaatlariga ularning shaharsozlik faoliyatini amalga
oshirish bilan boјliq bo‘lgan manfaatlari taalluqlidir.
YUridik va jismoniy shaxslarning shaharsozlik faoliyati, basharti bunday faoliyat chegaradosh er uchastkalari va
boshqa ko‘chmas mulk ob’ektlarining mulqdorlari, egalari hamda mazkur uchastka va ob’ektlardan foydalanuvchilar
huquqlari va qonuniy manfaatlari amalga oshirilishiga monelik qiladigan bo‘lsa, cheklanishi kerak.
Jamiyat, davlat, yuridik va jismoniy shaxslarning shaharsozlik sohasidagi manfaatlari shaharsozlik normalari va
qoidalari, boshqa qonun hujjatlari, shaharsozlik hujjatlari talablari bajarilishi, shuningdek bu talablarga rioya etilishini
nazorat qilish orqali ta’minlanadi.
Agar shaharsozlik faoliyati jamiyat, davlat, yuridik va jismoniy shaxslarning manfaatlariga zid bo‘lsa, bunday
faoliyat tugatilishi kerak.
5-modda. Fuqarolarning qulay yashash va faoliyat
ko‘rsatish muhiti bilan ta’minlanish huquqi
Har bir fuqaro qulay yashash va faoliyat ko‘rsatish muhiti bilan ta’minlanish huquqiga ega.
SHaharsozlik faoliyatining amalga oshirilishida fuqarolarning qulay yashash va faoliyat ko‘rsatish muhiti bilan
ta’minlanish xuquqi:
shaharsozlik faoliyatining davlat tomonidan tartibga solinishi;
hududlar va aholi punktlarini rivojlantirishning shaharsozlik jihatidan rejalashtirilishi;
fuqarolarning shaharsozlik faoliyatini amalga oshirishda ishtirok etishi;
binokorlik materiallari va qurilish sohasidagi buyumlarning sertifikatlanishi;
shaharsozlik to‘јrisidagi qonun hujjatlariga rioya etish ustidan davlat va jamoat nazorati;
shaharsozlik to‘јrisidagi qonun hujjatlarini buzganlik natijasida fuqarolarga etkazilgan hamda ularning yashash va
faoliyat ko‘rsatish muhiti yomonlashuviga sabab bo‘lgan zararni belgalingan tartibda kompensatsiya qilish, shuningdek
fuqarolarning hayoti, soјliјi va mol-mulkiga etkazilgan zararning o‘rnini qoplash;
shaharsozlik to‘јrisidagi qonun hujjatlarini buzganliqsa aybdor shaxslarni javobgarlikka tortish orqali ta’minlanadi.
6-modda. SHaqarsozlik faoliyatining asosiy talablari
433
SHaharsozlik faoliyatining asosiy talablari quyidagilardan iborat:
shaharsozlik faoliyati barcha sub’ektlari tomonidan shaharsozlik normalari va qoidalariga rioya etalishi;
hududlar va aholi punktlarini tabiiy va texnogen xususiyatdagi favqulodda vaziyatlarning ta’siridan himoya qilish;
atrof muhitni muhofaza qilish, ekologik xavfsizlik talablariga, shuningdek sanitariya normalari va qoidalariga rioya
qilish;
madaniy meros ob’ekglarini va aloxdsa muhofaza etiladigan tabiiy hududlarni saqpash talablariga rioya etish;
aholi punktlarini aholi punktining mazkur turi uchun shaharsozlik normalari va qoidalarida belgilangan aholiga
xizmat ko‘rsatish darajasidan kam bo‘lmagan muhandislik, transportga oid va ijtimoiy infratuzilma ob’ektlari, rekreatsiya
va soјlomlashtirish maqsadlariga mo‘ljallangan ob’ektlar, shuningdek hududlarni obodonlashtirish ob’ektlari bilan
ta’minlash;
nogironlarning ijtimoiy infratuzilma ob’ektlaridan (uy-joy, jamoat, ishlab chiqarish binolari va inshootlari, dam olish
joylari, madaniy-tomosha muassasalari va boshqa ob’ektlardan) moneliksiz foydalanishi uchun sharoitlar yaratish;
shaharsozlik faoliyati sohasida qarorlarning muhokamasi va qabul qilinishida fuqarolar, jamoat birlashmalari ishtirok
etishi uchun sharoitlarni ta’minlash;
shaharsozlik to‘јrisidagi qonun hujjatlari buzilgan taqdirda yuridik va jismoniy shaxslarga etkazilgan zararning o‘rni
qoplanishi.
7-modda. SHaharsozlik faoliyatinnng
alohida tartibga solinishi
Agar hududdan foydalanishning maxsus qoidalarini joriy etmay turib, shaharsozlik sohasida jamiyat, davlat, yuridik
va jismoniy shaxslarning manfaatlarini ta’minlash mumkin bo‘lmasa yoki qiyin bo‘lsa, shaharsozlik faoliyati aloxyada
tartibga solinadi.
Alohida tartibga solinishi lozim bo‘lgan shaharsozlik faoliyati ob’ektlari (bundan buyon matnda shaharsozlik
faoliyatining alohida tartibga solinadigan ob’ektlari deb yuritiladi) umumdavlat va mahalliy ahamiyatga molik bo‘lishi
mumkin. Mazkur ob’ektlarni umumdavlat va mahalliy ahamiyatga molik ob’ektlar jumlasiga kiritish qonun hujjatlarida
belgilanadigan tartibda amalga oshiriladi.
SHaharsozlik faoliyati quyidagi hollarda alohida tartibga solinishi lozim:
hududlar va aholi punktlari tabiiy va texnogen xususiyatdagi favqulodda vaziyatlarning ta’siriga uchraganda;
hududlar konsentratsiyasi yo‘l qo‘yiladigan darajadan ortiq kimyoviy va biologik moddalar, zararli
mikroorganizmlar, yo‘l qo‘yiladigan darajadan ortiq miqdordagi radioaktiv moddalar bilan ifloslanganda;
mazkur faoliyat alohida muhofaza etiladigan tabiiy hududlarda amalga oshirilayotganda.
SHaharsozlik faoliyatining alohida tartibga solinadigan ob’ektlari jumlasiga quyidagi aholi punktlari kiritilishi ham
mumkin:
O‘zbekiston Respublikasi poytaxti - Toshkent shahri;
Qoraqalpoјiston Respublikasi poytaxti - Nukus shahri;
434
viloyatlarning ma’muriy markazi bo‘lgan shaharlar;
hududida madaniy meros ob’ektlari bo‘lgan shaharlar;
kurort-shaharlar;
qo‘riqxona-shaharlar;
yashash va faoliyat ko‘rsatishning alohida rejimi belgilangan aholi punktlari (harbiy shaharchalar va o‘zga rejimli
hududlar, davlat qo‘riqxonalaridagi, milliy boјlar va boshqa alohida muhofaza etiladigan tabiiy hududlardagi aholi
punktlari).
SHaharsozlik faoliyatining alohida tartibga solinadigan ob’ektlari chegaralari ma’muriy-hududiy tuzilmalar
chegaralariga to‘јri kelmasligi mumkin hamda ular qonun hujjatlariga muvofiq belgilanadi.
Hududlar va aholi punktlarida shaharsozlik faoliyatini alohida tartibga solish hududlardan foydalanishning
quyidagilar qamrab olingan maxsus qoidalarini joriy etish yo‘li bilan amalga oshiriladi:
maxsus shaharsozlik normalari va qoidalari;
shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiqish va tasdiqlashning alohida tartibi;
ob’ektlar qurilishiga maxsus ruxsatnomalar berish.
Tabiiy va texnogen xususiyatdagi favqulodda vaziyatlarning ta’siriga uchragan hududlar va aholi punktlarida
shaharsozlik faoliyatini alohida tartibga solish:
hududlar va aholi punktlarini mazkur ta’sirdan himoya qilishning maxsus tarhlari va loyihalarini ishlab chiqish;
shaharsozlik hujjatlarini kompleks muhandislik qidiruvlari natijalarini hisobga olmasdan turib ishlab chiqish,
tasdiqlash va amalga oshirishni taqiqlash orqali amalga oshiriladi.
Konsentratsiyasi yo‘l qo‘yiladigan darajadan ortiq kimyoviy va biologik moddalar, zararli mikroorganizmlar, yo‘l
qo‘yiladigan darajadan ortiq miqdordagi radioaktiv moddalar bilan ifloslangan hududlar, agar bunday hududlarda aholining
yashashi xamda xo‘jalik va boshqa faoliyat olib borishi insrn hayoti va soјliјiga xavf tuјdirayotgan bo‘lsa, qonun
hujjatlarida belgilangan tartibda konservatsiya qilinishi va ularga maxsus ishlov berilishi lozim. Mazkur hududlarning
ifloslanish darajasiga hamda ularni soјlomlashtirish usuliga qarab O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan
ulardan foydalanishning alohida rejimi joriy etilishi yoki boshqa funksional maqsadi belgilanishi mumkin.
Madaniy meros ob’ektlari, alohida muhofaza etiladigan tabiiy hududlari bo‘lgan hududlarda va aholi punktlarida
muhofaza zonalarining chegaralari belgilanib, ular doirasida madaniy meros ob’ektlariga, alohida muhofaza etiladigan
tabiiy hududlarga zarar etkazadigan yoki ularning holatini yomonlashtiradigan hamda ularning yaxlitligini va saqlanishini
buzadigan xo‘jalik hamda boshqa faoliyat cheklanadi yoki taqiqlanadi.
Madaniy meros ob’ektlarining, alohida muhofaza etiladigan tabiiy hududlarning muhofaza zonalari chegaralari
shaharsozlik hujjatlari bilan belgilanadi hamda qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tasdiqlanadi.
8-modda. YUridik va jismoniy shaxslarning shaharsozlik
faoliyatini amalga oshirish choјidagi majburiyatlari
SHaharsozlik faoliyatini amalga oshirish choјida yuridik va jismoniy shaxslar:
yashash va faoliyat ko‘rsatish muhitini muhofaza qilishlari;
435
shaharsozlik hujjatlariga, aholi punktlari va hududlarni qurish qoidapariga (bundan buyon matnda qurish qoidalari
deb yuritiladi) rioya etilishini ta’minlashlari;
atrof muhitni muhofaza qilish va ekologik xavfsizlik talablariga, shuningdek sanitariya normalari hamda qoidalariga
rioya etishlari;
atrof muhitga, madaniy meros ob’ektlariga, shahar, qishloq landshaftlariga, muhandislik, transportga oid va ijtimoiy
infratuzilmalar ob’ektlariga, hududlarni obodonlashtirish ob’ektlariga zararli ta’sir etadigan, uchinchi shaxslarning qonuniy
manfaatlariga daxl etadigan hamda chegaradosh er uchastkalari va boshqa ko‘chmas mulk ob’ektlarining mulkdorlari,
egalari yoki mazkur uchastka va ob’ektlardan foydalanuvchilar huquqlari amalga oshirilishiga monelik qiladigan xattiharakatlar sodir etmasliklari;
er uchastkalari va boshqa ko‘chmas mulk ob’ektlaridan shaharsozlik reglamentlariga rioya etgan holda
foydalanishlari;
shaharsozlik to‘јrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi ustidan tekshirish va nazoratni amalga oshiradigan davlat
organlarining ko‘rsatmalarini bajarishlari;
shaharsozlik to‘јrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi ustidan tekshirish va nazoratni amalga oshiradigan davlat
organlarining mansabdor shaxslariga ko‘maklashishlari;
o‘zlariga tegishli ob’ektlardagi o‘zgarishlar haqida davlat shaharsozlik kadastri va shaharsozlik faoliyati
ob’ektlarining monitoringi yuritilishini amalga oshiradigan organga hamda ob’ektlarni texnikaviy inventarizatsiyadan
o‘tkazadigan tashkilotlarga ishonchli ma’lumotlar taqdim etishlari;
shaharsozlik hujjatlarining materiallarini, shu jumladan kompleks muhandislik qidiruvlarining materiallarini
shaharsozlik faoliyati sohasidagi maxsus vakolatli davlat organining tegishli tarkibiy bo‘linmalariga belgilangan tartibda
taqsim qilishlari shart.
9-modda. Aholi punktlarining turlari
Aholi punktlari shahar aholi punktlari (shaharlar, shahar posyolkalari) va qishloq aholi punktlariga (qishloqlar,
ovullar) bo‘linadi.
Aholi soniga qarab shahar aholi punktlari quyidagilarga bo‘linadi:
eng yirik aholi punkti - aholisining soni bir milliondan ortiq kishidan iborat;
yirik aholi punkti- aholisining soni ikki yuz ellik mingdan bir milliongacha kishidan iborat;
katta aholi punkti - aholisining soni yuz mingdan ikki yuz ellik minggacha kishidan iborat;
o‘rtacha aholi punkti - aholisining soni ellik mingdan yuz minggacha kishidan iborat;
kichik aholi punkti - aholisining soni ellik minggacha kishidan iborat.
Aholi soniga qarab qishloq aholi punktlari quyidagilarga bo‘linadi:
yirik aholi punkti - aholisining soni besh mingdan ortiq kishidan iborat;
katta aholi punkti - aholisining soni uch mingdan besh minggacha kishidan iborat;
o‘rtacha aholi punkti - aholisining soni bir mingdan uch minggacha kishidan iborat;
kichik aholi punkti - aholisining soni bir minggacha kishidan iborat.
436
Vaqtinchalik ahamiyatga molik va aholi tarkibi doimiy bo‘lmagan hamda iqtisodiyot tegishli tarmoјining xizmat
maqsadidagi ob’ektlar hisoblanadigan binolar va inshootlarning guruhlari (vaxta usulida ishlovchi neftchilar, gazchilar,
qidiruvchilarning posyolkalari hamda uylari), shuningdek alohida, yakka turgan uylar (temir yo‘l nazoratchilarining,
o‘rmonchilarning uylari, dala shiyponlari va boshqalar) bu bino va inshootlar ma’muriy, ishlab chiqarish yoki hududiy
munosabatlarda qaysi shaharsozlik faoliyati sub’ektlari bilan boјliq bo‘lsa, xuddi shu sub’ektlar tasarrufida bo‘ladi.
Aholi punktining turiga qarab qonun hujjatlarida shaharsozlik hujjatlarining tarkibi, ularni ishlab chiqish va
tasdiqlash tartibi belgilanadi.
YAngi aholi punktlarini joylashtirish hamda mavjud aholi punktlarini rivojlantirish aholi punkti turiga, ijtimoiyiqtisodiy va shaharsozlik istiqboliga, O‘zbekiston Respublikasi hududida aholini joylashtirish bosh tarhiga, hududlarni
rejalashtirish tarhlari hamda tumanni (tumanlar guruhlarini) rejalashtirish loyihalariga, aholi punktlarining bosh rejalariga,
shuningdek bunday punktlarni rejalashtirish va qurish loyihalariga muvofiq amalga oshiriladi.
Aholi punktlarini tashkil etish hamda qayta tashkil etish, ularning maqomini va chegaralarini o‘zgartirish
tasdiqlangan shaharsozlik hujjatlari asosida qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
Aholi punktlari chegaralaridagi erlar tasdiqlangan bosh rejalarga muvofiq ulardan foydalanishning tartibga
solinishini amalga oshiruvchi mahalliy davlat hokimiyati organlarining tasarrufida bo‘ladi.
Aholi punktlarining erlaridan foydalanish shartlari va tartibiga doir shaharsozlik talablari ushbu Kodeks va boshqa
qonun hujjatlari bilan belgilanadi.
10-modda. Fuqarolar, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari
va jamoat birlashmalarining shaharsozlik faoliyati sohasidagi
qarorlarning muhokamasi va qabul qilinishidagi ishtiroki
Fuqarolar, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari va jamoat birlashmalari yashash va faoliyat ko‘rsatish
muhitining holati, taxmin qilinayotgan o‘zgarishlari, aholi punktlarining bosh rejalari, uy-joy-fuqarolik ob’ektlarining
qurilishi, rekonstruksiyasi, hududlarning obodonlashtirilishi, muhandislik va transport kommunikatsiyalarining o‘tkazilishi
to‘јrisida o‘z vaqtida va ishonchli, to‘liq axborot olish hamda shaharsozlik faoliyati haqidagi o‘zga axborotni olish huquqiga
ega.
Fuqarolar, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari va jamoat birlashmalarini shaharsozlik faoliyati to‘јrisida
xabardor qilish davlat organlari tomonidan ommaviy axborot vositalari orqali, shuningdek jamoat muhokamalari o‘tkazish,
ekspozitsiya va ko‘rgazmalar tashkil etish yo‘li bilan amalga oshiriladi.
Fuqarolar, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari va jamoat birlashmalari, shaharsozlik hujjatlari
tasdiqlangunga qadar ularni muhokama qilish, ularga takliflar kiritish va shaharsozlik faoliyati sohasidagi qarorlarni
tayyorlashda ishtirok etish huquqiga ega.
Davlat organlari fuqarolar, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari hamda jamoat birlashmalarining
manfaatlariga daxldor, shaharsozlik faoliyati masalalariga taalluqli murojaatlarini o‘z vakolatlari doirasida ko‘rib chiqadilar
va ularga belgilangan muddatlarda asosli javoblar taqsim qiladilar.
Fuqarolar, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari va jamoat birlashmalari, basharti shaharsozlik faoliyati
ularning manfaatlariga daxl etadigan bo‘lsa, quyidagi huquqlarga ega:
shaharsozlik to‘јrisidagi qonun hujjatlari buzilgan takdirda binolar, inshootlar va boshqa ob’ektlarning
joylashtarilishi, loyihalashtarilishi, qurilishi, rekonstruksiyasi yoki foydalanishga topshirilishi to‘јrisidagi qarorning
ma’muriy yoki sud tartibida bekor qilinishini talab qilish;
437
korxonalar faoliyatini, shuningdek boshqa ko‘chmas mulk ob’ektlaridan foydalanishni, basharti ularni ishlatish
shaharsozlik to‘јrisidagi qonun hujjatlarini buzgan holda amalga oshirilayotgan bo‘lsa, ma’muriy yoki sud tartibida
cheklash, to‘xtatib turish yoki taqiqlashni talab qilish;
shaharsozlik to‘јrisidagi qonun hujjatlari buzilganligi munosabati bilan fuqarolarning hayoti, soјliјi va mol-mulkiga,
shuningdek fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari va jamoat birlashmalari mol-mulkiga etkazilgan zararning o‘rnini
qoplash to‘јrisida sudga da’vo taqdim qilish;
shaharsozlik to‘јrisidagi qonun hujjatlarini buzganlikda aybdor shaxslarni konunda belgilangan tartibda
javobgarlikka tortishni talab qilish;
shaharsozlik hujjatlari tasdiqlangunga qadar o‘z mablaјlari hisobidan ularning mustaqil ekspertizadan o‘tkazilishini
tashkil etish.
11-modda. YUridik va jnsmoniy shaxslarga
etkazilgan zararning o‘rni qoplanishi
YUridik va jismoniy shaxslarga shaharsozlik to‘јrisidagi qonun hujjatlari buzilganligi natijasida yoki er uchastkalari
olib ko‘yilganligi hamda ularga tegishli bo‘lgan binolar, inshootlar va boshqa ob’ektlar buzilganligi munosabati bilan
etkazilgan zararning o‘rni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda qoplanishi lozim.
P BOB. SHAHARSOZLIK FAOLIYATI
OB’EKTLARI VA SUB’EKTLARI
12-modda. SHaharsozlik faoliyati ob’ektlari
13-modda. SHaharsozlik faoliyati sub’ektlari
14-modda. SHaharsozlik faoliyati sohasidagi buyurtmachilar
15-modda. SHaharsozlik hujjatlarini ishlab chiquvchilar
16-modda. Ob’ektlar qurilishi bo‘yicha pudratchilar
12-modda. SHaxarsozlik faoliyati ob’ektlari
O‘zbekiston Respublikasining butun hududi va qismlari, aholi punktlarining butun hududi va qismlari, aholini
joylashtirish umumdavlat va mintaqaviy tizimlari, er uchastkalari, binolar va inshootlar, hududiy-ishlab chiqarish,
shaharsozlik va landshaft majmualari, rekreatsion va ishlab chiqarish zonalari, madaniy meros ob’ektlari va ularning
muhofaza zonalari, aholi punktlari chegaralaridagi va aholi punktlariaro hududlardagi akvatoriyalar, muhandislik va
transport kommunikatsiyalari shaharsozlik faoliyatining ob’ektlaridir.
438
SHaharsozlik faoliyati ob’ektlari uchun shaharsozlik hujjatlari ishlab chiqiladi.
13-modda. SHaxarsozlik faoliyati sub’ektlari
Davlat organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, yuridik va jismoniy shaxslar shaharsozlik faoliyati
sub’ektlaridir.
SHaharsozlik faoliyati sub’ektlari:
shaharsozlik faoliyati sohasida buyurtmachilar;
shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiquvchilar;
ob’ektlarning qurilishi bo‘yicha pudratchilar;
shaharsozlik faoliyati ob’ektlaridan foydalanuvchilar sifatida ish ko‘rishlari mumkin.
SHaharsozlik faoliyati sub’ektlari tegishli davlat organlaridan aholi punktlari, ularning tizimlari va hududlarini
rejalashtirish, qurish va rekonstruksiya qilish bilan boјliq bo‘lgan, o‘zlarining shaharsozlik faoliyatiga ta’sir etadigan
qarorlar tayyorlanishi va qabul qilinishi haqida axborot olish huquqiga ega.
SHaharsozlik faoliyati sub’ektlari qonun hujjatlariga muvofiq o‘zlariga mulk qilib, egalik qilishga va foydalanishga
berilgan er uchastkalaridan belgilangan maqsadda foydalanishlari, shuningdek madaniy meros ob’ektlariga, tabiiy va sun’iy
landshaftlarga zarar etkazmasliklari, yashash va faoliyat ko‘rsatish muhiti yomonlashuviga, shaharsozlik faoliyati boshqa
sub’ektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlari kamsitilishiga olib keladigan xatti-harakatlarga yo‘l ko‘ymasliklari shart.
14-modda. SHaxarsozlik faoliyati sohasidagi buyurtmachilar
Davlat organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, yuridik va jismonir shaxslar shaharsozlik faoliyati
sohasida buyurtmachilar bo‘lishi mumkin.
SHaharsozlik faoliyati sohasidagi buyurtmachilar:
shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiquvchini tanlash hamda ularni ishlab chiqishga doir shartnoma tuzish;
ob’ektlarning qurilishi bo‘yicha pudratchini tanlash va u bilan shartnoma tuzish;
qonun hujjatlariga muvofiq boshqa harakatlarni amalga oshirish huquqiga ega.
SHaharsozlik faoliyati sohasidagi buyurtmachilar:
shaharsozlik to‘јrisidagi qonun hujjatlariga rioya etishlari;
shaharsozlik hujjatlarining belgilangan tartibda ekspertizadan o‘tkazilishini ta’minlashlari;
loyihalashtirish jarayonini tekshirib borishlari va qurilish sifati ustidan texnikaviy nazorat qilishlari;
439
O‘zR 30.04.2004 y. 621-II-son Qonuniga muvofiq uchinchi qism beshinchi xat boshi quyidagi beshinchi-oltinchi xat
boshilar bilan almashtirilgan, Oldingi tahririga qarang
shaharsozlik hujjatlari amalga oshirilishi bo‘yicha mualliflik nazorati olib borilishini ta’minlashlari; (O‘zR
30.04.2004 y. 621-II-son Qonuni tahriridagi xat boshi), (Oldingi tahririga qarang)
asos bo‘luvchi va ruxsat beruvchi hujjatlar o‘z vaqtida tayyorlanishini va shaharsozlik hujjatlari tasdiqlanishini
ta’minlashlari shart. (O‘zR 30.04.2004 y. 621-II-son Qonuni tahriridagi xat boshi), (Oldingi tahririga qarang)
SHaharsozlik faoliyati sohasidagi buyurtmachilar zimmasida qonun hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham
bo‘lishi mumkin.
15-modda. SHaharsozlik hujjatlarini ishlab chiquvchilar
Tegishli litsenziyasi bo‘lgan yuridik va jismoniy shaxslar shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiquvchilar bo‘lishi
mumkin.
SHaharsozlik hujjatlarini ishlab chiquvchi:
ishlab chiqiladigan shaharsozlik hujjatlarining tarkibi va hajmini qonun hujjatlariga muvofiq belgilash;
shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiqishga doir tanlovlarda ishtirok etish;
shaharsozlik hujjatlari amalga oshirilishi bo‘yicha mualliflik nazoratini olib borish;
qurilish, montaj va maxsus ishlar tasdiqlangan loyiha-smeta hujjatlari va normativ talablardan fuqarolar hayoti va
soјliјiga taxdid soladigan, madaniy meros ob’ektlari shikastlanishi va yo‘q qilinishi xavfini tuјdiradigan, shuningdek
jamiyat, davlat, yuridik va jismoniy shaxslarning manfaatlariga zarar keltiradigan tarzdagi chetga chiqishlar bilan
bajarilganda qurilish, montaj va maxsus ishlarni to‘xtatib qo‘yish yoki tugatish haqida takliflar kiritish;
zarurat bo‘lgan taqsirda shaharsozlik hujjatlariga belgilangan tartibda o‘zgartishlar va qo‘shimchalar kiritish;
qonun hujjatlariga muvofiq boshqa harakatlarni amalga oshirish xuquqiga ega.
O‘zR 30.04.2004 y. 621-II-son Qonuniga muvofiq uchinchi qism quyidagi uchinchi va to‘rtinchi qismlar bilan
almashtirilgan, Oldingi tahririga qarang
SHaharsozlik hujjatlarini ishlab chiquvchilar:
qonun hujjatlariga muvofiq shaharsozlik hujjatlari ishlab chiqilishini ta’minlashlari;
o‘zlari ishlab chiqqan shaharsozlik hujjatlarini barcha manfaatdor organlar va tashkilotlar bilan belgilangan tartibda
kelishib olishlari shart. (O‘zR 30.04.2004 y. 621-II-son Qonuni tahriridagi qism), (Oldingi tahririga qarang)
SHaharsozlik hujjatlarini ishlab chiquvchilar zimmasida qonun hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham
bo‘lishi mumkin. (O‘zR 30.04.2004 y. 621-II-son Qonuni tahriridagi qism), (Oldingi tahririga qarang)
440
16-modda. Ob’ektlar qurilishi bo‘yicha pudratchilar
O‘z faoliyatini qonun hujjatlari asosida olib boruvchi yuridik va jismoniy shaxslar ob’ektlar qurilishi bo‘yicha
pudratchilar bo‘lishi mumkin.
Ob’ektlar qurilishi bo‘yicha pudratchilar:
binolar, inshootlar va boshqa ob’ektlarning yangi amaliy echimlarini ishlab chiqishda ishtirok etish;
shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiquvchi, shaharsozlik faoliyati sohasidagi maxsus vakolatli davlat organining
tegishli tarkibiy bo‘linmasi va buyurtmachi bilan kelishgan holda shaharsozlik hujjatlariga binolar, inshootlar va boshqa
ob’ektlarning arxitektura-badiiy ko‘rinishi hamda amaliy echimini yomonlashtirmagan tarzda texnik-iqtisodiy
ko‘rsatkichlarni yaxshilaydigan o‘zgartishlar kiritish;
shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiquvchidan zarur texnik maslahat olish;
qonun hujjatlariga muvofiq boshqa harakatlarni amalga oshirish huquqiga ega.
Ob’ektlar qurilishi bo‘yicha pudratchilar shaharsozlik to‘јrisidagi qonun hujjatlariga rioya etishlari shart.
III BOB. DAVLAT ORGANLARINING SHAHARSOZLIK
FAOLIYATI SOHASIDAGI VAKOLATLARI
17-modda. SHaharsozlik faoliyati sohasidagi davlat boshqaruvi
18-modda. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining
shaharsozlik faoliyati sohasidagi vakolatlari
19-modda. Viloyatlar va Toshkent shahar davlat hokimiyati
organlarining shaharsozlik faoliyati sohasidagi vakolatlari
20-modda. Tumanlar va shaharlar davlat hokimiyati organlarining
shaharsozlik faoliyati sohasidagi vakolatlari
21-modda. SHaharsozlik faoliyati sohasidagi maxsus vakolatli
davlat organi
22-modda. Viloyatlar va Toshkent shahar arxitektura va qurilish
bosh boshqarmalarining vakolatlari
23-modda. Tumanlar hamda shaharlar arxitektura va
qurilish boshqarmalarining (bo‘limlarining) vakolatlari
24-modda. O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish
qo‘mitasi Davlat ekspertizasi bosh boshqarmasining vakolatlari
441
25-modda. O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish
qo‘mitasi Davlat arxitektura-qurilish nazorati bosh
boshqarmasining vakolatlari
17-modda. SHaharsozlik faoliyati
sohasidagi davlat boshqaruvi
SHaharsozlik faoliyati sohasidagi davlat boshqaruvini O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, mahalliy
davlat hokimiyati organlari va maxsus vakolatli davlat organi amalga oshiradi.
SHaharsozlik faoliyati sohasidagi maxsus vakolatli davlat organining o‘z vakolatlari doirasida qabul qilgan qarorlari
barcha vazirliklar, davlat qo‘mitalari, idoralar hamda davlat boshqaruvining boshqa organlari, shuningdek yuridik va
jismoniy shaxslar uchun majburiydir.
18-modda. O‘zbekiston Respublnkasi Vazirlar Maxkamasining
shaharsozlik faoliyati sohasidagi vakolatlari
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
shaharsozlik sohasida kompleks davlat dasturlarini ishlab chiqadi va tasdiqlaydi hamda ularning amalga oshirilishiga
ko‘maklashadi;
shaharsozlik faoliyati sohasida normativ hujjatlar qabul qiladi;
shaharsozlik to‘јrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati olib borilipsh tartibini belgilaydi;
O‘zbekiston Respublikasi hududida aholini joylashtirish bosh tarhini hamda O‘zbekiston Respublikasi,
Qoraqalpoјiston Respublikasi va viloyatlar hududini rejalashtirish tarhlarini, umumdavlat ahamiyatiga molik alohida
tartibga solinadigan shaharsozlik faoliyati ob’ektlarining shaharsozlik hujjatlarini, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi
hududini rivojlantirishning tarmoq tarxdarini hamda muhandislik, transportga oid va ijtimoiy infratuzilmalarni rivojlantirish
loyihalarini tasdiqlaydi;
qonun hujjatlarida belgilangan vakolati asosida shaharlarning bosh rejalarini tasdiqlaydi;
shahar atrofi zonalarining chegaralarini tasdiqlaydi;
umumdavlat ahamiyatiga molik alohida tartibga solinadigan shaharsozlik faoliyati ob’ektlarining chegaralarini
bvlgilaydi hamda tegishli ob’ektlar hududlarida shaharsozlj faoliyatini tartibga solish tartibotini o‘rnatadi;
davlat shaharsozlik kadastrini yuritish hamda shaharsozlik faoliyati ob’ektlari monitoringi olib borish tartibini
o‘rnatadi;
umumdavlat ahamiyatiga molik ob’ektlarning shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiqishni, shaharsozlik faoliyati
sohasidagi ilmiy-tadqiqot ishlarini, shuningdek shaharsozlik normalari va qoidalari ishlab chiqilishini moliyalashtirish
tartibini belgilaydi;
442
shaharsozlik faoliyati sohasida litsenziyalash tartabini o‘rnatadi;
shaharsozlik hujjatlarining davlat ekspertizasini tashkil etish hamda o‘tkazish tartibini o‘rnatadi;
shaharsozlik faoliyati sohasidagi davlat boshqaruv organlarining tashkiliy tuzilmasini belgilaydi;
qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.
19-modda. Viloyatlar va Toshkent shahar davlat hokimiyati
organlarining shaharsozlik faoliyati sohasidagi vakolatlari
Viloyatlar va Toshkeit shahar davlat hokimiyati organlari o‘z vakolatlari doirasida:
shaharsozlik to‘јrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi ustidan nazorat olib boradi, shuningdek uy-joy fondi hamda
jamoat va ishlab chiqarish ob’ektlari saqlanishini ta’minlaydi;
aholini oqilona joylashtirish, muhandislik, transportga oid va ijtimoiy infratuzilmalarni rivojlantirish masalalarini hal
qiladi;
mahalliy ahamiyatga molik ob’ektlarni qurishga doir shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiqish bo‘yicha buyurtmachi
vazifalarini bajaradi, bunday ob’ektlarning moliyalashtirilishini ta’minlaydi;
ob’ektlar qurilishi to‘јrisida qarorlar qabul qiladi;
o‘z hududida shaharsozlik faoliyatini, basharti bu faoliyat ushbu Kodeks va boshqa qonun hujjatlari talablariga mos
kelmasa, cheklaydi, to‘xtatib qo‘yadi yoki taqiqlaydi. Tadbirkorlik sub’ektlarining shaharsozlik faoliyatini cheklash,
to‘xtatib qo‘yish va taqiqlash sud tartibida amalga oshiriladi, bundan favqulodda vaziyatlar, epidemiyalar hamda aholining
hayoti va salomatligi uchun boshqa real xavf yuzaga kelishining oldini olish bilan boјliq holda faoliyatni o‘n ish kunidan
ko‘p bo‘lmagan muddatga cheklash, to‘xtatib qo‘yish hollari mustasno; (O‘zR 10.10.2006 y. O‘RQ-59-son Qonuni
taxriridagi jumla)
shaharlarning, shahar posyolkalarining bosh rejalari ishlab chiqilishini tashkil etadi;
qishloq aholi punktlarining bosh rejalarini, aholi punktlari hududlarining qismlarini batafsil rejalashtirish loyihalarini
(bundan buyon matnda batafsil rejalashtirish loyihasi deb yuritiladi) va dahalarni, mavzelarni hamda aholi punktlari
rejalashtirilgan tuzilmalarining boshqa qismlarini qurish loyihalarini (bundan buyon matnda qurish loyihasi deb yuritiladi)
tasdiqlaydi;
viloyatlar hududini rejalashtirishning tarhlari, muhandislik, transportga oid va ijtimoiy infratuzilmalarni
rivojlantirishning, shuningdek obodonlashtirishning tarxlari va loyihalari ishlab chiqilishi hamda amalga oshirilishini tashkil
etadi;
tumanni (tumanlar guruhlarini) rejalashtirish loyihalarini tasdiqlaydi;
mahalliy ahamiyatga molik alohida tartibga solinadigan shaharsozlik faoliyati ob’ektlari chegaralarini belgilaydi
hamda tegishli ob’ektlar hududlarida shaharsozlik faoliyatini tartibga solish tartibotini o‘rnatadi;
qurish qoidalarini tasdiqlaydi;
aholi punktlarining shaharsozlik hujjatlari, shaharsozlik faoliyati sohasidagi ilmiy tadqiqotlar ishlab chiqilishi va
moliyalashtirilishini, davlat shaharsozlik kadastri yuritilishini, shaharsozlik faoliyati ob’ektlari monitoringi olib borilishini,
kompleks muhandislik qidiruvlari o‘tkazilishini, aholi punkglarini mikroseysmik hududlarga bo‘lish xaritalari tuzishni,
shaharsozlik hujjatlari shalga oshirilishi ustidan monitoring olib borilishini va bunday hujjatlar ekspertizadan o‘tkazilishini
ta’minlaydi;
443
shaharsozlik faoliyati sohasida qabul qilinayottan qarorlardan aholini muntazam ravishda xabardor qilib boradi;
qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.
20-modda. Tumanlar va shaharlar davlat hokimiyati
organlarining shaharsozlik faoliyati sohasidagi vakolatlari
Tumanlar va shaharlar davlat hokimiyati organlari:
shaharsozlik to‘јrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi ustidan nazorat olib boradi, shuningdek uy-joy fondi, jamoat
hamda ishlab chiqarish ob’ektlari saqlanishini ta’minlaydi;
aholini oqilona joylashtarish, muhandislik, transportga oid va ijtimoiy infratuzilmalarni rivojlantirish masalalarini hal
etadi;
mahalliy ahamiyatga molik ob’ektlarning qurilishiga doir shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiqish bo‘yicha
buyurtmachi vazifalarini bajaradi hamda bunday ob’ektlarning moliyalashtirilishini ta’minlaydi;
o‘z hududida shaharsozlik faoliyatini, basharti bu faoliyat mazkur Kodeks va boshqa qonun hujjatlari talablariga mos
kelmasa, cheklaydi, to‘xtatib qo‘yadi yoki taqiqlaydi. Tadbirkorlik sub’ektlarining shaharsozlik faoliyatini cheklash,
to‘xtatib qo‘yish va taqiqlash sud tartibida amalga oshiriladi, bundan favqulodda vaziyatlar, epidemiyalar hamda aholining
hayoti va salomatligi uchun boshqa real xavf yuzaga kelishining oldini olish bilan boјliq holda faoliyatni o‘n ish kunidan
ko‘p bo‘lmagan muddatga cheklash, to‘xtatib qo‘yish hollari mustasno; (O‘zR 10.10.2006 y. O‘RQ-59-son Qonuni
taxriridagi jumla)
o‘zboshimchalik bilan qurilgan ob’ektlar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda buzib tashlanishini tashkil etadi;
tumanlarni (tumanlar guruhlarini) rejalashtirish loyihalarini, aholi punktlarining bosh rejalarini, batafsil rejalashtirish
loyihalarini, qurish loyihalarini ishlab chiqishda ishtirok etadi hamda ularning amalga oshirilishini tashkil etadi;
ob’ektlar qurilishi to‘јrisida qarorlar qabul qiladi;
binolar, inshootlar hamda aholi punktlari boshqa ob’ektlarining texnik holati inventarizatsiyadan o‘tkazilishini
tashkil qiladi;
shaharsozlik faoliyati sohasida qabul qilinayotgan qarorlardan aholini muntazam xabardor qilib boradi;
qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.
Ushbu modda sakkizinchi xatboshisidagi qoidalar shahar tarkibiga kiruvchi tumanlarning davlat hokimiyati
organlariga nisbatan tatbiq etilmaydi.
21-modda. SHaharsozlik faoliyati sohasidagi
maxsus vakolatli davlat organi
(O‘zR 07.07.2006 y. O‘RQ-39-son Qonuni taxriridagi modda),
(Oldingi taxririga qarang)
444
O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi shaharsozlik faoliyati sohasidagi maxsus vakolatli
davlat organidir.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi:
O‘zbekiston Respublikasi hududida aholini joylashtirish bosh tarhi ishlab chiqilishini, Qoraqalpoјiston Respublikasi,
viloyatlar (viloyatlar guruhlari) hududini rejalashtirish tarhlari va umumdavlat ahamiyatiga molik alohida tartibga
solinadigan shaharsozlik faoliyati ob’ektlarining shaharsozlik hujjatlari ishlab chiqilishi, shuningdek shaharsozlik faoliyati
sohasidagi ilmiy-tadqiqot ishlari tashkil etilishini ta’minlaydi;
tasdiqlanishi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi vakolatiga berilgan shaharlarning bosh rejalarini istisno
qilganda, shaharlarning, shahar posyolkalarining bosh rejalarini hamda Toshkent shahrining markaziy qismlarini,
viloyatlarning ma’muriy markazlarini, shuningdek madaniy meros ob’ektlariga ega bo‘lgan shaharlarni batafsil
rejalashtirish loyihalarini tasdiqlaydi;
umumdavlat ahamiyatiga molik alohida tartibga solinadigan shaharsozlik faoliyati ob’ektlari uchun chegaralar
belgilash haqida O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritadi;
shaharsozlik normalari va qoidalari, shaharsozlik hujjatlarini davlat ekspertizasidan o‘tkazish masalalari yuzasidan
uslubiy hujjatlar, shuningdek shaharsozlik to‘јrisidagi boshqa qonun hujjatlarini ishlab chiqadi va tasdiqlaydi;
davlat arxitektura-qurilish nazoratini amalga oshiradi;
belgilangan shaharsozlik normalari va qoidalariga, qurilish ishlari, binokorlik materiallari va buyumlari
texnologiyalari sifatining davlat standartlariga, shuningdek shaharsozlik to‘јrisidagi boshqa qonun hujjatlariga rioya etilishi
ustidan nazoratni amalga oshiradi;
shaharsozlik hujjatlarini davlat ekspertizasidan o‘tkazadi;
qurilishda standartlashtirish va binokorlik materiallari hamda buyumlarini sertifikatlash ishlarini amalga oshiradi;
davlat shaharsozlik kadastri yuritilishini va shaharsozlik faoliyati ob’ektlari monitoringi olib borilishini amalga
oshiradi;
shaharsozlik hujjatlari amalga oshirilishi ustidan monitoring olib borilishi tartibini belgilaydi;
shaharsozlik faoliyati ayrim turlarini amalga oshirish uchun belgilangan tartibda litsenziyalar beradi;
aholini shaharsozlik faoliyatidan muntazam habardor qilib boradi;
shaharsozlik hujjatlari masalalari bo‘yicha buyurtmachilar, shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiquvchilar va boshqa
tashkilotlar o‘rtasidagi kelishmovchiliklarni ko‘rib chiqadi;
shaharsozlik faoliyati ob’ektlarini ro‘yxatga oladi hamda ob’ektlar qurilishiga ruxsatnoma beradi;
buyurtmachining texnik nazoratni amalga oshirishga doir ishini tekshiradi va texnik nazorat sifatsiz amalga
oshirilgan taqdirda, unga nisbatan javobgarlik choralari qo‘llash haqida belgilangan tartibda takliflar kiritadi;
davlat standartlari va texnik shartlar buzilganligi aniqlangan taqdirda, binokorlik materiallari hamda buyumlari ishlab
chiqarilishi, realizatsiya qilinishi va qo‘llanilishini, normativ talablar hamda tasdiqlangan loyiha echimlari chidamlilik,
puxtalik xususiyatlari pasayishiga sabab bo‘lgan darajada buzilganda, shuningdek binolar va inshootlarning avariya xavfi
bo‘lgan, ob’ektlar o‘zboshimchalik bilan qurilgan taqdirda qurilish-montaj ishlarini davom ettirishni to‘xtatib turadi.
Tadbirkorlik sub’ektining faoliyatini to‘xtatib qo‘yishga olib keladigan qurilish materiallari va buyumlari ishlab chiqarish,
ularni realizatsiya qilish va qo‘llash, qurilish-montaj ishlarini davom ettirishni to‘xtatib qo‘yish sud tartibida amalga
oshiriladi, bundan favqulodda vaziyatlar, epidemiyalar hamda aholining hayoti va salomatligi uchun boshqa real xavf
yuzaga kelishining oldini olish bilan boјliq holda faoliyatni o‘n ish kunidan ko‘p bo‘lmagan muddatga to‘xtatib qo‘yish
hollari mustasno; (O‘zR 10.10.2006 y. O‘RQ-59-son Qonuni taxriridagi jumla)
shaharsozlik faoliyati sohasidagi huquqbuzarliklar to‘јrisidagi ishlarni ko‘rib chiqadi va qonun hujjatlarida
belgilangan tartibda jarimalar soladi;
445
tugallangan qurilish ob’ektlarini foydalanishga qabul qilib olish bo‘yicha komissiyalarning ishida ishtirok etadi;
qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi tizimiga quyidagilar kiradi:
Qoraqalpoјiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi;
viloyatlar hamda Toshkent shahar arxitektura va qurilish bosh boshqarmalari;
tumanlar hamda shaharlar arxitektura va qurilish boshqarmalari (bo‘limlari);
davlat ekspertizasi hududiy boshqarmalari;
davlat arxitektura-qurilish nazorati hududiy inspeksiyalari.
Viloyatlar hamda Toshkent shahar arxitektura va qurilish bosh boshqarmalariga, tumanlar hamda shaharlar
arxitektura va qurilish boshqarmalariga (bo‘limlariga) tegishli bosh arxitektorlar boshchilik qiladi.
Qoraqalpoјiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi, viloyatlar hamda Toshkent shahar arxitektura
va qurilish bosh boshqarmalari, shuningdek tumanlar hamda shaharlar arxitektura va qurilish boshqarmalari (bo‘limlari) o‘z
vakolatlariga taalluqli masalalarda O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasiga, tegishincha
Qoraqalpoјiston Respublikasi Vazirlar Kengashiga, viloyatlar va Toshkent shahar hokimlariga bo‘ysunadilar.
22-modda. Viloyatlar va Toshkent shahar arxitektura
va qurilish bosh boshqarmalarining vakolatlari
Viloyatlar va Toshkent shahar arxitektura va qurilish bosh boshqarmalari:
viloyat, Toshkent shahar hududini rejalashtirish tarhlari hamda tumanlarni (tumanlar guruhlarini) rejalashtirish
loyihalari, aholi punktlarining bosh rejalari, batafsil rejalashtarish loyihalari va o‘z hududlariga oid boshqa shaharsozlik
hujjatlari ishlab chiqilishini tashkil etadi;
shaharsozlik to‘јrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi ustidan nazorat olib boradi;
viloyat, Toshkent shahar hududini rivojlantirish bo‘yicha shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiqishda ishtirok etadi;
viloyat, Toshkent shahar hududini rivojlantirish bo‘yicha shaharsozlik hujjatlarini amalga oshirish chora-tadbirlarini
ko‘radi;
viloyat, Toshkent shahar davlat hokimiyati organlariga shaharsozlik faoliyati ob’ektlarini joylashtirish hamda tegishli
hududda muhandislik, transportga oid va ijtimoiy infratuzilmalarni rivojlantirish yuzasidan takliflar kiritadi;
binolar, inshootlar va boshqa ob’ektlarning loyihalari tasdiqlanishiga rozilik beradi;
tegishli hududdagi shaharsozlik faoliyati ob’ektlari bo‘yicha loyihalashtirish ishlarini va kompleks muhandislik
qidiruvlarini hamda shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiquvchilarning mualliflik nazoratini muvofiqlashtirib boradi;
O‘zbekiston Respublikasi Davdat arxiteyuura va qurilish qo‘mitasi bilan kelishgan holda qurish qoidalarini ishlab
chiqadi;
qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.
446
23-modda. Tumanlar hamda shaharlar arxitektura va qurilish
boshqarmalarining (bo‘limlarining) vakolatlari
Tumanlar hamda shaharlar arxitektura va qurilish boshqarmalari (bo‘limlari):
aholi punktlarini shaharsozlik hujjatlari bilan ta’minlash yuzasidan takliflar kiritadi;
aholi punktlarining bosh rejalarini, batafsil rejalashtirish loyihalari hamda boshqa shaharsozlik hujjatlarini amalga
oshirish choralarini ko‘radi;
tegishli hududda shaharsozlik faoliyati ob’ektlarini joylashtirish hamda muhandislik, transportga oid va ijtimoiy
infratuzilmalarni rivojlantirish yuzasidan Qoraqalpoјiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish ko‘mitasiga, viloyatlar
va Toshkent shahar arxitektura va qurilish bosh boshqarmalariga, mahalliy davlat hokimiyati organlariga takliflar kiritadi;
qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.
O‘zR 07.07.2006 y. O‘RQ-39-son Qonuniga muvofiq 24-modda chiqarib tashlangan
24-modda. O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura
va qurilish qo‘mitasi Davlat ekspertizasi
bosh boshqarmasining vakolatlari
O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasining Davlat ekspertazasi bosh boshqarmasi:
shaharsozlik hujjatlarini belgilangan tartibda davlat ekspertizasidan o‘tkazadi;
shaharsozlik hujjatlarini davlat ekspertizasidan o‘tkazish masalalari yuzasidan uslubiy hujjatlarni ishlab chiqadi;
shaharsozlik hujjatlari masalalari bo‘yicha buyurtmachilar, shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiquvchilar va boshqa
tashkilotlar o‘rtasidagi kelishmovchiliklarni ko‘rib chiqadi;
shaharsozlik hujjatlarini davlat ekspertizasidan o‘tkazish uchun loyihalashtirish, ilmiy-tadqiqot va boshqa
tashkilotlarni, shuningdek mutaxassislarni belgilangan tartibda jalb qiladi;
qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi Davlat ekspertizasi bosh boshqarmasining
shaharsozlik hujjatlariga doir xulosasi mazkur hujjatlarni belgilangan tartibda tasdiqpash uchun asos bo‘ladi.
O‘zR 07.07.2006 y. O‘RQ-39-son Qonuniga muvofiq 25-modda chiqarib tashlangan
447
25-modda. O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish
qo‘mitasi Davlat arxitektura-qurilish nazorati
bosh boshqarmasining vakolatlari
O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasining Davlat arxitektura-qurilish nazorati bosh
boshqarmasi:
davlat arxitektura-qurilish nazoratini amalga oshiradi;
yuridik va jismoniy shaxslar shaharsozlik to‘јrisidagi qonun hujjatlari talablariga, belgilangan shaharsozlik normalari
va qoidalariga, davlat standartlariga, qurilish ishlari, binokorlik materiallari va buyumlari sifati hamda texnologiyalariga
rioya etishlari ustidan nazoratni amalga oshiradi; (O‘zR 30.04.2004 y. 621-II-son Qonuni tahriridagi xat boshi), (Oldingi
tahririga qarang)
shaharsozlik faoliyati ob’ektlarini ro‘yxatga oladi hamda ob’ektlar qurilishiga ruxsatnoma beradi;
buyurtmachining texnik nazoratni amalga oshirishga doir ishini tekshiradi va texnik nazorat sifatsiz amalga
oshirilgan taqdirda unga nisbatan javobgarlik choralari qo‘llash haqida belgilangan tartibda takliflar kiritadi;
davlat standartlari va texnik shartlar buzilganligi aniqlangan taqdirda binokorlik materiallari va buyumlari ishlab
chiqarilishi, realizatsiya qilinishi va qo‘llanilishini, normativ talablar va tasdiqlangan loyiha echimlari chidamlilik va
puxtalik xususiyatlari pasayishiga sabab bo‘lgan darajada buzilganda, shuningdek binolar va inshootlarning avariya xavfi
bo‘lgan, ob’ektlar o‘zboshimchalik bilan qurilgan takdirda qurilish-montaj ishlarini davom etgirishni to‘xtatib turadi;
shaharsozlik faoliyati sohasidagi huquqbuzarliklar to‘јrisidagi ishlarni ko‘radi hamda qonun hujjatlarida belgilangan
tartibda jarimalar soladi;
qurilishi tugallangan ob’ektlarni foydalanishga qabul qilib olish bo‘yicha komissiyalarning ishida ishtirok etadi;
qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.
IV BOB. SHAHARSOZLIK HUJJATLARI.
DAVLAT SHAHARSOZLIK KADASTRI
26-modda. SHaharsozlik hujjatlarining tarkibi
27-modda. SHaharsozlik hujjatlarini ishlab chiqarish va tasdiqlash
28-modda. Davlat shaharsozlik kadastri
26-modda. SHaxarsozlik hujjatlarining tarkibi
SHaharsozlik hujjatlari quyidagilardan iborat bo‘ladi:
1) O‘zbekiston Respublikasining butun hududi hamda qismlarini rivojlantirishni rejalashtirish to‘јrisidagi hujjatlar:
448
O‘zbekiston Respublikasi hududida aholini joylashtirish bosh tarhi;
O‘zbekiston Respublikasi hududining ikki va undan ortiq mintaqa hududini o‘z ichiga olgan qismlarini va boshqa
hududlarni rivojlantirishni rejalashtirish tarhlari (bundan buyon matnda shaharsozlik jihatidan rejalashtirishning biriktirma
tarhlari deb yuritiladi);
O‘zbekiston Respublikasi hududini rejalashtirish tarhi;
O‘zbekiston Respublikasi hududini rivojlantirishning tarmoq tarhlari;
2) O‘zbekiston Respublikasi mintaqalari hududini rivojlantirishni rejalashtarish to‘јrisidagi hujjatlar:
Qoraqalpoјiston Respublikasi va viloyatlar hududini rejalaiggirish tarhlari;
tumanni (tumanlar guruhlarini) rejalashtirish loyihasi;
3) aholi punktlari hududini rivojlantirish to‘јrisidagi hujjatlar:
aholi punktlarining bosh rejalari;
shahar va posyolka chiziјi loyihalari;
aholi punktlari hududini rivojlantirishning tarmoq tarhlari;
4) aholi punktlari hududini qurish to‘јrisidagi hujjatlar:
batafsil rejalashtirish loyihasi;
qurish loyihasi;
5) binolar, inshootlar va boshqa ob’ektlar qurilishi uchun loyiha-smeta hujjatlari.
Qonun hujjatlariga muvofiq shaharsozlik hujjatlarining boshqa turlari ham belgilanishi mumkin.
27-modda. SHaharsozlik hujjatlarini
ishlab chiqish va tasdiqlash
SHaharsozlik hujjatlari shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiquvchilar tomonidan shartnomaga asosan hamda
buyurtmachi bergan va O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasining tegishli tarkibiy bo‘linmasi
bilan kelishilgan topshiriq asosida ishlab chiqiladi.
SHaharsozlik hujjatlari qonun hujjatlarida belgilangan tartibda davlat ekspertizasidan o‘tkaziladi hamda tasdiqlanadi.
Ushbu Kodeks 26-moddasi birinchi qismining 1, 2, 3, 4-bandlarida ko‘rsatilgan shaharsozlik hujjatlarining tasdiqlangan bir
nusxasi O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasining tegishli tarkibiy bo‘linmasiga topshirilishi
lozim.
Tasdiqlangan shaharsozlik hujjatlariga o‘zgartishlar va ko‘shimchalar hujjatlarni tasdiqlagan organning qaroriga
ko‘ra kiritiladi.
28-modda. Davlat shaharsozlik kadastri
449
Davlat shaharsozlik kadastrida quyidagilar qamrab olinadi:
topografiya-geodeziya va kartografiya materiallari;
hududlarning ekologik, muhandislik-geologik, seysmik, gidrogeologik holati to‘јrisidagi ma’lumotlar;^
muhandislik, transportga oid va ijtimoiy infratuzilmalar ob’ektlari, shuningdek hududlarni obodonlashtarish
to‘јrisidagi ma’lumotlar;
hududlarni va aholi punktlarini rivojlantarishni shaharsozlik jihatidan rejalashtirish hamda ularni qurish to‘јrisidagi
ma’lumotlar;
hududlarning zonalashtirilishi hamda hududiy zonalarning shaharsozlik reglamentlari to‘јrisidagi ma’lumotlar;
uy-joy fondining texnik holati to‘јrisidagi ma’lumotlar;
shaharsozlik faoliyati ob’ektlari monitoringi ma’lumotlari.
V BOB. O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI HUDUDINI
RIVOJLANTIRISHNING SHAHARSOZLIK
JIHATIDAN REJALASHTIRILISHI
29-modda. O‘zbekiston Respublikasi hududida aholini
joylashtirish bosh tarhi
30-modda. SHaharsozlik jihatidan rejalashtirishning
biriktirma tarhlari
31-modda. O‘zbekiston Respublikasi, Qoraqalpoјiston Respublikasi
va viloyatlar hududini rejalashtirish tarhlari
32-modda. O‘zbekiston Respublikasi hududini
rivojlantirishning tarmoq tarhlari
33-modda. Tumanni (tumanlar guruhlarini) rejalashtirish loyihalari
34-modda. Aholi punktining bosh rejasi
35-modda. SHahar va posyolka chiziјi loyihalari
36-modda. Aholi punktlari hududini rivojlantirishning
tarmoq tarhlari
37-modda. Batafsil rejalashtirish loyihalari
38-modda. Qurish loyihalari
450
39-modda. Loyiha-smeta hujjatlari
29-modda. O‘zbekiston Respublikasi hududida
aholini joylashtirish bosh tarhi
O‘zbekiston Respublikasi hududida aholini joylashtirish bosh tarhi:
aholini joylashtirish tizimlarini, tabiatdan foydalanishni va ishlab chiqarish kuchlarini O‘zbekiston Respublikasi
hududini ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiy ettirish istiqbollariga muvofiq rivojlantirishning asosiy qoidalarini;
mintaqalarda ekologik vaziyatni yaxshilash, erlardan oqilona foydalanish va ularni muhofaza qilish, madaniy meros
ob’ektlari hududlarini saqlash, umumdavlat ahamiyatiga molik muhandislik, transportga oid va ijtimoiy infratuzilmalarni
rivojlantirish chora-tadbirlarini;
aholini joylashtirish tizimlarini rivojlantirish uchun qulay hududlarni;
alohida muhofaza etiladigan tabiiy hududlarni;
suv ob’ektlarining suvni muhofaza qilish zonalarini;
rekreatsion hududlarni;
qishloq xo‘jaligi va o‘rmon xo‘jaligiga mo‘ljallangan hududlarni;
ekstremal tabiiy-iqlim sharoitlariga ega bo‘lgan hududlarni;
tabiiy va texnogen xususiyatdagi favqulodda vaziyatlarning ta’siriga uchragan hududlarni;
foydali qazilmalar joylashgan hududlarni;
qonun hujjatlariga muvofiq shaharsozlik jihatidan foydalanishning boshqa turlari belgilanadigan va shaharsozlik
faoliyatini amalga oshirish uchun foydalanishda cheklashlar joriy etiladigan hududlarni;
hududni rivojlantirishga doir boshqa echimlarni belgilaydi.
O‘zbekiston Respublikasi hududida aholini joylashtirish bosh tarhini ishlab chiqish tartibi O‘zbekiston Respublikasi
Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
30-modda. SHaharsozlik jihatidan
rejalashtirishning biriktirma tarhlari
SHaharsozlik jihatidan rejalashtirishning biriktirma tarhlari:
hududning zonalashtirilishini;
aholini joylashtirish mintaqaviy tizimlarini rivojlantirish chora-tadbirlarini;
451
mintaqalararo va mintaqaviy ahamiyatga molik muhandislik, transportga oid va ijtimoiy infratuzilmalarni
rivojlantirish chora-tadbirlarini;
tabiatdan oqilona foydalanish chora-tadbirlarini;
hududni kompleks rivojlantirish maqsadida resurslar bilan ta’minlashni;
hududni rivojlantirishga doir boshqa echimlarni belgilaydi.
SHaharsozlik jihatidan rejalashtirishning biriktirma tarhlarini ishlab chiqish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
31-modda. O‘zbekiston Respublikasi, Qoraqalpoјiston
Respublikasi va viloyatlar hududini rejalashtirish tarhlari
O‘zbekiston Respublikasi, Qoraqalpoјiston Respublikasi va viloyatlar hududini rejalashtirish tarhlari:
hududning zonalashtirilishini;
aholini joylashtirish tizimlarini takomillashtirishning, aholi punktlarini rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlarini;
sanoatni, qishloq xo‘jaligini, mintaqaviy hamda aholi punktlariaro ahamiyatga molik muhandislik, transportga oid va
ijtimoiy infratuzilmalarni rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlarini;
aholi punktlari va shaharlarning shahar atrofi zonalari chegaralarini;
shaharsozlik vositalari orqali O‘zbekisgon Respublikasi, Qoraqalpoјiston Respublikasi va viloyatlar hududini tabiiy
va texnogen xususiyatdagi favqulodda vaziyatlar ta’siridan muhofaza qilish, ekologik holatni yaxshilash, madaniy meros
ob’ektlari hududlarini saqlash chora-tadbirlarini;
tegishli hududni rivojlantirish bo‘yicha boshqa echimlarni belgilaydi.
O‘zbekiston Respublikasi, Qoraqalpoјiston Respublikasi va viloyatlar hududini rejalashtirish tarhlarini ishlab chiqish
tartibi "O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
32- modda. O‘zbekiston Respublikasi hududini
rivojlantirishning tarmoq tarhlari
O‘zbekiston Respublikasi hududini rivojlantirishning tarmoq tarhlarida:
energiya, gaz ta’minotini, aloqani, irrigatsiyani, suv ta’minotini va kanalizatsiya tarmoqlarini rivojlantirish bo‘yicha;
havo, temir yo‘l, avtomobil, daryo transporti, quvur orqali etkazib berish transporti va boshqa transport turlarini
rivojlantirish bo‘yicha;
hududni xavfli geologik va gidrogeologik jarayonlardan himoya etish bo‘yicha;
atrof muhitni muhofaza qilish bo‘yicha;
452
iqtisodiyot tarmoqlari ishlab chiqarish kuchlarini joylashtirish bo‘yicha;
hududni rivojlantirishning boshqa masalalari bo‘yicha asosiy ko‘rsatkichlar hamda rejalashtirish echimlari
belgilanadi.
O‘zbekiston Respublikasi hududini rivojlantirishning tarmoq tarhlarini ishlab chiqish tartibi O‘zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
33-modda. Tumanni (tumanlar guruhlarini)
rejalashtirish loyihalari
Tumanni (tumanlar guruhlarini) rejalashtirish loyihalari:
tumanni (tumanlar guruhlarini) ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiy ettirish xususiyatlarini, tabiiy-iqlim sharoitlarini hamda
aholi soni istiqbolini inobatga olgan holda rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlarini;
hududning zonalashtirilishini va rejali tuzilishini;
tuman (tumanlar guruhlari) hududini tabiiy va texnogen xususiyatdagi favqulodda vaziyatlar ta’siridan muhofaza
qilish chora-tadbirlarini;
aholi punktlariaro ahamiyatga molik muhandislik, transportga oid va ijtimoiy infratuzilmalarni rivojlantirish
yo‘nalishlarini;
aholi punktlarini rivojlantirish uchun belgilangan zaxira hududni;
yakka tartibda uy-joy qurish, boјdorchilik-uzumchilik yoki polizchilik shirkatlarini joylashtirish uchun belgilangan
hududni;
aholi dam oladigan joylarni tashkil etish uchun belgilangan hududni;
aholi punktlari va shaharlarning shahar atrofi zonalari chegaralarini;
tuman (tumanlar guruhlari) hududini rivojlantirish bo‘yicha boshqa echimlarni belgilaydi.
34-modda. Aholi punktining bosh rejasi
Aholi punktining bosh rejasi:
aholi punkti hududini ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiy ettirish xususiyatlarini, tabiiy-iqlim sharoitlarini hamda aholi soni
istiqbolini inobatga olgan holda rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlarini;
hududning zonalashtirilishini va qurish navbatini;
aholi punkti hududini tabiiy va texnogen xususiyatdagi favqulodda vaziyatlar ta’siridan muhofaza qilish,
muhandislik, transportga oid va ijtimoiy infratuzilmalarni rivojlantirish chora-tadbirlarini;
aholi punktining qurilgan va qurilmagan hududi nisbatini;
453
aholi punktini rivojlantirish uchun belgilangan zaxira hududni;
aholi punktining chegaralarini;
aholi punkti hududini rivojlantirish bo‘yicha boshqa echimlarni belgilaydi.
SHaharning bosh rejasi va shahar atrofi zonasini rejalashtirish loyihasi chegaradosh hududlarning davlat hokimiyati
organlari o‘rtasidagi kelishuv asosida yagona hujjat sifatida ishlab chiqilishi mumkin.
Aholi soni yigirma ming kishigacha bo‘lgan kichik shaharlarning va yirik qishloq aholi punktlarining bosh rejasi
batafsil rejalashtirish loyihasi bilan birga yagona hujjat sifatida ishlab chiqilishi mumkin.
Hududida madaniy meros ob’ektlari bo‘lgan aholi punktining bosh rejasi ishlab chiqilayotganda mazkur aholi
punktining tarixiy-arxitektura rejasi va madaniy meros ob’ektlarining muhofaza zonalari inobatga olinadi.
Bosh rejalar, xususan:
qonun hujjatlariga binoan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining vakolat doirasiga kiritilgan
shaharlarning bosh rejalari Qoraqalpoјiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklarining
taqdimnomasi asosida O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan;
shaharlar va shahar posyolkalarining bosh rejalari Qoraqalpoјiston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar
hokimliklarining taqdimnomasi asosida O‘zbekiston Respublikasy Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi tomonidan;
qishloq aholi punktlarining bosh rejalari tegishli tumanlar hokimliklarining taqdimnomasi asosida Qoraqalpoјiston
Respublikasi Vazirlar Kengashi, tegishli viloyatlarning hokimliklari tomonidan tasdiqlanadi.
Aholi punkti bosh rejasining asosiy qoidalari bu reja tasdiqlangunga qadar manfaatdor vazirliklar, davlat qo‘mitalari,
idoralar, mahalliy davlat hokimiyati organlari bilan belgilangan tartibda kelishilgan bo‘lishi lozim.
Aholi punktining yangi bosh rejasi ishlab chiqilayotgan davrda aholi punkti hududida joriy qurilish uchun er
ajratishga taalluqli masalalar rejani ishlab chiquvchi bilan belgilangan tartibda kelishilgan bo‘lishi kerak.
Ob’ektlarning aholi punktlari hududida bosh reja va boshqa zarur shaharsozlik hujjatlarisiz loyihalashtirilishi va
qurilishi taqiqlanadi.
35-modda. SHahar va posyolka chiziјi loyihalari
SHahar va posyolka chiziјi loyihalari hududlarni rejalashtirish tarhlari, tumanni (tumanlar guruhlarini) rejalashtirish
loyihalari hamda aholi punktlarining bosh rejalari asosida ishlab chiqiladi.
Aholisi yigirma ming kishigacha bo‘lgan kichik shahar aholi punktlarining shahar chiziјi loyihalari, shuningdek
qishloq aholi punktlarining posyolka chiziјi loyihalari mazkur aholi punktlarining bosh rejasi tarkibida ishlab chiqilishi
mumkin.
SHaharlarning shahar chiziјi loyihalari O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tomonidan tasdiqlanadi.
SHahar posyolkalarining shahar chiziјi loyihalari viloyatlarning davlat hokimiyati organlari tomonidan tasdiqlanadi.
Qishloq aholi punktlarining posyolka chiziјi loyihalari tumanlarning davlat hokimiyati organlari tomonidan
tasdiqlanadi.
454
36-modda. Aholi punktlari hududini
rivojlantirishning tarmoq tarhlari
Aholi punktlari hududini rivojlantirishning tarmoq tarhlarida:
energiya, gaz ta’minotini, aloqani, irrigatsiyani, suv ta’minotini va kanalizatsiya tarmoqlarini rivojlantirish bo‘yicha;
transport turlarini rivojlantirish bo‘yicha;
iqtisodiyot tarmoqlari ob’ektlarini joylashtirish bo‘yicha;
hududni xavfli geologik va gidrogeologik jarayonlardan himoya etish bo‘yicha;
aholining fuqaro muhofazasi bo‘yicha;
atrof muhitni muhofaza qilish bo‘yicha;
madaniy meros ob’ektlarini muhofaza qilish bo‘yicha;
hududni obodonlashtirish va ko‘kalamzorlashtirish bo‘yicha;
hududni rivojlantirishning boshqa masalalari bo‘yicha asosiy ko‘rsatkichlar hamda rejalashtirish echimlari
belgilanadi.
Aholi punktlari hududini rivojlantirishning tarmoq tarhlarini ishlab chiqish tartibi qonun hujjatlari bilan belgilanadi.
37-modda. Batafsil rejalashtirish loyihalari
Batafsil rejalashtirish loyihalari aholi punktining bosh rejasi asosida aholi punktlari hududining qismlari uchun ishlab
chiqiladi va bu loyihalar:
qizil chiziqlarni;
er uchastkalarini qurish va ulardan foydalanishni tartibga solish chiziqlarini;
erdan foydalanish chegaralarini;
hududning zonalashtirilishini va qurish navbatini;
muhofaza zonalaridan foydalanish rejimini;
ko‘chalar, tor ko‘chalar, yo‘lovchilarga ajratilgan zonalarning, shuningdek transport, aloqa inshootlari va
kommunikatsiyalarining, muhandislik uskunalari va hududni obodonlashtarish ko‘rsatkichlarini;
ijtimoiy va madaniy-maishiy ob’ektlarning tarkibi va joylashuvini;
qurishning hajmiy-hududiy va arxitektura-rejali echimini, qurish zichligi va ko‘rsatkichlarini, binolar va
inshootlarning necha qavatliligi hamda turlarini belgilaydi.
Batafsil rejalashtirish loyihasi qurish loyixalarini ishlab chiqish uchun asos bo‘ladi.
455
38-modda. Qurish loyihalari
Qurish loyihalari batafsil rejalashtirishning tasdiqlangan loyihasi asosida, belgilangan qizil chiziqlar chegaralarida
yoki er uchastkalari chegaralarida ishlab chiqiladi.
Qurish loyihalari:
qurishni tartibga solish chiziqlarini;
binolar va inshootlarning joylashuvi, necha qavatliligi, turi hamda boshqa tavsiflarini;
qurishning arxitektura echimini;
muhandislik uskunalari, aloqa va obodonlashtirish tizimlarini, shuningdek mazkur tazimlarni aholi punktlarining er
uchastkalari, mavzelari, dahalari va rejalashtirilgan tuzilmasining boshqa qismlari doirasidan tashqarida bo‘lgan
muhandislik uskunalari, aloqa hamda obodonlashtirish tizimlari inshootlari va kommunikatsiyalariga ulash shartlarini;
transport vositalari va piyodalar harakati qanday tashkil etilishini;
umum foydalanishdagi hududlarni belgilaydi.
Tumanlarning, shaharlarning davlat hokimiyati organlari qurish loyihalariga mahalliy sharoitlardan kelib chiqib,
shaharsozlik normalari va qoidalariga zid bo‘lmagan qo‘shimcha talablar, shu jumladan madaniy meros ob’ektlarining
muhofaza zonalarida loyihalashtirish va qurilish ishlarini olib borishga, hududlarni ko‘kalamzorlashtirishga, kichik
shakldagi arxitektura ob’ektlarini, reklama, peshlavhalar va boshqa axborotni joylashtarishga doir talablar kiritishga haqli.
39-modda. Loyiha-smeta hujjatlari
Loyiha-smeta hujjatlari hajmiy-rejali, amaliy va texnikaviy echimlarni, binolar, inshootlar va boshqa ob’ektlarning
qurilishi, rekonstruksiyasi hamda kapital ta’mirlanishi, shuningdek obodonlashtirish ishlari qiymatini belgilaydi.
Loyiha-smeta hujjatlari shaharsozlik hujjatlari, shaharsozlik normalari va qoidalariga muvofiq ishlab chiqiladi,
qonun hujjatlariga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasining tegishli tarkibiy
bo‘linmalari, sanitariya-epidemiologiya xizmatlari, yonјinga qarshi nazorat xnzmatlari, tabiatni muhofaza qilish organlari va
boshqa xizmatlar bilan kelishib olinadi.
Loyiha-smeta hujjatlarini ishlab chiqish, moliyalashtirish, tasdiqlash va ulardan foydalanish tartibini belgilash, ularga
o‘zgartishlar va qo‘shimchalar kiritish buyurtmachining tashabbusi bilan va uning hisobidan belgilangan tartibda amalga
oshiriladi.
Belgilangan tartibda tasdiqlangan loyiha-smeta hujjatlari ob’ektlar qurilishi uchun ruxsatnoma berishga asos bo‘ladi.
VI BOB. AHOLI PUNKTLARI VA SHAHAR ATROFI
ZONALARI HUDUDLARIDAN FOYDALANISH
456
40-modda. Qurish qoidalari
41-modda. Hududlarning zonalashtirilishi
42-modda. Aholi punktlarining hududiy zonalari
43-modda. Turar joy zonalari
44-modda. Ijtimoiy-amaliy zonalar
45-modda. Ishlab chiqarish zonalari
46-modda. Muhandislik va transportga oid infratuzilmalar zonalari
47-modda. Rekreatsion zonalar
48-modda. Qishloq xo‘jaligi maqsadlarida foydalaniladigan zonalar
49-modda. Maxsus maqsadlarga mo‘ljallangan zonalar
50-modda. Harbiy ob’ektlar va rejimli boshqa hududlar zonalari
51-modda. SHahar atrofi zonalari
52-modda. SHahar atrofi zonasi hududidan foydalanish
53-modda. Aholi punktlarida er uchastkalaridan foydalanishga doir shaharsozlik talablari
54-modda. Ob’ektlar qurilishiga ruxsatnoma
55-modda. Maxsus ruxsatnomalar
56-modda. SHaharsozlik faoliyatini amalga oshirishda er uchastkalariga
doir servitut va er uchastkalariga bo‘lgan huquqlarni saqlash vazifasi
40-modda. Qurish qoidalari
Qurish qoidalari tegishli hududlarda va aholi punktlarida shaharsozlik faoliyatini amalga oshirish tartibini belgilaydi.
Qurish qoidalari hududni rejalashtirish tarhi, tumanni (tumanlar guruhlarini) rejalashtirish loyihalari, aholi
punktining bosh rejasi xamda har bir hududning shaharsozlik reglamentlari asosida ishlab chiqiladi.
Qurish qoidalari kuchga kirgunga qadar belgilangan tartabda berilgan ob’ektlar kurilishiga oid ruxsatnomalar mazkur
ruxsatnomalarda ko‘rsatilgan muddat mobaynida amal qiladi, aholi xavfsizligi talablari ta’minlanmayotgan hollar bundan
mustasno.
41-modda. Hududlarning zonalashtirilishi
457
Hududlarning zonalashtirilishi yashash va faoliyat ko‘rsatish uchun qulay muhitni ta’minlashga, hududlarni tabiiy va
texnogen xususiyatdagi favqulodda vaziyatlar ta’siridan muhofaza qilishga, aholi va ishlab chiqarish haddan tashqari zich
joylashishi, atrof muhit ifloslanishi oldini olishga, alohida muhofaza etiladigan tabiiy hududlarni, shu jumladan tabiiy
landshaftlarni, shuningdek madaniy meros ob’ektlarini, qishloq xo‘jaligi erlari va o‘rmonzorlarni muhofaza qilishga va
ulardan foydalanishga qaratilgandir.
Quyidagi zonalarda hududlardan shaharsozlik faoliyatini amalga oshirish uchun foydalanishda cheklashlar
belgilanadi:
madaniy meros ob’ektlarining muhofaza zonalari, qo‘riqxona zonalarida;
alohida muhofaza etiladigan tabiiy hududlar zonalarida;
sanitariya zonalarida;
muhofaza zonalarida;
sanitariya-muhofaza zonalarida;
suvni muhofaza qilish va sohil bo‘yi mintaqasi zonalarida;
suv ta’minoti manbalarini sanitariya yo‘li bilan muhofazalash zonalarida;
foydali qazilmalar joylashgan zonalarda;
tabiiy va texnogen xususiyatdagi favkulodda vaziyatlarning ta’siriga uchragan zonalarda;
favqulodda ekologik holatlar va ekologik ofat zonalarida;
tabiiy-iqlim sharoiti ekstremal zonalarda.
Hududlardan shaharsozlik faoliyatini amalga oshirish uchun foydalanishda qonun hujjatlariga muvofiq cheklashlar
boshqa zonalarda ham belgilanishi mumkin.
Hududlarning funksional maqsadi va ulardan foydalanish jadalligi hududlardan foydalanishdagi cheklashlar hisobga
olingan holda belgilanadi.
42-modda. Aholi punktlarining hududiy zonalari
Aholi punktlarining hududlarida quyidagi hududiy zonalar belgilanishi mumkin:
turar joy zonalari;
ijtimoiy-amaliy zonalar;
ishlab chiqarish zonalari;
muhandislik va transportga oid infratuzilmalar zonalari;
rekreatsion zonalar;
qishloq xo‘jaligi maqsadlarida foydalaniladigan zonalar;
maxsus maqsadlarga mo‘ljallangan zonalar;
harbiy ob’ektlar va rejimli boshqa hududlar zonalari;
458
shahar atrofi zonalari.
Mahalliy davlat hokimiyati organlari mahalliy sharoitlarga muvofiq boshqa hududiy zonalar belgilashi, shuningdek
shaharsozlik normalari va qoidalarini inobatga olgan holda ularga er uchastkalari va boshqa ob’ektlarni kiritishi mumkin.
Aholi punktlari hududiy zonalarining chegaralari qizil chiziqlarni, tabiiy ob’ektlarning tabiiy chegaralarini, er
uchastkalarining chegaralari va boshqa chegaralarni inobatga olgan hodda belgilanadi.
Har bir hududiy zona uchun shaharsozlik reglamenti bilan belgilangan huquqiy rejim unda joylashgan barcha er
uchastkalari, binolar, inshootlar va boshqa ob’ektlarga nisbatan bir xil qo‘llaniladi.
CHegaralarida shaharsozlik faoliyati alohida tartibga solinishi lozim bo‘lgan hududiy zonalarda ayrim binolar,
inshootlar va boshqa ob’ektlarning loyihalashtirilishi va qurilishiga nisbatan qo‘shimcha talablar belgilanishi mumkin.
43-modda. Turar joy zonalari
Turar joy zonalari ko‘p qavatli uylar, o‘rtacha va kam qavatli uylar, yakka tartibdagi uylar qurish uchun
mo‘ljallangan bo‘ladi.
Turar joy zonalarida sanitariya-muhofaza zonalari belgilash talab etilmaydigan hamda faoliyati atrof muhitga zararli
ta’sir (shovqin, tebranish, magnit maydonlari, radiatsiya ta’siri, tuproq, havo, suvning ifloslanishi va boshqa zararli ta’sirlar)
etmaydigan, alohida turgan, birgalikda qurilgan, birgalikda-qo‘shimcha qilib qurilgan yoki qo‘shimcha qilib qurilgan
ijtimoiy va madaniy-maishiy ob’ektlarning, ibodatxonalarning, avtomobil transporti qo‘yiladigan maxsus joylarning, sanoat,
kommunal va omborxona ob’ektlarining joylashtirilishiga yo‘l qo‘yiladi.
Turar joy zonalari jumlasiga aholi punktlari chegaralari doirasida joylashgan boјdorchilik-uzumchilik va polizchilik
shirkatlarining hududlari ham kiradi.
44-modda. Ijtimoiy-amaliy zonalar
Ijtimoiy-amaliy zonalar amaliy, moliyaviy, ijtimoiy faollik markazlari, soјliqni saqlash, madaniyat, savdo, umumiy
ovqatlanish, maishiy xizmat ko‘rsatish ob’ektlari, ta’lim muassasalari, ma’muriy, ilmiy-tadqiqot muassasalari, ibodatxonalar
va boshqa bino hamda inshootlar, shuningdek avtomobil transporti qo‘yiladigan maxsus joylar joylashtirilishiga
mo‘ljallangan bo‘ladi.
Ijtimoiy-amaliy zonalarga joylashtirish ruxsat etiladigan ob’ektlar ro‘yxatiga uylar, mehmonxonalar, er osti yoki
ko‘p qavatli garajlar kiritilishi mumkin.
45-modda. Ishlab chiqarish zonalari
Ishlab chiqarish zonalarida ularning ish olib borishini ta’minlaydigan sanoat, kommunal, omborxona ob’ektlari,
muhandislik va transportga oid infratuzilmalar ob’ektlari joylashtiriladi, shuningdek bunday ob’ektlarning sanitariyamuhofaza zonalari barpo etiladi.
459
Sanoat, kommunal va omborxona ob’ektlarining sanitariya-muhofaza zonasida uylar, ta’lim muassasalari, soјliqni
saqlash, dam olish ob’ektlari, jismoniy tarbiya-soјlomlashtirish va sport inshootlari, boјdorchilik-uzumchilik va polizchilik
shirkatlari joylashtirilishiga, shuningdek qishloq xo‘jaligi mahsuloti etishtirilishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
Ishlab chiqarish zonalarining hududlarini obodonlashtirish shu zonalarda joylashgan ob’ektlarning mulkdorlari
tomonidan amalga oshiriladi.
46-modda. Muxandislik va transportga
oid infratuzilmalar zonalari
Muhandislik va transportga oid infratuzilmalar zonalari havo, temir yo‘l, avtomobil, daryo transporti va quvur orqali
etkazib berish transporti, aloqa inshootlari hamda kommunikatsiyalari va muhandislik uskunalari joylashtirilishi hamda
ishlab turishi uchun mo‘ljallangan bo‘ladi.
YAshash va faoliyat ko‘rsatish muhitiga transport, aloqa inshootlari va kommunikatsiyalari hamda muhandislik
uskunalari zararli ta’sir ko‘rsatishining oldini olish bunday ob’ektlardan turar joy, ijtimoiy-amaliy va rekreatsion zonalar
hududigacha zarur oraliq masofa bo‘lishi hamda shaharsozlik normalari va qoidalariga, shuningdek qurishning maxsus
normativlari va qoidalariga muvofiq boshqa talablarga rioya etilishi orqali ta’minlanadi.
Transport, aloqa inshootlari va kommunikatsiyalari, muhandislik uskunalari er uchastkalari chegaralaridagi hududlar
va ularning sanitariya-muhofaza zonalari mazkur er uchastkalarining mulkdorlari tomonidan obodonlashtirilishi lozim.
Foydalanilishi fuqarolarning hayoti va soјliјiga to‘јridan-to‘јri zararli ta’sir ko‘rsatadigan transport, aloqa inshootlari
va kommunikatsiyalarini hamda muhandislik uskunalarini aholi punktlari doirasida joylashtirishga yo‘l qo‘yilmaydi.
47-modda. Rekreatsion zonalar
Rekreatsion zonalar aholining dam olish joylarini tashkil etish uchun mo‘ljallangan bo‘lib, ularga shahar
daraxtzorlari, o‘rmon-boјlar, plyajlar, sohil bo‘yi ob’ektlari va boshqa ob’ektlar kiradi. Rekreatsion zonalarga alohida
muhofaza etiladigan tabiiy hududlar va tabiiy ob’ektlar kiritilishi mumkin.
Rekreatsion zonalar hududlarida rekreatsion va soјlomlashtirish ahamiyatiga molik ob’ektlardan foydalanish bilan
bevosita boјliq bo‘lmagan sanoat, kommunal va omborxona ob’ektlari qurilishiga hamda mavjud shunday ob’ektlarning
kengaytirilishiga yo‘l ko‘yilmaydi.
48-modda. Qishloq xo‘jaligi maqsadlarida
foydalaniladigan zonalar
SHahar va posyolka chizigi doirasida haydaladigan erlar, boјlar, tokzorlar, polizlar, pichanzorlar, yaylovlar va
boshqa er maydonlari, shuningdek qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan binolar va inshootlar egallab turgan qishloq xo‘jaligi
460
maqsadlarida foydalaniladigan zonalar ajrataladi. Mazkur zonalarning hududlaridan foydalanish turi bosh reja va qurish
qoidalariga muvofiq o‘zgartirilguniga qadar bu hududlardan qishloq xo‘jaligini yuritish maqsadida foydalanish mumkin.
49-modda. Maxsus maqsadlarga mo‘ljallangan zonalar
Foydalanilishi aholi punktlari hududiy zonalarining boshqa turlaridan foydalanishga to‘јri kelmaydigan
qabristonlarni, o‘laksalar ko‘miladigan joylarni, maishiy-ro‘zјor chiqindilari tashlanadigan ahlatxonalar va boshqa
ob’ektlarni joylashtirish uchun maxsus maqsadlarga mo‘ljallangan zonalar ajratiladi.
Maxsus maqsadlarga mo‘ljallangan zonalarning hududlaridan foydalanish tartibi shaharsozlik normalari va
qoidalarining, shuningdek maxsus normativlarning talablari inobatga olingan holda qurish qoidalari bilan belgilanadi.
50-modda. Harbiy ob’ektlar va
rejimli boshqa hududlar zonalari
Harbiy ob’ektlar va rejimli boshqa hududlar zonalari alohida rejim joriy etiladigan ob’ektlarni joylashtirish uchun
mo‘ljallangan hududlardir. Mazkur zonalarning hududlaridan shahar va posyolka chiziјi doirasida foydalanish tartibi qurish
qoidalariga muvofiq, shaharsozlik normalari va qoidalarining, shuningdek maxsus normativlarning talablari inobatga
olingan holda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
51-modda. SHahar atrofi zonalari
SHahar atrofi zonasi shaqar chegarasidan tashqaridagi, shahar bilan yagona ijtimoiy, tabiiy, xo‘jalik hududini tashkil
etuvchi hamda mazkur shahar hududini, uning shahar atrofi zonasiga kiruvchi aholi punktlari hududlarini, aholi punktlariaro
hududlarni (shaharni rivojlantirish uchun mo‘ljallangan zaxira hududni) rivojlantirish uchun hamda sanoat, kommunal va
omborxona ob’ektlarini, muhandislik, transportga oid infratuzilmalar ob’ektlarini, jamoa boјdorchiligi, uzumchiligi va
polizchiligi uchastkalarini, aholi dam olish joylarini joylashtarish, shuningdek qishloq xo‘jaligini yuritish hamda muhofaza
va sanitariya-gigiena vazifalarini bajarish uchun mo‘ljallangan erlardan iborat bo‘ladi.
SHahar atrofi zonalari chegaralarini belgalash shaharsozlik va er tuzish hujjatlari asosida ushbu Kodeks hamda er
to‘јrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.
52-modda. SHahar atrofi zonasi hududidan foydalanish
SHahar atrofi zonasi hududidan foydalanish hamda uning chegaralaridagi shaharsozlik faoliyati shu shahar atrofi
zonasiga kiruvchi aholi punktlari, aholi punktlariaro hududlar aholisining manfaatlarini, shuningdek shaharsozlik faoliyati
boshqa sub’ektlarining manfaatlarini inobatga olgan holda amalga oshiriladi.
461
SHahar atrofi zonalari hududlarining zonalashtirilishi Qoraqalpoјiston Respublikasi va viloyatlar hududlarini
rejalashtirish tarhlarida, tumanni (tumanlar guruhlarini) rejalashtirish loyihalarida, shuningdek shaharlarning shahar atrofi
zonalari bilan birgalikda ishlab chiqiladigan bosh rejalarida belgilanadi.
SHahar atrofi zonalarida sanitariya va rekreatsion vazifalarni bajaradigan ko‘kalamzor zonalar ajratiladi.
Ko‘kalamzor zonalarda atrof muhitga zararli ta’sir etadigan xo‘jalik va boshqa xil faoliyat olib borish taqiqlanadi.
SHaharni shahar atrofi zonasi chegaralarida rivojlantirish uchun hududlar doirasida binolar, inshootlar va boshqa
ob’ektlarning qurilishi, rekonstruksiyasi va kengaytirilishi shahar hokimi bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi.
53-modda. Aholi punktlarida er uchastkalaridan
foydalanishga doir shaharsozlik talablari
Er uchastkalaridan foydalanishga doir shaharsozlik talablari aholi punktlarining bosh rejalari, batafsil rejalashtirish
loyihalari, qurish loyihalari va qoidalari bilan belgilanadi.
Tumanlar, shaharlar hokimlari er uchastkalari berilayotganda buyurtmachilarga er uchastkalaridan foydalanishga
doir shaharsozlik talablari to‘јrisidagi quyidagilardan iborat bo‘lgan axborot taqdim etadilar:
er uchastkalaridan foydalanishdan ko‘zlangan maqsad;
er uchastkalarining joylashgan manzili;
er uchastkalarining loyiha bo‘yicha chegaralari;
er uchastkalarining muhandislik, transportga oid va ijtimoiy infratuzilmalar ob’ektlari bilan ta’minlanganligi.
YUridik va jismoniy shaxslarga qurish uchun er uchastkalari berilganda (realizatsiya qilinganda) tumanlar, shaharlar
hokimlari tomonidan ob’ektlarning qurilish muddatlariga rioya etish hamda qurish mo‘ljallangan joyga tutash umumiy
foydalanishdagi hududni obodonlashtirish talablari belgilanadi.
YAngi qurilish shu ish olib borilayotgan mazkur tuman aholisining tegishli xizmatlar bilan ta’minlanishi
shaharsozlik normalari va qoidalarida nazarda tutilgan normalardan pasayishiga olib keladigan bo‘lsa, yuridik va jismoniy
shaxslarga er uchastkalari muhandislik, transportga oid va ijtimoiy infratuzilmalarning qo‘shimcha ob’ektlarini qurishda
ulushbay ishtirok etish (yakka tartibdagi uylarni quruvchilar bundan mustasno) sharti bilan berilishi mumkin.
Ushbu moddaning uchinchi va to‘rtinchi qismlarida ko‘rsatilgan talablar er uchastkasiga bo‘lgan huquq boshqa
shaxsga o‘tgan taqdirda saqlanib qoladi.
Er uchastkasiga bo‘lgan xuquqni tasdiqlaydigan hujjatlarda quyidagilar ko‘rsatilgan bo‘lishi kerak:
hududiy zonaning qurish qoidalarida belgilangan kodi;
er uchastkasi joylashgan hududiy zonaning funksional maqsadi;
er uchastkasi yoki uning qismi madaniy meros ob’ektlarining, alohida muhofaza etiladigan tabiiy hududlarning
muhofaza zonalari, suvni muhofaza qilish zonalari chegaralarida, shuningdek tabiiy va texnogen xususiyatdagi favqulodda
vaziyatlarning ta’siriga uchragan hududlar va aholi punktlarining hamda foydalanilishiga qonun hujjatlarida cheklashlar
belgilanuvchi boshqa hududlarning chegaralarida joylashganligi;
er uchastkasi chegaralarida muhandislik, transportga oid va ijtimoiy infratuzilmalar ob’ektlarining mavjudligi,
mazkur ob’ektlar ko‘rsatkichlari va ulardan foydalanishdagi cheklashlarni ham ko‘rsatgan holda;
462
er uchastkasi chegaralarida er uchastkasi mulkdoriga, egasiga yoki bu uchastkadan foydalanuvchiga tegishli
bo‘lmagan binolar va inshootlarning mavjudligi, mazkur er uchastkasida ko‘rsatib o‘tilgan ob’ektlar joylashgani munosabati
bilan undan foydalanishdagi cheklashlarni ham ko‘rsatgan holda.
Er uchastkalari bo‘lib berilganida yoki ularning chegaralari va ko‘rsatkichlari o‘zgarganida qizil chiziqlarga, qurishni
tartibga solish chiziqlariga va shaharsozlik reglamentlarining eng kichik o‘lchamdagi er uchastkalariga doir talablariga rioya
etiladi.
Binolar, inshootlar va boshqa ob’ektlar bo‘lingan taqdirda ularning qismlari mustaqil ob’ekt sifatida ish olib borishi
uchun sharoitlar ta’minlanishi kerak.
54-modda. Ob’ektlar qurilishiga ruxsatnoma
Ob’ektlar qurilishiga ruxsatnoma - er uchastkasi mulkdori, egasi yoki bu uchastkadan foydalanuvchining er
uchastkasida qurishni amalga oshirish huquqini tasdiqlovchi hujjat.
Ob’ektlar qurilishiga ruxsatnoma O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi, uning davlat
arxitektura-qurilish nazorati hududiy inspeksiyalari tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilagan
tartibda beriladi. (O‘zR 07.07.2006 y. O‘RQ-39-son Qonuni taxriridagi xat boshi)
Ob’ektlar qurilishiga ruxsatnoma buyurtmachi tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish
qo‘mitasining tegishli tarkibiy bo‘linmasida ro‘yxatdan o‘tkazilishi lozim.
Ob’ektlar qurilishiga ruxsatnoma mavjudligi haqidagi axborotni buyurtmachi barcha yuridik va jismoniy shaxslarga
ularning talablariga binoan taqdim etadi. Buyurtmachi qurilish boshlanadigan muddat to‘јrisida O‘zbekiston Respublikasi
Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasinitsg tegishli tarkibiy bo‘linmasiga axborot takdim etishi shart.
YAkka tartibdagi uy qurilishi uyning poydevori, erto‘lasi, qavatlari, kesim va old tomonlarining rejalari, shuningdek
er uchastkasi rejasidan iborat bo‘lgan soddalashtirilgan loyiha bo‘yicha amalga oshirilishi mumkin.
Binolar, inshootlar va boshqa ob’ektlarga bo‘lgan mulk huquqi boshqa shaxsga o‘tganda ularning qurilishiga doir
ruxsatnomaning kuchi saqlanib qoladi va bu ruxsatnoma belgilangan tartibda qayta ro‘yxatdan o‘tkazilishi lozim.
55-modda. Maxsus ruxsatnomalar
Qonun hujjatlariga muvofiq davlat sirlari bilan boјliq ob’ektlar, shuningdek alohida tartibga solinadigan shaharsozlik
faoliyati ob’ektlari qurilishiga maxsus ruxsatnomalar beriladi.
56-modda. SHaharsozlik faoliyatini amalga
oshirishda er uchastkalariga doir servitut va er
uchastkalariga bo‘lgan hukuqlarni saqlash vazifasi
463
SHaharsozlik faoliyatini amalga oshirishda servitut binolar va inshootlar mulkdorlarining manfaatlari quyidagi
ishlarni bajarishda o‘zga er uchastkasidan cheklangan tarzda foydalanish huquqisiz ta’minlanishi mumkin bo‘lmagan
taqdirda belgilanadi: ,
binolar va inshootlarning qurilishi, rekonstruksiyasi va ta’mirlanishi;
muhandislik infratuzilmasi ob’ektlarining qurilishi, rekonstruksiyasi, ta’mirlanishi va ulardan foydalanilishi;
hududlarni suv toshish va suv bosishdan himoyalash ishlari o‘tkazilishi;
o‘zga er uchastkasi orqali piyoda yoki transportda o‘tish;
binolar va inshootlar mulkdorlarining o‘zga ehtiyojlarini ta’minlash.
SHaharsozlik faoliyatini amalga oshirishda er uchastkalariga bo‘lgan huquqlarni saqlash vazifasi er uchastkalari
mulkdorlari, egalari va bunday uchastkalardan foydalanuvchilar majburiyatlarini va ularning hukuqlari cheklanishini
qamrab oladi hamda shaharsozlik hujjatlari va qurish qoidalari asosida belgilanadi.
Er uchastkalariga doir servitutning va er uchastkalariga bo‘lgan huquqlarni saqlash vazifasining joriy etilishi hamda
bekor qilinishi tartibi qonun hujjatlari bilan belgilanadi.
VII BOB. YAKUNLOVCHI QOIDALAR
57-modda. SHaharsozlik faoliyatining moliyaviy ta’minoti
58-modda. Nizolarni hal etish
59-modda. SHaharsozlik to‘јrisidagi qonun hujjatlarini
buzganlik uchun javobgarlik
57-modda. SHaharsozlik faoliyatining moliyaviy ta’minoti
SHaharsozlik faoliyatini moliyalashtirish davlat byudjeti mablaјlari, buyurtmachilarning o‘z mablaјlari va jalb
qilingan mablaјlari, shuningdek yuridik va jismoniy shaxslarning muhandislik, transportga oid va ijtimoiy infratuzilmalarni
rivojlantirishda ulushbay ishtirok etishi xisobidan amalga oshiriladi.
SHaharsozlik faoliyatini davlat byudjeti mablaјlari hisobidan moliyalashtirish:
ushbu Kodeks 26-moddasi birinchi qismining 1, 2, 3, 4-bandlarida nazarda tutalgan shaharsozlik hujjatlarini ishlab
chiqishda;
shaharsozlik faoliyatining ilmiy-tadqiqot ishlarini olib borishda, shaharsozlik normalari va qoidalarini ishlab
chiqishda;
favqulodda ekologik holatlar va ekologik falokat zonalarini, tarixiy manzilgohlarni, umumdavlat ahamiyatiga molik
muhandislik, transportga oid hamda ijtimoiy infratuzilmalarni rivojlantirishning belgilangan maqsadli umumdavlat
dasturlarini, boshqa belgilangan maqsadli umumdavlat dasturlarini ishlab chikishda va amalga oshirishda, shuningdek
davlat shaharsozlik kadastrini yuritishda amalga oshiriladi.
464
SHaharsozlik hujjatlarini ishlab chiqishni moliyalashtirish ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan
manbalardan tashqari, Qoraqalpoјiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari
tasarrufiga davlat korxonalarini xususiylashtirishdan tushadigan mablaјlarning bir qismi hisobidan ham amalga oshiriladi.
(O‘zR 07.07.2006 y. O‘RQ-39-son Qonuni taxriridagi qism)
O‘zR 07.07.2006 y. O‘RQ-39-son Qonuniga muvofiq uchinchi va to‘rtinchi qismlari tegishincha to‘rtinchi va
beshinchi qismlar deb hisoblansin
Agar hududni shaharsozlik jihatidan o‘zlashtirish davlat manfaatlari, mintaqalararo manfaatlar yoki aholi punktlari
guruhlari manfaatlariga daxl etadigan bo‘lsa, shaharsozlikning o‘zga faoliyatini moliyalashtirish uchun davlat mablaјlaridan
foydalaniladi.
Qoraqalpoјiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, mahalliy davlat hokimiyati organlari har yilgi qurilishlarning
manzili ko‘rsatilgan ro‘yxatlarini tuzishda aholi punktlarining shaharsozlik hujjatlari ishlab chiqilishini, kompleks
muhandislik qidiruvlari o‘tkazilishini, aholi punktlarini mikroseysmik hududlarga bo‘lish xaritalari, tabiatni muhofaza qilish
hududiy kompleks tarhlari tuzishni, joriy qurish ustidan mualliflik nazorati hamda aholi punktlari bosh rejalari amalga
oshirilishi monitoringi shaharsozlik hujjatlarini ishlab chiquvchilar tomonidan o‘tkazilishini, shaharsozlik hujjatlari kelishib
olinishi va ekspertizadan o‘tkazilishini mahalliy byudjet hisobidan moliyalashtirishni nazarda tutashlari kerak.
58-modda. Nizolarni hal etish
SHaharsozlik faoliyati sohasidagi nizolar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda hal etiladi.
59-modda. SHaharsozlik to‘јrisidagi qonun
hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlik
SHaharsozlik to‘јrisidagi qonun hujjatlarini buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar bo‘ladilar.
465
Mavzu: AUTO CAD dasturida ishlash
Reja:
1. AUTO CAD dasturida ishlash
2. Yer uchastkasining kadastr planiga chiziladigan shartli belgilar
Tayanch iboralar: abris, servitut
Графикли маълумотлар базаси форматлари – хусусий, Access, Excel ва бошқа бўлинувчанли
матнлар. Графикли ва растрли маълумотларни AutoCAD ва бошқа кенг тарқалган растрли
форматларда экспорт қилиши мумкин. Маълумотлар базасини Access, Excel бўлинувчанли матнлар,
узоқдаги МБ га экспорт қилиш мумкин. Графикли маълумотларни AutoCAD лардан импорт қилиши
мумкин. Маълумотлар базасига эса драйвери мавжуд бўлган барча форматларидан ва ташқи
базаларидан ахборотлар олиши мумкин.
Интерфейс таърифи ва тизимнинг очиқлиги. Фойдаланувчилар интерфейсига Windows нинг стандарт
воситаларидан фойдаланилади. Фойдаланувчилар интерфейсининг мувофиқлаштириш имкониятлари
тўлиқ бўлиб, MapBase воситаларида олиб борилади. Ички дастурлаш тили – MapBasic. Бошқа
дастурлаш тилларини қўллаш имкониятлари бор ва бошқа мураккаб тизимларга уланиш мумкин. Рус
тилидаги версияси бор. Тизимнинг афзалликлари. AutoCAD тизими бирор бир жойга тегишли ѐки
фазовий боғланган ахборотларни қайта ишлаш ва тахлил қилиш учун махсус лойиҳалаштирилган.
Planni qog’ozga chizish, yani chizmani dala ishlari malumotlari bo’yicha qalam bilan tuzish; kompyuterda
(yoki tushda) chizib chiqish;uchastka maydonini va boshqa ko’rsatkichlarni hisoblash; zaruriy hisob-kitob
malumotlarini va tariflarni tuzish. CHizmani abris bo’yicha masshtabda dastlab qalam bilan, so’ngra
kompyuterda (yoki tushda) chizib chiqishni planni qog’ozga chizish deb atash qabul qilingan. Er uchastkasini
qog’ozga chizish vatmanda, 1:500 masshtabda, yani haqiqiy o’lchamlarni 500 marotaba kichraytirgan holda
amalga oshiriladi.CHizmada ko’rsatilgan o’lchamlarning naturada olingan o’lchamlarga nisbati chizmaning
masshtabi deb ataladi. Bunday masshtabda chizmadagi 1 sm – naturadagi 500 sm ga yoki 5 m ga muvofiq
keladi.CHegaralarning o’lchamlari imoratlar konturidan tashqarida, balandlik va literalar (harflar) esa kontur
ichida yoziladi. Literalar hamda o’lchamlar shunday yozilishi va belgilanishi kerakki, ular oson ko’rinadigan,
chizmani qoraytirmaydigan bo’lishi hamda ular chizmaning qaysi qismiga, qanday chiziqqa yoki nuqtaga
tegishli ekanligi oson tushinilishi CHizish quyidagi tartibda amalga oshiriladi:qog’ozga qalam bilan
chizish;chizmani va o’lchamlarni kompyuterda ishlov berishga (yoki tush bilan chizib chiqishga) qadar
tekshirish; kompyuterda (tushda) chizib chiqish va o’lchamlarni qo’yish; qalam chiziqlarini rezinka bilan olib
tashlash (tush bilan chizib chiqilgan taqdirda); yumshoq rezinka bilan butun chizmani tozalash (tush bilan
chizib chiqilgan taqdirda). Har bir qavat uchun alohida chizma chiziladi. CHizmada har bir хona (ҳoy)
ҳoylarning qabul qilingan raqamlanishiga muvofiq, o’zining raqami bilan farqlanadi, har bir ҳoy ichida esa
хonalarning ichki raqamlari belgilanadi. Asosiy imoratga yordamchi maydonga ega bo’lish maqsadida
yonboshlab qurilgan yordamchi imorat yonboshga qurilgan turar joy bo’lmagan bino deb ataladi va undan
tamburlar, omborхonalar, zinaхonalar, ayvonlar, terrasalar sifatida foydalaniladi. Ular asosiy imorat bilan
aloqaga ega bo’ladilar va uyning yashash uchun mo’ljallangan qismini qo’rg’on hovli yoki shaharning tor
466
ko’chasi (ko’chasi) bilan birlashtiradilar. Dahliz – хona-joyning zinaga, umumiy foydalanishdagi koridorga
va hakozoga bevosita chiqish joyiga ega bo’lgan qismi. Agar dahliz berk pardevor bilan bo’lingan bo’lsa, u
holda dahlizning ajratilgan qismi bo’lmish tashqi devorda derazalari bor joy – yashash хonasi
hisoblanadi.Binolar turar joy binolari va turar joy bo’lmagan binolarga bo’linadi. Turar joy binosi – doimiy
tipdagi, doimiy хizmat muddatiga mo’ljallangan uy-joy.Uy-joyning qavatlari: Mansarda qavati (mansarda)
– cherdak makonida joylashtiriladigan qavat, bunda devorning tom nishabining tagigacha bo’lgan balandligi
kamida 1,6 m bo’lishi lozim. Er usti qavati – хonalari polining sathi er sathining rejaviy belgisidan past
bo’lmagan qavat. Erto’la qavati – хonalari polining sathi er sathining rejaviy belgisidan хona balandligining
yarmidan ortiq miqdorda past bo’lgan qavat. Teхnik qavat – muhandislik jihozlarini joylashtirish va
kommunikatsiyalarni o’tkazish uchun mo’ljallangan qavat; binoning pastki (teхnik pol osti), yuqori (teхnik
cherdak) yoki o’rta qismida joylashishi mumkin. TSokol qavati – хonalari polining sathi er sathining
rejaviy belgisidan хonalar balandligining yarmidan ortiq bo’lmagan miqdorda past bo’lgan qavat.Uy-joyning
qavatlari soni er usti qavatlarining soni bo’yicha belgilanishi kerak.Binoning er usti qismidagi qavatlari
sonini belgilashda qavatlar soniga barcha er usti qavatlari, shu jumladan teхnik, mansarda qavatlari, agar
qoplamasining tepasi er sathining rejaviy belgisidan kamida 2 m baland bo’lsa, tsokol qavati ham qo’shiladi.
Turar joy bo’lmagan bino – ishlab chiqarish, savdo, madaniy-marifiy, davolash-sanitar, kommunalmaishiy, mamuriy va boshqa (doimiy yashashdan tashqari) maqsadlar uchun mo’ljallangan bino.Er
uchastkasida binolar asosiy va хizmatchi binolariga bo’linadi.Er uchastkasidagi boshqa binolar ichida
qurilishining mukammalligi, memoriy belgilari va o’zining vazifasi bo’yicha ustun bo’lgan bino asosiy bino
deb ataladi. Bitta er uchastkasida bitta yoki undan ortiq asosiy binolar bo’lishi mumkin.Er uchastkasida
asosiy binoga nisbatan ikkinchi darajali ahamiyatga ega bo’lgan imorat хizmatchi bino deb ataladi.
Хizmatchi binolar aksariyat hollarda nokapital tipda bo’ladi va teхnik inventarizatsiyalashda ularning ichki
хona-joylari o’lchanmaydi hamda hisobga olinmaydi.Хizmatchi binolar qatoriga saroylar, garajlar (individual
foydalanishdagi), bostirmalar, hovlidagi erto’lalar va hakozolar kiradi.
Nazorat savollari
1. Yer uchastkalarining kadastr syomkasida qanday ishlar amalga oshiriladi?
2. Uchastka abrisi qanday tuziladi.
3. Yer uchastkasini o’lchash ishlarini tushuntirib bering?
Foydalaniladigan adabiyotlar ro’yxati va internet saytlari
1. «Davlat kadastri to‘g‘risida» qonun, Toshkent, O‘zbekiston, 2000y.
2. Yer kadastri. O.R. Bobojonov, Q.R. Raxmonov, A.J. G‘ofirov. O‘rta maxsus, kasb hunar kollejlari uchun
o‘quv qo‘llanma. «CHo‘lpon» Toshkent-2002. 158-bet.
3. Tuman (shahar) yer kadastri kitobini yuritish bo‘yicha ko‘rsatma. RH-13-020-00. Toshkent 2000. 30-bet.
www.kitob.uz
467
468
4.2. Geodeziya – kartografiya davlat kadastrining mazmuni , tarkibiy qismlari va tamoyillari
Geodeziya - kartografiya davlat kadastri (GKDK) Davlat kadastrlari yagona tizimining tarkibiy qismi hisoblangani
holda , ahamiyatiga va maxsus ahamiyatga molik bo’lgan geodeziya – kartografiya ishlarini oqilona tashkil etish, ushbu
ishlarni zaruriy tug’ilgan hollarda o’z vaqtida yuqori sifatda bajarilishini ta’minlash maqsadida ularni xo’jalik va huquqiy
holatini tartibga solish, geodezik hujjatlarni hisobga olish va baholash ishlarini amalga oshirish asosida yuritiladi.
Davlat ahamiyatiga molik bulgan geodeziya va kartografiya ishlari jumlasiga quyidagilar kiradi:
469
- Yer sharining va tashkil gravitatsiya maydoning parametrlarini aniqlash;
- davlat topografiya xarajatlari va rejalarini grafik , raqamli , fotografik va boshqa shakllarda yaratish, yangilab turish va
nashr qilish;
- Yerni masofadan turib zondlash va geodinamik tadqiq qilish;
- davlat geodeziya va nivelir tarmoqlarini yaratish, rivojlantirish va ish holatida ushlab turish;
- O’zbekiston Respublikasining kartografiya – geodeziya fondini shakllantirish va uni boshqarish;
- geografik axborot tizimlarini yaratish va uni boshqarish;
-umumiy geografik, siyosiy-ma’muriy , ilmiy- axborot beradigan va boshqa tarmoqlararo ahamiyatga molik tematik
xaritalar va atlaslar, o’quv kartografiya qullanmalari tuzish va nashr qilish;
-O’zbekiston Respublikasining davlat chegaralari delimitatsiya , demarkatsiya qilinishini va davlat chegarasi chizig’ining
o’tishi tekshirilishini geodeziya, tipografiya, kartografiya va gidrografiya jihatdan ta’minlash;
-geodeziya, tepografiya va kartografiya ishlarini metrologiya jihatdan ta’minlash;
-geografik nomlarni standartlash, hisobga olish va ularning qo’llanilishini tartibga solish;
- geodeziya va kartografiya texnikasini qo’llab ishlab chiqarishni tashkil etish.
Yuqorida qayd qilingan ishlar bilan bir qatorda maxsus ahamiyatga molik geodeziya va kartografiya ishlari ham
bajariladi.
Bunday ishlarga quyidagilar kiradi:
- shaharlar, aholi punklarining , turli ob’ektlar qurilish uchastkalarining bosh rejalarini, yer osti tarmoqlarini va inshootlari
loyihalarini tuzish, binolar va inshootlarni qurilish uchastkalariga bog’lash, shuningdek, boshqa maxsus ishlarni bajarish
uchun mo’ljallangan tepografik rejalarni yaratish va ularni yangilab turish;
- maxsus ahamiyatga molik tematik xaritalar atlaslar nashr qilish;
- muhandislik qidiruv ishlari, turli inshootlarni qurish va ulardan foydalanish, yer uchastkalarining chegaralarini ajratish va
boshqa qidiruv ishlari chog’ida geodeziya , tepografiya ishlari, aero suratga olish va boshqa maxsus ishlarni bajarish.
GKDK yuqorida sanab o’tilgan davlat ahamiyatidagi va maxsus ahamiyatga ega bo’lgan geodeziya-kartografiya ishlarini
ro’yxatga olishni, geodeziya kunitlarini miqdor va sifat jihatdan hisobga olishni, mavjud geodeziya punktlari va bajarilgan
ishlarni iqtisodiy baholashni, shuningdek, geodeziya – kartografiyaga oid bulgan ma’lumotlarni bir tizimga keltirish,
yangilab turish hamda ularni foydalanuvchilarga berishni o’z ichiga oladi.
O’zbekiston Respublikasining kartografiya-geodeziya fondi GKDK ning ob’ekti hisoblanadi. Bu fondning tarkibini ,
qoidaga binoan , davlat va idoraviy kartografiya-geodeziya fondlari tashkil etadi. Davlat kartografiya-geodeziya fondi
umumdavlat, tarmoqlararo ahamiyatga ega bo’lgan materiallardan (ma’lumotlardan) tashkil topadi hamda geodeziya va
kartografiyaga oid faoliyatni boshqaruvchi organ ihtiyorida bo’ladi.
Idoraviy kartografiya-geodeziya fondlari maxsus ahamiyotga ega bo’lgan materiallardan tashkil topadi va tegishli
organlar ixtiyorida bo’ladi. Davlar kartografiya-geodeziya fondining materiallarini uchinchi shaxslarga berishga va ulardan
nusxalar olishga ixtiyorida ana shu materiallar bo’lgan organlarning ruxsatisiz yo’l qo’yilmaydi. O’zbekiston Respublikasi
hududida geodeziya va kartografiyaga oid faoliyatni amalga oshirayotgan yuridik va jismoniy shaxslar o’zlari yaratgan
geodeziya va kartografik materiallarning bir nusxasini tegishli kartografiya-geodeziya fondlariga berishlari shart.
Yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan materiallarning tegishli kartografiya-geodeziya fondlariga berilishi , ana shu
materiallar va ma’lumotlarning saqlanishi va ulardan foydalanilishi ustidan davlat geodeziya nazoratini, idoraviy
kartografiya-geodeziya fondlarining davlat reestrini yuritishni geodeziya va kartografiyaga oid faoliyatni boshqaruvchi
organ amalga oshiradi.
O’zbekiston Respublikasi hududida geodeziya va kartografiyaga oid faoliyatni amalga oshirayotgan yuridik va jismoniy
shaxslar ushbu faoliyatni boshqaruvchi organ GKDK ning sub’ektlari hisoblanadilar.
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi geodeziya , kartografiya va davlat kadastrlari Bosh
boshqarmasi (O’zgeodezkadastr) topografiya-geodeziya va kartografiya ishlarini, shuningdek ularning bajarilishi ustidan
davlat geodeziya nazoratini amalga oshiruvchi organ hisoblanadi.
Bosh boshqarma asosiy vazifalariga muvofik quyidagilarni amalga oshiradi;
- O’zbekiston Respublikasining butun hududidagi balandliklarning yagona tizimda topografiya , geodeziya , injenerli
geodeziya va aerokosmik suratga olish ishlarini bajarish;
- O’zbekiston Respublikasining tabiiy resurs imkoniyatlarini eng tuliq va ishonarli ifodalovchi tematik , geografik, tabiatni
muhofoza qilish va boshqa maxsus kartalar , planlar hamda atlaslarni aerokosmik va kadastr axborotlarini qullagan holda
yaratish, shuningdek tabiiy resurslardan oqilona foydalanishga oid tavsiyalarni ishlab chiqish;
- O’zbekiston Respublikasi hududidagi tabiiy resurslar va ko’chmas mulklarning geografik, huquqiy, xo’jalik, ekologik va
iqtisodiy holatlari to’g’risidagi ma’lumotlarni to’plash, qayta ishlash, tartibga solish, tahlil qilish, saqlash va yangilab turish
jarayonlarini boshqarib turishning yahlit tizimi sifatida O’zbekiston Respublikasi mintaqalari, shaharlari va
shaharchalarining majburiy kuchga ega bo’lgan davlat kadastrlari yagona tizimini, geoaxborot tizimlarini yaratish va
yuritish;
- soliq stavkalarini aniqlash uchun yer va ko’chmas mulkni kadastr suratga olishlarni, hududlarni baholash va
rayonlashtirishni amalga oshirish, shaharlar va shaharchalar ko’chmas mulklari kadastrini yaratish maqsadida ko’chmas
mulklarni yuridik va jismoniy shaxslarga rasmiylashtirish tadbirlarida qatnashish;
470
- manfaatdor idoralar bilan birlalikda Davlat kadastrlari yagona tizimini va kadastr ma’lumotlaridan foydalanish tartiblarini
yaratish va yuritishga oid qonunchilik va me’yoriy hujjatlar loyihalarini ishlab chiqish;
- koordinatalar va balandliklarning yagona tizimlarini saqlash hamda aniqlash sohasida yaqin xorijiy davlatlarning
geodeziya, kartografiya va kadastr xizmatlari bilan ilmiy-texnika hamda ishlab chiqarish aloqalarini o’rnatish, geodeziya va
kartografiya maxsulotlariga me’yoriy – texnikaviy talablarni kelishib olish va birgalikda ishlarni bajarish;
- O’zbekiston Respublikasi davlat chegaralarini belgilashda, xaritaga olishda va demarkatsiya qilishda qatnashish;
- viloyatlar, tumanlar , ma’muriy va boshqa hududiy tuzilmalar chegaralarini doimiy belgilar bilan belgilash va ularni
yuridik jihatdan rasmiylashtirish hamda geodezik belgilash uchun chegaralash xay’atlari ishlarini tashkil qilishda
qatnashish;
- manfaatdor korxonalar, muassasalar, tashkilotlar va fuqarolarni zaruriy geodeziya, kartografiya hamda kadastr
ma’lumotlari va asoslari bilan shartnoma asosida ta’minlash;
- O’zbekiston Respublikasining kartografiya-geodeziya, aerokosmik kadastr axboroti davlat fondini tashkil qilish hamda
yuritish va boshqalar.
Geodeziya – kartografiya davlat kadastri quyidagi tamoyillar asosida kiritiladi:
1.
respublikaning butun hududini qamrab olish;
2.
koordinatalar va balandliklarni yagona tizimini qo‘llash;
3.
geodeziya – kartografiya ishlariga markazlashgan rahbarlik;
4.
geodeziya – kartografiya bo‘yicha bajariladigan ishlarning ob’ektivligi, haqqoniyligi va to‘laligi;
5.
geodeziya – kartografiya ishlarining bajarilishi ustidan davlat geodeziya nazoratini amalga oshirishi.
O‘tkazilishi mazmuni va tartibiga qarab geodeziya – kartografiya davlat kadastri asosan shakl turga bo‘linadi: asosiy
(birlamchi) va joriy (kundalik).
Asosiy kadastrning vazifasi geodeziya va kartografiyaga oid ishlarning xo‘jalik hamda huquqiy holatlari to‘g‘risidagi
ma’lumotlarni birlamchi sifatida olish va qabul qilingan kadastr hujjatlarida yoritishdan iborat.
Qayd qilish zarurki, geodeziya – kartografiyaga oid ishlar, jumladan kartografik materiallar ma’lum vaqt o‘tishi bilan
eskiradi.
Kartografik materillardagi holatlar o‘zgaradi. Qanchalik ko‘p vaqt o‘tadigan bo‘lsa bu materiallarning eskirishi shuncha
ko‘p bo‘ladi. Ushbu kadastr materiallarini (ma’lumotlarini) shu kunning talabi darajasida ushlab turish uchun va bu
o‘zgarishlarni kadastr hujjatlarida o‘z vaqtida yoritish maqsadida joriy (kundalik) kadastr ishlari o‘tkaziladi.
Joriy kadastrning vazifasi asosiy kadastr ishlari o‘tkazilganidan so‘ng geodeziya-kartografiyaga oid ishlar tarkibida yuz
beradigan o‘zgarishlarni aniqlash va kadastr hujjatlariga tushirishdan iborat. Bundan tashqari, boshlang‘ich yozuvlardagi
xatolarni tuzatish va zamon talablariga mos ravishdagi qo‘shimcha ma’lumotlarni ham kiritish joriy kadastrning vazifasiga
kiradi.
Yuqorida qayd qilinganlardan kelib chiqqan holda geodeziya-kartografiya davlat kadastri quyidagi tarkibiy qismlardan
iborat:
6.
geodeziya va kartografiyaga oid ishlarni ro‘yxatga olish;
7.
geodeziya punktlarini hisobga olish;
8.
geodiziya-kartografiyaga oid ishlarni iqtisodiy baholash.
4.3. Geodeziya-kartografiya davlat kadastrini yuritish
Geodeziya-kartografiya davlat kadastrini yuritish quyidagilar bilan ta’minlanadi:
9.
aerokosmik suratga olishlarni, topografiya-geodeziya, kartografiya, tuproqshunoslik, agrokimyo, geobotanika,
geologiya, gidrogeologiyaga oid va boshqa izlanishlar va tadqiqotlarni o‘tkazish, geodeziya punktlarini, geodeziya va
kartografiyaga oid bajarilayotgan ishlarni hisobga olish va boholash, turli yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan
geodeziya-kartografiyaga oid bajarilgan ishlarni ro‘yxatga olish;
10.
geodeziya-kartografiyaga oid ishlar, turli geodeziya punktlarning mavjudligi va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi
hisobotlarni tuzish;
11.
joriy tadqiqotlar, suratga olishlar va xaritalar tayyorlash hamda boshqa materiallardan foydalangan holda
geodeziya-kartografiyaga oid ma’lumotla majmuini yaratish va tartibga solib turish.
Geodeziya-kartografiya davlat kadastrini yuritish O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar mahkamasi huzuridagi geodeziya,
kartografiya va davlat kadastrlari Bosh boshqarmasi hamda uning maxsus korxonalari tomonidan amalga oshiriladi.
Geodeziya-kartografiya davlat kadastrini yuritish sohasida Bosh boshqarmaga quyidagi vakolatlar berilgan:
12.
Davlat kadastrlari yagona tizimiga taqdim etiladigan geodeziya-kartografiyaga oid ishlar bo‘yicha axborotlarning
tarkibi, hajmlari va ularga qo‘yiladigan texnik talablarni belgilash;
13.
Respublikaning butun hududi bo‘yicha geodeziya-kartografiya davlat kadastrini yuritilishini tashkil etish;
14.
O‘zbekiston Respublikasi Yer resurslari davlat qo‘mitasi va boshqa manfaatdor idoralar va tashkilotlar bilan
birgalikda turli kadastrlarni tashkil etish hamda yuritish uchun zarur bo‘ladigan tashkiliy ishlarni bajarilishida qatnashish;
15.
Qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshirish.
471
O‘zbekiston Respublikasini mustaqil davlat sifatida dunyo ham jamiyatida o‘zining munosib o‘rnini
taniyotganligini, mamlakatda esa bozor iqtisodiyotini qaror topayotganligi o‘z navbatida geodeziya – kartografiyaga oid
ishlarga bo‘lgan talabni keskin oshirmoqda. Negaki yaratilayotgan davlat kadastrlari yagona tizimlagi barcha kadastrlar
birini navbatda geodeziya – kartografiya materiallari (ma’lumotlari) bilan ta’minlanishi zarur. Bundan tashqari, davlat
chegaralarini aniqlash, ularni demokratsiya qilish hamda dahlsizligini ta’minlash, xalq xo’jaligi maqsadlari uchun turli
tuman yuqori sifatli plan – kartografik materiallar tayyorlash ham aynan geodeziya – kartografiyaga oid ishlarni keng
qo‘lamda olib borish zaruriyatini tug‘diradi.
Mustaqil o‘rganish uchun savollar
1. Geodeziya va kartografiyani xalq xo‘jaligida tutgan o‘rni qanday?
2. Plan va xarita to‘g‘risida nimalarni bilasiz?
3. Masshtab nima? Shartli belgilar nima?
4. Geodeziya – kartografiya davlat kadastrining mazmuni qanday?
5. Geodeziya – kartografiya davlat kadastri qanday tamoyillar asosida yuritiladi?
6. GKDK qanday tarkibiy qismlardan iborat?
7. GKDKni kiritish bo‘yicha “O‘zgeodezkadastr” Bosh boshqarmasiga qanday vakolatlar berilgan?
5-BOB. “AVTOMATLASHTIRILGAN KADASTR TIZIMLARI”
Avtomatlashtirilgan kadastr tizimlari
Bugungi kunda geografik axborotli tizim (GAT)ning yagona qoidasi mavjud emas, negaki ular ko‘p funksional
qo‘llanilish imkoniyatiga egadir. Ammo har qanday qoidalashtirishda ham bu termin kenglikdagi aniqlangan ma’lumotlarni
to‘plash, saqlash, qayta ishlash, qidirish va yoritish bo‘yicha axborotli tizimdir. GATning tarixi deyarli 30 yildan ortiq
bo‘lib, 1960 yillarda boshlangan Kanada GATini ishlab chiqishdan boshlab katta rivojlanish yo‘lini bosib o‘tdi hamda
hozirgi kunda u eng samarali tizimlardan biriga aylandi.
1970 yillarning boshlariga qadar GAT asosan AQSH va Kanadada ishlab chiqilgan. 60 yillar davomida va 70
yillarning birinchi yarmida GAT aniq bir foydalanuvchining talablariga moslashtirilgan edi. Shu davrdan keyin umumiy
ahamiyatga molik, “kaliti bilan” topshiriladigan hamda qo‘shimcha ravishda ishlab chiqish talab qilinmaydigan yoki
bo‘lmasi foydalanuvchi, iste’molchi tomonidan to‘g‘rilashga xojat bo‘lmaydigan tizimlar rivojlana boshladi. Bu bosqichda
GAT ko‘pgina mamlakatlarda, jumlardan Shvetsiya, Germaniya, Shveysariya va boshqalarda jadal suratlarda rivojlana
boshladi. 1980-1990 yillar davri GATni qo‘llash sohalarining kengayishi bilan, masofadan zondlash, EHM, global
ma’lumotlar bazasi hamda ekspert tizimlaridan keng foydalanishga imkon beradigan yirik hajmlardagi texnik va texnologik
modernizatsiyalash bilan ajralib turadi. GATni yaratish asosiga qo‘yilgan belgilarga qarab tavsiflari bo‘yicha turlicha
klassifikatsiyalarga bo‘linadi:
- hududiy qamrab olishi bilan ( global, regional, milliy, lokal);
- maqsadlariga qarab ( ko‘pmaqsadli, ixtisoslashtirilgan shu jumlardan axborotli-ma’lumotnomali,
inventarizatsiyali, rejalashtirish, boshqarish zaruriyatlari uchun);
- tematik orientatsiyali (umumgeografik, tarmoqli, shu jumlardan suv resurslari, yerdan foydalanish, o‘rmondan
foydalanish, rekreatsiyali va hakozolar).
Keyingi yillari O‘zbekistonda GAT aholi punktlari kadastri uchun keng qo‘llanila boshlandi. Shaharda GATni
yaratish katta hajmlardagi moddiy va mehnat xarajatlarini talab qiladi. GATni yaratish uchun quyidagilar talab qilinadi:
- hisoblash texnikasi (sotib olish, to‘g‘rilash va xizmat ko‘rsatish);
- dasturli ta’minot (sotib olish, maxsus dasturlar yaratish, to‘g‘rilash va xizmat ko‘rsatish);
472
- mutaxassislar (o‘qitish, qayta tayyorlash);
-ma’lumotlar (yaratish va yuritish).
Shahar GATni to‘la axborotli quvvat bilan ishga tushirish jarayoni 10 yillarni egalashi mumkin. Shu sababli ham
shunday savolga aniqlik kiritish zarur, ya’ni – yuqoridagi xarajatlar o‘zini oqlaydilar. GATning ma’lumotlar bazasida
ob’ektlarni joylashgan o‘rnini izohlash X, U, Z koordinata nuqtalarini yozuvlari bilan bajariladi. Ularni chizish joydagi
o‘lchashlar aniqliklari asosida amalga oshiriladi ( agarda GATga ma’lumotlarni kiritish to‘g‘ridan to‘g‘ri s’emka natijalari
bo‘yicha amalga oshirilsa). Bu anchagina aniq hamda qog‘oz texnologiyasida mumkin bo‘lmaydi. Topografik s’emkalarni
korrektirovka qilishda qog‘oz deformatsiyasi natijasida, o‘chirish va tozalashda yuzaga keluvchi ob’ektlar tasvirlarini
saqlash bo‘yicha muammolar umuman bo‘lmaydi. Vaqt o‘lchamlari GATning topografik ma’lumotlariga uchta kengliklan
tashqari to‘rtincha o‘lchovlarni berilishini ta’minlaydi. Vaqt o‘lchamlariga ega bo‘lgan topografik materiallarning “elektron
modeli tarixiy jihatdan, tarixiy retrospektivada shahar qurilishlarini o‘rganish uchun ma’lumotlarni saqlash imkonini beradi.
Kompyuter ma’lumotlar bazasining texnologiyasi standart usulda ma’lumotlarni olish so‘rovlarini ko‘zda tutadi, qaysiki u
qaror qobul qilingan qarorlarr bilan birga o‘nlagan foydalanuvchilarni bir vaqtni o‘zida axborotlar bilan ta’minlaydi.
Ma’lumotlar grafik bazasini yuritishning “qatlamlik” imkoniyati ma’lumotlarning shahar bazasi qatnashchisiga
o‘zining butun kuchini o‘z muammolarni echishga, to‘plashga hamda juda ko‘p sonli turli manbalardan hudud to‘g‘risidagi
jamlangan axborotlarni ishlab chiqarish masalalari uchun foydalanishga imkon beradi.
Shahar kadastri materiallari bilan boshqa ma’lumotlarni bog‘lash mumkin, ya’ni bu quyidagilar:
odatdagi va tematik xaritalar va planlar;
fotografiyalar, rasmlar, chizmalar, videotasvirlar va tovushlar;
aero- kosmik tasvirlar;
statistik jadvallar va tekstli izohlar, texnik ma’lumotlar;
pochta manzillari, telefon kitoblari va ma’lumotnomalar;
geodezik, ekologik va boshqa ma’lumotlar.
GAT texnologiyasi ushbu alohida-alohida ajratilgan ma’lumotlarni to‘plash hamda yagona ko‘rinishda saqlash,
yangilab turish, tahlil qilish, istalgan operatsiyalarni bajarishga, barcha o‘zgarishlarni kuzatib borishga,turli tuman xaritalar,
planlar, jadvallarni olishga imkon beradi.
Shuni alohida e’tirof etish zarurki, boshlang‘ich axborotlar yoki ular yig‘indisidan foydalangan tarzda istalgan
tanlangan masshtabda xaritalar seriyasini olish natijasi unchalik muhim emas, balki shu bilan birga analitik xaritalar,
videotasvirlar,ma’lumotlar massivlarini olish ham muhimdir. Shunday qilib, shaharning ko‘pdarajali GATi uning
foydalanuvchilariga quyidagi imtiezlarni beradi:
- shaharni rejalashtirishning turli darajalarida boshqaruv yechimlarining axborotli ta’minotini qobul qilish uchun
yagona ma’lumotlar bazasiga barcha axborotlarni bog‘lash va kelishish;
- turli darajadagi maydalashgan axborotlar bo‘yicha foydalanuvchi tomonidan olish, tahlil qilish va qaror qobul
qilish uchun regional GAT dan foydalanish;
- topografik, kadastr va bazali xaritalarni yaratish va yangilab turish bo‘yicha xarajatlarni kamaytirish.
Ko‘p darajali GAT quyidagi masshtabli qatorlardagi masshtablarni yechishni ta’minlaydi:
- obzorli: 1:5000, 1:100000, 1:25000 hamda ulardan mayda (masalan ekologik holat bo‘yicha);
- o‘rta: 1: 1000; 1:2000 (masalan, qishloq kadastri),
- detellashtirilgan 1:500 va yirik (masalan, shahar kadastri).
Yuqorida qayd qilinganlardan xulosa qilish mumkinki, yaratilgan va ayni damda ishlab turgan GAT unga
sarflangan moddiy va mehnat xarajatlarini oqlaydi. Har qanday darajadagi GAT ma’lum bir tizim sifatida quyidagi
soddalashtirilgan funksional komponentlardan iborat.
1. Foydalaniladigan interfeys GATning dasturli va apparatli qismlarini operator bilan birlashtiradi. Interfeys
operatorning jismoniy va psixologik komfortlari talablariga javob berishi, samarali, tezkorlikda harakat qiluvchi, ma’lum bir
foydalanuvchi holatiga moslashishi, dialog olib borish imkoniyatiga va boshqalarga javob berishi zarur.
2. Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi (MBBT) ma’lumotlar bazasida axborotlarni to‘plash ishini amalga
oshiradi. Ko‘pgina zamonaviy GAT tematik va grafik ma’lumotlar uchun ikkita alohida – alohida MBBTga egadir.
3. Ma’lumotlarni kiritish tizimi qo‘l yordamidagi yoki yarim avtomatlashtirilgan digitayzerlar yordamida grafik
ma’lumotlarni kiritishni ta’minlaydi; keyingi yarim avtomatlashtirilgan vektorlashtirish asosida grafik ma’lumotlarni
tartibli kiritish; aero- va kosmik rasmlarni tartib bilan kiritish; standart shakllardagi tekst ma’lumotlarini avtomatlashtirilgan
xolda kiritish;
4. Tahlil vositalari (foydalanuvchilar talabnomalarini qayta ishlash) ma’lumotlarni manipullashtirish jarayonini
birlashtiradi, masalan: berilgani bo‘yicha, grafik konturlarni qo‘yish operatsiyasi bo‘yicha va hakozo ob’ektlarni ajratish.
5. Hisobotlarni va generatsiyalash vositalari foydalanuvchilar talablarini qayta ishlash natijalarini samarali va
ko‘rgazmali ravishda aks ettiradi. GAT generatsiyaning hamda kartografik hujjatlar hisobotlarini chiqarish va poligrafik
bosma shakllarni yaratish vositalarining turli xillariga egadir.
GATni loyihalashning quyidagi bosqichlarini ajratish mumkin:
473
1. Yaratiladigan tizim bo‘yicha qarorlar qobul qilish uchun axborotlarni tahlil qilish ( foydalanuvchilar soni va
tarkibini aniqlash, mavjud ishlanmalar bo‘yicha ilmiy-texnik hujjatlarini analitik tahlili, muammo-masala-ob’ekti
darajasidagi logik tushunchali modelini yaratish, ob’ektlar o‘rtasidagi munosabatlarini belgilash).
2. Axborotlar manbasini o‘rganish va tahlil qilish )hududni kartografik, aerokosmik, ma’lumotnomali
ma’lumumotlar bilan hamda boshqa manbalar bilan ta’minlanishini o‘rganish, ma’lumotlarni tematik to‘plash,
ma’lumotlarni izohlash klassifikatorlarini tuzish, birlamchi ma’lumotlarni kataloglashtirish va baholash).
3. Ma’lumotlar bazasi tarkibini aniqlash ( ma’lumotlar klassifikatsiyasi, ma’lumotlar bazasidagi axborotlarni
yangilashni talab qilinadigan davriyligini tahlili, ma’lumotlarni taqdim etishning kirish formatlarini ishlab chiqish).
4. Tizimni funksional elementlarini hamda ularni o‘zaro ta’sir sharoitlarini aniqlash ( tizimning umumiy tarkibini
hamda dasturiy ta’minotini boshqaruv, funksional, amaliy, umum tizimli elementlarini, texnik asbob-uskuna vositalari
hamda ular konfiguratsiyalarini, turli foydalanuvchilar o‘rtasidagi axborotli aloqalarni aniqlash).
5. Ishlarni tarmoqli grafigini, kalendar rejasini tuzish, loyiha byudjetini aniqlash. Shaharni ko‘p maqsadli va ko‘p
foydalanuvchi GATni loyihalashning o‘ziga xos xususiyatlari mavjud. Bunday GAT da bosh rolni undan jamoa bo‘lib
foydalanish qirrasi o‘ynaydi ( yer qo‘mitalari, arxitektura va shaharsozlik boshqarmalari, kommunikatsiya, boshqaruv,
transport, injenerli xizmatlar, soliq inspeksiyalari va boshqalar). Bunday GAT dan samarali foydalanish faqatgina barcha
xizmatlar birlashgan sharoitida amalga oshirilishi mumkin.
GAT ning odatdagi masalalarini hal qilinishini ta’minlaydigan raqamli xaritalar (RX) ko‘rinishida odatdagicha
tavsiflanadigan yerning usti to‘g‘risidagi ma’lumotlar GAT ning axborotli asosini boshqa avtomatlashtirilgan axborotlar
tizimidan asosiy farqini aniqlaydi. RX larni an’anaviy tizimlaridan asosiy afzalligi shundan iboratki, uni kompakt holda
saqlash, tezkor ravishda yangilash, keng qamrovli tarzda qo‘llanish mumkin. Bugingi kunda mavjud bo‘lgan texnik hamda
dasturiy vositalar RX larni displey ekranida ko‘rsatish hamda tahrirlash, tayyorlash hamda qog‘ozdagi nusxasini chiqarish,
hududiy taqsimlangan voqiliklarni qayta ishlash bilan bog‘liq murakkab hisob-kitoblarni o‘tkazish va natijalarini
rasmiylashtirish imkonini beradi. RX larni keng qo‘llashga asosiy to‘siq bo‘layotgan asosiy omil –bu ularni tayyorlash
uchun katta mehnat sarfi, qimmatliligi hamda uzoq vaqtda tayyorlanishidir.
Sonli qayta ishlash quyidagi bosqichlardan iborat:
1.
Materiallarni birlamchi qayta ishlash hamda turlicha topografik va kadastr axborotlarini yagona ko‘rinishiga
keltirish.
2.
Joyning sonli modelini shakllantirish ( u topoaxborotlarni universal tarzda foydalanish uchun yaroqli bo‘lgan
anchagina to‘la va tartibga keltirilgan ko‘rinishida saqlaydi)
3.
Joyning raqamli modelini raqamli xaritaga aylantirish ( topografik axborotlar xaritaning mazmuni bo‘yicha
aniq talablarga mos ravishda kartografik axborotlarga aylantiriladi). Ushbu bosqichda gorizontallar chiziladi.,
interpolyasiyalanadi, approksimatsiyalanadi, tahrirlanadi, generalizatsiyalanadi va haqozo.
4.
Joyning raqamli modelini ma’lumotlar bazasini shakllantirish. Ma’lumotlar bazasida yig‘ilgan axborotlarni
standartlashtirish amalga oshiriladi.Uning yordamida talab qilinadigan axborotlarni tezkor ravishda qabul qilish hamda
berish mumkin.
Raqamli xaritalar turlicha texnologiyalarni bajarish asosida tayyorlanadi. Quyida ulardan ba’zilari, jumladan,
digitalizatsiyalash, skanerlash, raqamli fotogrammetriya, koordinatlashtirish keltiriladi.
Digital texnologiyaning asosiy asbobi- digitayzer hisoblanadi. Bu grafik axborotlarni qo‘lda raqamlash qurilmasi
hisoblanadi.
Digitayzer yordamida, undan foydalangan holda raqamlash texnologiyasi juda ko‘p mehnat talab qiladi, negaki u
malakali operatorning ko‘p qo‘l mehnatini talab qiladi. Ma’lumotlarni kiritish vositalarining zamonaviy darajasi ( skanerlar)
qo‘l mehnatiga asoslangan texnologiyani to‘la almashtirishga imkon bermaydi, ammo keyingi yillari digitayzerlar uni
qo‘llanish soholaridan asta-sekinlik bilan siqib chiqarilmoqda, va bu holat keyinchalik rivojlanib boradi.
Zamonaviy digitayzerlarning ruxsat etilish qobiliyati 1/1000 dyuyma =0,0254 mm ni tashkil etadi. Linzali maxsus
pritsellarni qo‘llagani holda operatorning shaxsiy xatosi 0,05 mm. ni tashkil etadi. Zamonaviy digitayzerlarni qo‘llash
asosida asosiy omillarni hisobga olganda skolkaning aniqligi ( sonli shaklga o‘tkazish) 0,1 dan 0,15 mm gachani tashkil
etadi. Digitayzerlar quyidagi imkoniyatlarni ta’minlaydilar:
- ranglar bo‘yicha axborotlarni qatlamlash (monoxrem skanerlarda bunday funksiya mavjud emas, ranglisi esa
nihoyatda qimmat):
- katta qalinlikka ega bo‘lgan ( 5 mm gacha) axborotlarni saqlovchilar bilan ishlash;
- raqamli axborotlarni turli GAT laridan to‘g‘ridan –to‘g‘ri foydalanish uchun tayyor holatdagi vektor shakliga
aylantirish. ( Skanerlash natijasida olinadigan rastrli fayllar vektorlashtirishni talab qilinadi, bu masala esa ancha
mushkuldir);
- uncha katta bo‘lmagan ish hajmlaridan keng formatli skanerlarga nisbatan pul mablag‘larini iqtisod qilish.
Digitayzer yordamida raqamli xaritalar yaratishni quyidagi bosqichlarga bo‘lish mumkin:
1.
Topografik planlarni digitalizatsiyalash
2.
Raqamli axborotlarni qayta ishlash.
3.
Semantik axborotlar massivini yaratish
4.
Metrik va semantik axborotlarni nazorat qilish.
474
5.
Xatoga ega bo‘lgan raqamli kartografik axborotlarni to‘g‘rilash.
Topografik planlarni digitalizatsiya qilish planshetni filtrlashdan boshlanadi. Bu ish odatda ikkita usulda amalga oshiriladi:
1. Standart usul. Bu usul koordinatalar to‘riga ega bo‘lgan topografik planlar uchun qo‘llaniladi.U planshetning janubiy –
g‘arbiy burchagining koordinatalarini hamda plandagi trapetsiya o‘lchamlarini kiritishni ko‘zda tutiladi, shundan so‘ng
planshetning barcha to‘tta burchagini skanerlash amalga oshiriladi.
2. Orientirlashning umumiy usuli. Bu usul topografik plandagi uchta yoki undan ortiq nuqtalarning ma’lum bo‘lgan
koordinatalarini kiritish hamda ular kiritilgan tartibiga qarab birin-ketin hamma nuqtalarni skanerlashtirishni ko‘zda tutadi.
Orientirlashdan so‘ng digitalizatsiyalash jarayoniga o‘tiladi. Bu chiziq nuqtalarini, burilish nuqtalarini, singan chiziq
nuqtalarini, piketlar, shartli nuqtali belgilarni va haqozolarnpi skanerlashdan iboratdir. Ushbu texnologiya bugungi kunda
topografo-geodezik ishlab chiqarishda keng ko‘lamda qo‘llaniladi.
Grafik axborotlarni avtomatik ravishda raqamlash uchun qo‘llaniladigan qurilma – skanerdir. Bir necha yil oldin skanerlar
asosan grafik tasvirlarni kiritish va tekstlarni o‘qiy olish tizimida nashriyot hamda reklama faoliyatda qo‘llanishi bilangina
chegaralangan. GAT da skanerlardan foydalanish asosan keng formatli modellar paydo bo‘lganidan so‘ng boshlandi. Bu
modellar barcha formatlardagi xujjatlar bilan ishlashga imkon beradi. Tuzilish jihatidan skanerlar rolikli qurilmalar bo‘lib,
ular xarakatsiz hisoblanadigan kameraga ega bo‘ladi, axborotni tashuvchi esa maxsus roliklarni aylanishi bilan o‘z joyini
o‘zgartirib turadi. Monoxrem qurilmada xisoblash bitta o‘tishda, ranglisida esa bir necha bor o‘tishda ro‘y beradi. Rangli
skanerlar rangning 256 turini ilg‘ab oladi. Ko‘p rangli topografik xaritalarni ( relefli) xisoblash uchun 540 MB atrofidagi
yodlash qobiliyati, ko‘p rangli rasm uchun esa 1 GB dan ortiq yodda tutish resursi talab qilinadi.
Skanerning eng muhim parametrilaridan bir - bu ruxsat etilishi, ya’ni skanerlangan tasvir qancha pikselda izohlanishi
ko‘rsatishidir. Bu parametrning o‘lchov birligi – dρi ( dyuymga nuqtalar soni). Optik ( jismoniy) hamda dasturli (
interpollashtirilgan) ruxsat etilishlarini ajratish juda muhimdir. Dasturli ruxsat etilishi optik ruxsat etilishga nisbatan 1,5 -2,0
barabar yuqoridir. Bunga piksellar zanjirini dasturli faylda ishlash hamda unga qo‘shimcha piksellarni qo‘shish natijasida
eritiladi. Bu esa o‘z navbatida chiziqlarni to‘g‘rilashga imkon beradi.
Keng formatli skanerlar raqamlashning kuchli avtomatlashtirilgan vositasi bo‘lib, u juda keng ko‘lamda qo‘llaniladi. Usiz
kartografiya, qurilish va boshqa sohalardagi katta qog‘ozli arxivlarni raqamlash masalasini hal qilib bo‘lmaydi. Shu bilan
birga, raqamlash texnologiyasi va keyingi vektorlashtirish skanerlar bilan bir qatorda malakali mutaxassislarni
qatnashishini, skanerlar va vektorlashtirgichlar bilan ishlash tajribasiga ega bo‘lgan operatorlar ishtirokini, kuchli
kompyuterlar , serverlar va boshqalarni talab qiladi.
Shu sababli ham so‘zsiz afzalliklari bilan bir qatorda digitayzerlar yordamida qo‘lda raqamlash texnologiyasidan ham
to‘la qochib qutilib bo‘lmaydigan qator kamchiliklarga ham egadir. Eng vasosiy kamchiliklardan biri – bu ularning yuqori
qimmatliligidir. Shu sababli ham skanerlar, ayniqsa O‘zbekistonda, nisbatan sekin tarqalmoqda.
Keng formatli hujjatlarni skanerlash ismkonini beradigan boshqa qator qurilmalar orasida skanerlash golovkasini ham
alohida ajratish zarur. U plotterga o‘rnatiladi. Uning ishlash prinsipi quyidagicha: skanerlash golovkasi yozish elementining
o‘rniga mahkamlanadi hamda qog‘ozdagi tasvirni o‘qiydi. Bir marta yurishda 15 mm kenglikdagi kadrni o‘qiydi. Shuning
uchun ham to‘la skanerlash uchun bir necha marta yurish qilinadi. Maxsus dasturli ta’minot alohida kadrlarni bitta rastrli
faylga “tikadi”. Bunday fayllar kadrlarni bir birlariga nisbatan qo‘zg‘alganligi sababli anchagina murakkab vektorlanadi,
ya’ni bitta chiziqda yotadi. Shuning uchun ham skanerlash golovkasidan kadastr maqsadlarida foydalanish anchagina
chegaralangandir.
Skanerlangan planshetlarni raqamlash usulida raqamli xaritalar yaratish jarayonining asosi beshta bosqichda bo‘lishi
mumkin:
1.
Planshetni skanerlash (planshetni rastrli tasvirini olish):
2.
Rastrli tasvirni raqamlash ( bu jarayon avtomatik yoki yarim avtomatik tarzda kechadi).
3.
Semantik axborotlar massivini yaratish.
4.
Metrik va semantik axborotlarni nazorat qilish.
5.
Xatoli raqamlangan kartografik axborotlarni to‘g‘rilash.
Ma’lumotlarni koordinatlashtirish yerlarni inventarizatsiya qilishda keng qo‘llaniladi. Bu ob’ektlarni koordinatlarini
aniqlashdan iborat bo‘lgan jarayondir. Amaliyotda bu ma’lum bir ob’ektni s’emkasini o‘tkazish bilan amalga oshiriladi.
O‘lchovlar natijalari ma’lum bir jurnalga yozilishi mumkin (an’anaviy usul), registratorga yoki taxe jamiyatining xaritasiga
yozilishi mumkin ( avtomatlashtirilgan usul). Ma’lumotlarni qayta ishlash shaxsiy kompyuterlar va amaliy dasturlar
paketidan, yoki bo‘lmasa, elektron taxeometrdan foydalanishda to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘lchash jarayonida amalga oshiriladi.
Ma’lumotlarni qayta ishlash natijalari bo‘lib koordinatalar katalogi,planlar, kadastrli kartochkalar, rumblar va yer
uchastkalari barcha tomon chiziqlarining uzunliklari xizmat qilishi mumkin.
GAT ini paydo bo‘lishi fotogrammetriyadan axborotlarni tezkor qaytadan o‘zgartirishni, eng asosiysi,
ancha arzon vositalar yordamida o‘zgartirishni talab qildi. 70 – yillar o‘rtalarida nihoyatda kuchli grafik shahobchalar
paydo bo‘ldiki, aynan shular alohida fotogrammetrik jarayonlarni modellashtirishga imkron berdi. Ammo birinchi
tajribalar kutilgan natijalarni bermadi, negaki raqamli fotogrammetriyaning rivojlanish jarayoni o‘xshash tasvirdagi
rasmlarni rastrli ko‘rinishga o‘zgartiruvchi yuqori imkoniyatga ega bo‘lgan pretsizion skanerlarni rivojlanishi bilan to‘xtab
qoldi. 80-yillarning o‘rtalariga kelib ushbu to‘xtatib qolgan to‘siq olib tashlandi hamda bir qator chet el firmalari ushbu
qurilmani iste’molchilar uchun io‘lab chiqara boshladilar. 80-yilning o‘rtalaridan chet mamlakatlarda
raqamli
475
fotogrammetriyani jadal rivojlanish davri boshlandi. Bizning mamlakatimizda o‘zimizning asbob-uskunalar bo‘lmaganligi
hamda chet eldan keladigan asbob-uskunalarning nihoyatda qimmatligi sababli raqamli fotogrammetriya yetarli darajada
rivojlanmadi.
Raqamli fotogrammetriyaning afzalligi shundan iboratki, u iste’molchiga tadqiq qilinayotgan soha bo‘yicha uni holati
to‘g‘risidagi eng zamonaviy axborotlarni yetkazib beradi. Bu holat xaritalarni yangilash, shuningdek GATni ishlashi uchun
ham katta ro’l o‘ynaydi. Uning asosiy kamchiligi- bu undan foydalanadigan asbob-uskunalarning nihoyatda qimmatliligidir.
Raqamli fotogrammetrik tizimda fotogrammetrik asboblardagi rasmlar nuqtalari koordinatalarini stereoskopik o‘lchash
jarayoni operatorni kursor hamda “sichqoncha” yordamida raqamli tasvirlarni bir-birlari ustiga tushuvchi qismlarini bitta
yoki ikkita displeyda qayta tiklashi (stereomonitor) asosidagi ishi bildan almashtiriladi. Shunga mos keluvchi dasturiy
ta’sminotga ega bo‘lish unchalik yuqori bo‘lmagan malakaga ega bo‘lgan mutaxassislardan ham foydalanish imkonini
beradi.
Topografik va maxsus axborotlarni geoaxborot tizimning metrik asosi sifatidagi raqamli shakliga bo‘lgan talab
foydalanuvchilar uchun ancha ahamiyatli bo‘lib bormoqda. Bu hol ayniqsa shahar hamda yer kadastrini yuritishga ko‘p
jihatdan taalluqlidir. Joy to‘g‘risidagi ma’lumotlarni raqamli ko‘rinishga keltirishning eng muhim va murakkab qismi- bu
topografik va maxsus axborotlarni boshlang‘ich tarzda to‘plashdir. Bunday axborotlarni to‘plash uchun oldinga qo‘yilgan
vazifalarga qarab dala, kartometrik, fotogrvammetrik usullardan foydalaniladi.
Dala usuli teodolit, taxeometr, GPSlar bilan joyda s’yomka qilish, olingan o‘lchovlarni kompyuterga kiritish hamda
maxsus dasturlar (masalan, AutoCAD) yordamida axborotlarni koordinatlashtirish kiradi.
Kartometrik usulda tayyor xarita va planlar asos sifatida olinadi. Ularni digitalizatsiya yoki skanerlash yordamida
raqamli shaklga aylantiradilar. Raqamli shaklga aylantiriladigan aerokosmik tasvirlar fotogrammetrik usulning asosi
bo‘ladi. Barcha dala usullarining umumiy afzalliklari quyidagilardir: joydagi holatni ishni bajaruvchisi tomonidan tug‘ridanto‘g‘ri ko‘rish imkoniyati, joy to‘g‘risida anchagina zamonaviy ilg‘or axborotlari, olinadigan raqamli materialni yuqori
aniqligi. Uning kamchiliklariga quyidagilarni kiritish mumkin: ko‘p mexnat sarfi, ishning sezonliligi, unchalik katta
bo‘lmagan joyni egallashi.
Kartometrik usullar ham o‘zining bir qancha afzalliklariga ega, masalan: barcha o‘tkaziladigan ishlar bu yerda kameral
ishlardir. Raqamli xaritalar tayyorlash kam vaqt talab qiladi. Uning asosiy kamchiligi shundan iboratki, unda joy to‘g‘risida
anchagina eskirgan ma’lumotlardan foydalaniladi, alohida holllarda materiallar 10-20 yil oldingi ham bo‘lishi mumkin.
Turli-tuman xatolar ( xarita materiallarining axborotlari, operatorning xatosi va hakozolar) hisobiga olinadigan raqamli
xaritaning aniqligi dala sharoitida olinadigan xaritanikidan ancha pastdir. Digitallashtirish va skanerlashning afzalliklari va
kamchiliklarini ham aloxida tarzda qarab chiqish mumkin. Digitallashtirishning afzallik tomoni shundan iboratki, bunda
axborotlar vektor shaklda olinadi, skanerlashda esa oldiniga rastrli model olinadi, keyinchalik esa u vektor shaklga
aylantiriladi.
Raqamli fotogrammetriyaning ijobiy tomoni shundan iboratki, bunda katta hududlar tula qamrab olinadi, raqamli
xaritalar yaratish uchun joy to‘g‘risida zamonaviy-yangi ma’lumotlardan foydalaniladi, jarayonlar avtomatlashgan, uncha
yuqori bo‘lmagan malakadagi operatorlarni ishga jalb qilish mumkin.Asbob uskunalar qiymatining yuqori bo‘lganligi ushbu
omildan keng foydalanishga to‘siq bo‘ladigan asosiy sababdir.
Raqamli xaritalarni yaratish usulini tanlash qator omillarni tahlil qilishga asoslanadi: hududning katta-kichikligi, ishni
bajarishga sarflanadigan vaqt, moddiy vositalarning mavjudligi, bajaruvchilar malakasi va boshq. Tabiiyki, uncha katta
bo‘lmagan poselkaning raqamli xaritasini yaratish uchun, agarda bunda uncha katta aniqlik talab qilinmasa, dala yoki
kartometrik usuldan foydalanish maqsadga muvofiqdir. Katta hududlarning raqamli xaritalarini yaratishda raqamli
fotogrammetriya usulidan foydalanish maqsadga muvofiqdir.
Amalda tasvirga olish usulini tanlash ko‘pincha qanday asbob-uskunalar haqiqatan mavjudligiga bog‘liq. Bundan
tashqari, qanday moddiy vositalar buyurtmachida mavjudligiga ham bog‘liqdir.
Kadastrni yaratishning asosiy vazifasi- anchagina murakkab, dinamik rivojlanuvchi tizim sifatidagi shaharning
rivojlanishini boshqarish maqsadida ko‘chmas mulk ob’ektlariga egalik qilish, tasarruf qilish, foydalanishning yagona
axborotlar maydonini yaratishdan iboratdir, Yagona axborotlar kengligini yaratish shahar yerlari va ko‘chmas mulklari
to‘g‘risidagi axborotlarni kenglik-vaqt jihatidan bog‘liqligi sharoitidagina mumkin bo‘ladi. Ko‘chmas mulk ob’ektlarini
kenglik nuqtai nazaridan bir-birlari bilan bog‘lash uchun yer kadastrining raqamli topografik asosi ideologiyasidan
foydalanish mumkin.
Chet mamlakatlar kadastrlarini tahlil qilish shuni ko‘rsatadiki, mulk kadastrining asosida ko‘chmas mulk ob’ektlarini
tezkor yoritilishining ma’lum tizimi (modellashtirish, xaritalash) bo‘lishi zarur. O‘zining mazmuni bo‘yicha yer-mulkiy
kadastr ko‘chmas mulk ob’ektlarining holatini, ya’ni aynan joriy vaqt holatiga ko‘chmas mulk ob’ektlarining texnik,
iqtisodiy va huquqiy tavsiflarini yoritishi zarur. Aks holda axborotlar ko‘chmas mulk bilan bo‘ladigan operatsiyalarda
hamda shaharni boshqarishda foydalanishi mumkin bo‘lmaydi. Yer-mulkiy kadastrni yaratishning jahon tajribalari shuni
ko‘rsatadiki, uni tezkor ravishda yuritish imkoniyatlariga ega bo‘lish uchun kadastr planidagi axborotlarni imkoni boricha
kamaytirish talab qilinadi.
Kadastrning raqamli asosi davlat kadastrining koordinatalar tizimida ko‘chmas mulk ob’ektlarining kenglik modeli
ko‘rinishiga egadir.
476
Ko‘chmas mulk ob’ektlarining chegaralari eng kam hajmdagi topografik axborotlarda shakllanadi. Har bir ko‘chmas
mulk ob’ekti uchun uning kadastr raqamini ko‘rsatish zarur bo‘ladi.
Topografik axborotlar shahar muhitida ko‘chmas mulk ob’ektlarining holatini yoritish uchun foydalaniladi. Raqamli
topografik asos rasmiy davlat axboroti bo‘lib , u yer qo‘mitasining avtomatlashtirilgan axborotlar tizimida davlat
kadastrini yuritish uchun mo‘ljallangan. Raqamli topografik asosni topografik xaritadan farqi shundan iboratki, joyda
ko‘chmas mulk ob’ektlarini yoritish talabi aynan ushbu joriy vaqtga to‘g‘ri keladi. Tezkor rejimda shaharsozlikni
muvofiqlashtiruvchi axborotlar ham yangilanishi zarur. Shu sababli ham raqamli topografik asos keng qamrovli tushuncha
nuqtai nazardan- bu ko‘chmas mulk ob’ektlarini kenglik modelini faol holatini yaratish hamda shu holatda ushlab turish
tizimidir. Raqamli topografik asos uchta bazoviy hamda bir necha tematik axborotli qatlamlardan tashkil topadi.
Birinchi bazoviy axborotli qatlam shahar geodezik tarmog‘ining qatlamlari to‘g‘risidagi axborotlarni o‘z ichiga oladi
hamda shaharga metrik kengligini beradi. Ikkinchi bazoviy qatlam chegaralar koordinatalari hamda yer uchastkalarining
kadastr raqamlari to‘g‘risidagi axborotlarni o‘z ichiga oladi. Uchinchi bazoviy axborotlar qatlami eng kam hajmdagi
topografik axborotlar muhitida shahar ko‘chmas mulklarining vektorli raqamli xaritasini o‘z ichiga oladi.
Davlat kadastrining tematik qatlamlarining miqdori odatda aniqlanmaydi. Raqamli topografik asosning tematik
qatlamlarida shaharning ma’muriy va hududiy chegaralari, shaharni kadastr jihatidan rayonlashtirish, yer osti
kommunikatsiyalari, servitutlar, baholash mintaqalarining chegaralari va boshqalar yoritilishi mumkin.
Raqamli topografik asosning axborotlar tarkibi kadastrni zaruriy holatda ushlab turish hamda qayd qilingan masalalarni
bajarilishini ta’minlash uchun zarur bo‘ladigan eng kam miqdorlarda bo‘lishi zarur. Asosan bular kenglikda ob’ektlar
holatini tushunib olish uchun zarur bo‘ladigan ko‘chmas mulk ob’ektlarining konturlari hisoblanadi. Ko‘chmas mulkning
har bir ob’ektiga o‘ziga mos ravishda kadastr raqami beriladi.
Raqamli topografik asos mahalliy koordinatalar tizimida yaratiladi. Koordinatalarning davlat geodezik
tizimiga o‘tishga kaleib 1 sm aniqlikni ta’minlashi zarur. Raqamli topografik asos yirik masshtabli topografik planlarni
yaratish talablari asosida tuziladi.
Modelning aniqligi uni yaratish usullari bilan aniqlanadi. Yer uchastkalari eski ko‘chmas mulk ob’ektlari
chegaralarini burilish burchaklarining koordinatalarini analitik ravishda aniqlashda xato shahar geodezik tarmog‘ining eng
yaqin punktiga nisbatan 5 smni tashkil etidi. Fotogrammetrik usullar modelni 40 sm xatolikgacha tuzish imkonini beradi,
1:2000 masshtabdagi esa – 100 sm. Shu sababli ham model vektorli shakl ko‘rinishida bo‘lishi zarur. Bunda uni har bir
elementning aniqlik tavsifini qayd qilish, zarur bo‘ladi. Bu holat raqamli topografik asos elementlari holatini birin-ketin
asta-sekinlik bilan aniqlagan holda 1:2000 masshtabdagi planlarni raqamlangan holda raqamli topografik asosni
yaratishishini boshlashga imkon beradi. Shunday qilib, eng muhim elementlar holatining aniqligi 5 sm gacha yetkazilishi
mumkin. Raqamli topografik asos elementlarini yoritilish aniqligini doimiy ravishda oshirib borgan holda tezkor rejimda
raqamli topografik asosni yuritish imkonoyati raqamli topografik asosni topografik xaritalardan prinsipial jihatdan farqi
hisoblanadi. Raqamli topografik asos quyidagi talablarni qondirishi zarur:
kadastr ob’ektlarining bugungi , shu kundagi xolatini aniq hamda berilgan masshtabiga mos aniqlikda va
to‘lalikda eritish;
yer kadastrini yuritish uchun zaruriy aniqlik bilan kadastr ob’ektlari koordinatalarini aniqlashni ta’minlash;
yer kadastrini yuritish uchun qobul qilingan topografik planlar nomenklaturasida va bo‘linishida, maxsus
koordinatalar tizimida yaratilishi;
Mazmuni, klassifikatsiyalash va kodlash
tizimi, o‘lchamlari va tavsiya qilinadigan tarkibi buyicha
kelishilishi. Raqamli ko‘rinishdagi qo‘chini planlar barcha elementlari bo‘yicha, kadastr ma’lumotlari bilan birgalikda
ularning mazmuniga olib kelinishi zarur;
yer kadastrini yaratish va yuritish bo‘yicha asosiy ishlarni bajarilishini avtomatlashtirishga imkon berishi.
Raqamli topografik asos quyidagi vazifalarni bajarishga mo‘ljallangan:
yer uchastkalariga bo‘lgan huquqlarni ro‘yxatga olish;
yer resurslari holatidagi o‘zgarishlarni kuzatish (monitoringi) va hisob qilish;
yer uchastkalaridan foydalanishi nazorat qilish ;
yerlarni iqtisodiy baholash;
yer resurslari bo‘yicha tanlov va auksionlarni axborotli ta’minoti;
yer uchun to‘lovlarni kelib tushishini hisob qilish va nazorati;
Raqamlangan topografik asos quyidagilarga imkon beradi:
shahar muhitidagi ob’ektlarga nisbatan yer uchastkalari va ko‘chmas mulklar holatini aniqroq yoritish;
yer kadastri ma’lumotlar bazasining turli tematik qatlamlari o‘rtasidagi bog‘liqlikni ta’minlash;
ko‘chmas mulk ob’ektlari bilan ular manzillarini (pochta va Shahar kadastr xizmati) hamda yer kadastrida
ro‘yxatga olingan yer huquqiy hujjatlari bilan taqqoslash;
qog‘ozlarda kadastr xaritalarini yaratish va boshq.
Raqamli topografik asos odatsa quyidagi yo‘llar bilan yaratiladi:
mavjud topografik planlarni raqamlash;
avtomatlashtirilgan fotogrammetrik majmualarda aerofototasvir materiallarini qayta ishlash;
natijalarini raqamli shaklga aylantirgan holda dala ishlari majmuasini o‘tkazish;
477
kadastr ob’ektlari to‘g‘risidagi axborotlarni, shuningdek raqamli topografik xarita va planlar yaratishning
boshqa usullaridan foydalangan holda axborotlarni raqamli shaklga o‘tkazish va to‘plash.
Raqamli topografik asosni shakllantirish quyidagi vositalar yordamida bajariladi:
yerdan foydalanuvchilar huquqlarini ro‘yxatgva olish va ko‘chmas mulk ob’ektlari bilan operatsiyalar
natijalarida axborotlarni ma’lumotlar bazasiga kiritish
aerotasvirlar va kosmik tasvirlarni qayta ishlash
qo‘shimcha ma’lumotnomali materiallarni jalb qilgan holda topografik s’emka bilan dala kuzatuvlari.
Yirik shaharlar topografik xaritalarining bazoviy masshtabi 1:500 hisoblanadi. Aniqligi va to‘laqonligi bo‘yicha 1:500
planga o‘xshash bo‘lgan raqamli topografik asosni yaratish qimmatli va ko‘pmehnat talab qiladigan jarayon hisoblanadi.
Shu sababli ham ishni 1:2000 masshtabdan boshlash zarurdir. Bugungi kunda topografik xaritalar hamda raqamli tpografik
xaritalarga bo‘lgan talablar o‘rtasida to‘g‘ri bog‘liklik mavjud emas. Zamonaviy fotogrametrik usullar 1:1000 masshtabdagi
topografik planlar talablariga mos keluvchi aniqlikni ta’minlaydi. Raqamli topografik asosning muhim afzalligi shundan
iboratki, u shaharning alohida rayonlari yoki ob’ektlariga ancha to‘laqonli va aniq planlar yaratishga imkon beradi. Bunda
raqamli topografik asos ma’lumotlarning koordinatali bosqichga asta-sekinlik bilan o‘tishga, ya’ni aniqligi nisbatan 5 sm ga
teng keladigan, asboblar yordamida kordinatalari aniqlanadigan vektorli xaritaga o‘tishga imkon beradi.
Shaharning ma’muriy bo‘linishi ma’muriy bo‘linish xaritalariga binoan loyihaviy va tasdiqlangan
ma’muriy va jamoat shakllanishi ko‘rinishiga ega bo‘ladi. Shaharni hududiy bo‘linishida o‘z raqamlari bilan sanoat va uyjoy mintaqalarining umumiy foydalanishdagi erlarning (shu jumladan ko‘chalar, maydonlar, tor ko‘chalar chegaralari), suv
fondi, shahar infratuzilmasi (temir yo‘llar, metro, elektr uzatish tarmoqlari, quvurlar) hamda qishloq xo‘jalik yerlarning
chegaralari ajratiladi. Shaharni kadastr jihatidan bo‘linishi kadastr kvartallar, kadastr bo‘laklari, bazis kvartallar, iqtisodiy
mintaqalar chegaralarini ajratishni ko‘zda tutiladi.
Mavjud kartografik materialda kadastr mintaqalari va massivlarning chegaralari ko‘rsatiladi, ular yer
qo‘mitasida kelishiladi.
Joriy hisobni yuritish, kadastr mintaqalari chegaralarini yoritish, plan-xarita materiallarida massivlar,
kvartallar, yer uchastkalarining chegaralarini yoritish uchun quyidagi qator navbatchi xaritalar yaratiladi:
respublika viloyatlarining navbatdagi xaritasi tumanlar hamda viloyatga bo‘ysunuvchi shaharlar chegaralarini
aks ettirishg mo‘ljallangan;
ma’muriy tuman (shahar) navbatchi kadastr xaritasi. U kadastr mintaqalari va ular raqamlarini yoritishga
mo‘ljallangan. Tuman (shahar) ichidagi mintaqa raqamlari birdan boshlanadi.
Xaritaning masshtabi massivlar, har bir mintaqa ichidagi kvartallar chegaralarini yoritishga imkon berishi kerak. Ularning
raqamlari ham birdan boshlanadi. Bunday sharoitda massivga va kvartalga alohida xarita tuzilmaydi. Ushbu xarita hamda
massiv va kvartallar xaritalari tuman yer resurslari va kadastr xizmati tomonidan tuziladi:
478
Foydalanilgan adabiyotlar
 O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, Toshkent, 1992.
 O‘zbekiston Republikasi «Yer kodeksi», T., «Adolat», 1998 y
 Karimov I.A. O‘zbekiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yo‘lida O‘zbekiston. 1995.
kadastrlari to‘g‘risida»gi qonun, Toshkent, O‘zbekiston, 2000y.
 «Davlat
«
 «Yer tuzish va yer kadastri » bo‘yicha malakaviy bitiruv ishini bajarishga doir uslubiy qo‘llanma. Bobojonov A. R.,
Rahmonov Q. R. TIQXMII 2000 y.
 «Yer tuzish va yer kadastri » bo‘yicha malakaviy bitiruv ishini bajarishga doir uslubiy qo‘llanma. Bobojonov A.
R., Rahmonov Q. R. TIQXMII 2000 y.
 Avtomatizirovannaya sistema vedeniya zemelnogo kadastra. A.YA Boruks, E.Y. Kassalis. Riga «Zinatne» 1987.
289-str.
 Yer kadastri. O.R. Bobojonov, Q.R. Raxmonov, A.J. G‘ofirov. O‘rta maxsus, kasb hunar kollejlari uchun o‘quv
qo‘llanma. «CHo‘lpon» Toshkent-2002. 158-bet.
 Yerni hisobga oluvchi dahlsiz daftarni yuritish buyicha ko‘rsatmalar. Moskva 1972. str-27.
 Karimov I.A. O‘zbekiston buyuk kelajak sari. T.: O‘zbeksiton, 1998
 Qishloq xo‘jaligida islohatlarni chuqurlashtirishga doir qonun va meyoriy hujjatlar to‘plami. Tom-I. «SHarq»
nashriyoti matbaa konserni bosh taxririyati. Toshkent, 1998, -416 bet.
 Sistema zemelno kadastrovoy informatsii. Uchebnoe posobie. A.S. Chertovitskiy. Tashkent 1989.
 Tuman (shahar) yer kadastri kitobini yuritish bo‘yicha ko‘rsatma. RH-13-020-00. Toshkent 2000. -30 bet.
 O’zbekiston Respubdikasi «O‘rmon kadastri» qonuni, Toshkent, O‘zbekiston, 2000y.
 Ukazaniya po vedeniyu zemelno kadastrovoy knigi predpriyatiya, organizatsii, uchrejdeniya. Moskva
Agropromizdat 1986. 56-str.
 O‘zbekiston Respublikasi hududlarini kadastr bo‘yicha bo‘lish hamda yer uchastkalari, binolar va inshootlarning
kadastr raqamlarini shakllantirish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida O‘zbeksiton Respublikasi
Vazirlar Mahkamasining № 492-sonli qarori
 Xonazarov A.A., O‘rmonchilar uchun qo‘llanma, Toshkent, Mexnat, 1992 y.
 O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, Toshkent, 1992.
 O‘zbekiston Respublikasi Yer kodeksi, Toshkent 1998.
 Karimov I.A. O‘zbekiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yo‘lida O‘zbekiston. 1995.
 Karimov I.A. O‘zbekiston buyuk kelajak sari. T.: O‘zbeksiton, 1998
kadastri to‘g‘risida» qonun, Toshkent, O‘zbekiston, 2000y.
 «Davlat
«
 Geodeziya va kartografiya to’g’risidagi qonun. Uzbekiston
Adolat, 1999.
Respublikasining
yangi
qonunlari. 19-jild,T.,
 «Geodeziya, kartografiya va kadastr » bakalavriatura yo‘nalishi bo‘yicha malakaviy bitiruv ishini bajarishga doir
uslubiy qo‘llanma. Musaev I.M., Nurmatov E. H. TIMI, 2004
 Yer kadastri. O.R. Bobojonov, Q.R. Raxmonov, A.J. G‘ofirov. O‘rta maxsus, kasb hunar kollejlari uchun o‘quv
qo‘llanma. «CHo‘lpon» Toshkent-2002. 158-bet.
 Sistema zemelno kadastrovoy informatsii. Uchebnoe posobie. A.S. CHertovitskiy. Tashkent 1989.
479




MUNDARIJA
Kirish
.................................................................................................
.....................3
1 BOB. ASOSIY TUSHUNCHALAR
1.1. Davlat yer kadastri haqida
tushuncha...............................................................6
1.2. Davlat yer kadastrining turlari, tamoyillari va hujjatlari
.............14
1.3. Davlat yer kadastrlarini yuritishni nazorat qiluvchi
qonunchilik
aktlari......................................................................................
..............................18
1.4. Davlat yer kadastrini yuritilish sohasida Davlat
boshqaruvi. ..............21
1.5. O‘zbekiston Respublikasi er zahirasi – davlat yer
kadastrini ob’ekti
sifatida.....................................................................................
............................23
2-BOB. KADASTR S’YOMKASI
2.1. Kadastr ob’ektlariga bulgan hujjatlarni davlat
ro‘yxatidan
o‘tkazish..................................................................................
.................................34
2.2. Bino va inshootlar davlat kadastri, uning mazmuni,
mohiyati, yuritish
tamoyillari...............................................................................
.............................37
2.3. Binolar va inshootlarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish.
............................39
2.4. Bino va inshootlar kadastrini yuritishni tashkil
etish.........................42
3-BOB. DAVLAT YER KADASTRINING TARKIBIY
QISMLARI
480
3.1. Yer uchastkalariga bo‘lgan huquqlarni ro‘yxatga olish
...............................44
3.2. Yer hisobi, uning mazmuni, turlari va o‘tkazish
uslubiyati...................... 51
3.3. Yerlarni baholash, iqtisodiyot tarmoqlarida uning
ahamiyati................. 62
3.4. Tuproq bonitirovkasi va uni o‘tkazish uslubiyati
....................................64
3.5. Yerlarni iqtisodiy baholash va uni o‘tkazish uslubiyati
.........................75
4-BOB. YAGONA DAVLAT KADASTRI TIZIMI
HAQIDA UMUMIY MA’LUMOTLAR
4.1. Davlat kadastrlari yagona tizimini yaratish va yuritish
tartibi ..........84
4.2. Geodeziya – kartografiya davlat kadastrining mazmuni
, tarkibiy qismlari va
tamoyillari...............................................................................
......90
4.3. Geodeziya-kartografiya davlat kadastrini yuritish.
.................................94
5-BOB. AVTOMATLASHTIRILGAN KADASTR
TIZIMLARI
Avtomatlashtirilgan kadastr tizimlari
..........................................................96
Test
savollari...................................................................................
..................111
Foydalanilgan
adabiyotlar...............................................................................
.127
481
Yo’riqli
texnologik
xarita
482
Yo’riqli texnologik xarita
Kasb kodi va nomi: 3540503-Kadastr ishi inspektori
O’quv amaliyoti: DAVLAT KADASTRI
Mavzu: AUTO CAD dasturida ishlash
Maqsad: AUTO CAD dasturida ishlash o’rganish
№
Bajariladi
-gan
ishlar
mazmuni
Moslamalar
, asboblar
va
homashyola
r
Eskizlar, chizmalar,
rasmalr
Ishlarni bajarish tartibi
Abrisda olchangan va tayorlangan
bino va inshoatlarning qavatlar
rejasi hamda yer uchastka rejasi
ketma-ketlik
1
Davlat
shaharsozli
k kadastrini
texnik
inventarizat
siyalash
jarayonida
komp’yuter
dasturlarida
n
foydalanish
bilan
kompyuter
muhandislik dasturi AutoCAD-
CHIZ
2007
G’IC
dasturiy mahsulot orqali
amalga
oshiriladi.
AutoCAD-
2007 dasturi orqali chizmalar
H,
chizish
Qalam
,
A4
format
Auto
CAD
dasturi
jarayonida
qalinligi,
chiziqlarni
yozuvlarning
va
raqamlarning o`lchamlari aloxida
e’tibor berish lozim ya’ni, chizma
chizish
ishlarida
turli
xil
ko`rinishda yozuvlar, chizmalar
balandligi va qalinligini chizish
mumkin emas. Auto CAD 2007
dasturi
yordamida
chizmalar
chizish
jarayonida
quyidagi
tartibda chizmalar chizish tavsiya
etiladi. Yuqoridagi tavsiyalarga
amal qilish yuzasidan nazorat
xizmatning muxandis –birgadiri
tomonidan
amalga
oshiriladi.
Texnik tomonidan tayyorlangan
chizmalar 2 nusxada printer orqali
pechatlab olinadi.
ko`rinishdagi
Elektron
fayilli
hizmatning
serveridagi
esa
kampyuter
papkaga
manzili
ko`rsatilgan xolda yani misol
483
tariqasida
<<Farobiy
ko`chasi,
109
uy.dwg>>ko`rinishda
saqlanadi
.
Saqlangan
fayl
operatori tomonidan serveridagi
maxsus elekron arxiv papkasiga
ko`chiriladi
ijrochiga
aks
xolda
qaytqda
texnik
chizilgan
chizmalar
bo`yicha
ko`rinishida
saqlash
fayl
ishlarini
amalga oshirish uchun qaytarilib
beriladi . Tatayyorlangan
uchastkasining
bosh
yer
rejasi
bo`yicha AutoCAD-2006 dasturi
yordamida
xisoblangan
uchastkasining
yer
maydoni
ma’lumot tariqasida solishtirish
ishlarini amalgam ohirish uchun
qo`llaniladi.
O’zgarishlar
qavatlar planlariga, agar bu
bilan
planlarni
tushunish
murakkablashmasa,
konturlar
ustiga
eski
chiziq
tortish va yangilarini chizib
ko’rsatish
yo’li
bilan
kiritiladi. Aks holda, yani
o’zgarishlar
soni
katta
bo’lgan taqdirda, tegishli
yozuvlar
chiqariladi
hoshiyaga
yoki
qaytadan chiziladi.
484
planlar
Yo’riqli texnologik xarita
Kasb kodi va nomi: 3540503-Kadastr ishi inspektori
O’quv amaliyoti: DAVLAT KADASTRI
Mavzu:
Davlat
shaharsozlik
kadastrini
texnik
inventarizatsiyalash
jarayonida komp’yuter dasturlaridan
foydalanish
Maqsad:
Davlat
inventarizatsiyalash
shaharsozlik
kadastrini
texnik
jarayonida komp’yuter dasturlaridan
foydalanish o’rganish
№
Bajaril
adi-gan
ishlar
mazmu
ni
Moslamalar
, asboblar
va
homashyola
r
Eskizlar, chizmalar,
rasmalr
Ishlarni bajarish tartibi
Kadastr
хizmatlari
bino
va
inshootlarning huquqiy rejimidagi,
tarkibidagi,
1
Davlat
shaharso
zlik
kadastrin
i texnik
inventari
zatsiyala
sh
jarayoni
da
komp’yu
ter
dasturlar
idan
foydalan
ish
holatidagi
va
qiymatidagi o’zgarishlar to’g’risida
CHIZ
malumotlarga
ega
bo’lgan
G’IC
muassasalar,
korхonalar
H,
tashkilotlar,
хususan:ko’chmas
va
mulkka bo’lgan huquqlarni va u
Qalam
,
A4
format
Auto
CAD
dasturi
bilan bog’liq bitimlarni ro’yхatdan
o’tkazish
bo’yicha
muassasalari;хususiy
mulkdorlarining
adliya
uy-joy
shirkatlari
tashkilotlari;
arхitektura
va
shaharsozlik
organlari; notarial idoralar, sudlar
va banklar;sug’urta va o’t o’chirish
organlari;
mahalliy
o’zini
o’zi
boshqarish organlarining boshqa
485
tuzilmaviy
bo’linmalari
bilan
birgalikda amal qiladilar.Tekshirish
natijalari
abrislarga,
planlariga
va
kadastr
qavatlar
yig’ma
jildlariga kiritiladi.
Binolardagi
o’zgarishlar
planlar
hamda kadastr yig’ma jildlarida aks
ettirilgan
eski
malumotlarni
obektlarning haqiqiy holati bilan
inventarizatorlar
tomonidan
bu
obektlarni joylarda tekshirish yo’li
bilan taqqoslash orqali belgilanadi.
O’zgarishlar
qavatlar
planlariga, agar bu bilan planlarni
tushunish murakkablashmasa, eski
konturlar ustiga chiziq tortish va
yangilarini chizib ko’rsatish yo’li
bilan kiritiladi. Aks holda, yani
o’zgarishlar
soni
katta
taqdirda,
tegishli
bo’lgan
yozuvlar
hoshiyaga chiqariladi yoki planlar
qaytadan chiziladi.
Yo’riqli texnologik xarita
486
Kasb kodi va nomi: 3540503-Kadastr ishi inspektori
O’quv amaliyoti: DAVLAT KADASTRI
Mavzu: Davlat shaharsozlik kadastrini yuritishni tashkil etish
Maqsad: Davlat shaharsozlik kadastrini yuritishni tashkil
etish o’rganish
№
1
Bajariladi
-gan
ishlar
mazmuni
Давлат
шаҳарсозл
ик
кадастрини
юритиш
Moslamalar
, asboblar
va
homashyola
r
Eskizlar, chizmalar,
rasmalr
Ishlarni
Давлат шаҳарсозлик кадастри
объектлари барча турларини рўйхатла
иқтисодий баҳосини ҳисобга олишни
таҳлил қилиш, ишлаш, тизимлаштир
белгиланган тартибда манфаатдор фой
Давлат шаҳарсозлик кадастри о
тавсифларини ва иқтисодий баҳосини ҳ
Давлат шаҳарсозлик кадастри
рўйхатга киритилиши керак. Бунда
таркиби "Давархитектқурилиш" қўм
қўмитаси билан келишган ҳолда та
билан белгиланади. Рўйхат натижалари
CHIZ
G’IC
H,
Qalam
,
A4
format
2
шаҳарсозл
ик
фаолияти
субъектлар
и:
Давлат органлари, фуқароларни
жисмоний шахслар шаҳарсозлик фаоли
Шаҳарсозлик фаолияти субъ
буюртмачилар; шаҳарсозлик ҳужжа
қурилиши
бўйича
пудратчилар;
фойдаланувчилар сифатида иш кўришл
Шаҳарсозлик фаолияти субъе
пунктлари, уларнинг тизимлари в
реконструкция қилиш билан бојлиқ
таъсир этадиган қарорлар тайёрланиш
ҳуқуқига эга.Шаҳарсозлик фаолияти
ўзларига мулк қилиб, эгалик қилишга
белгиланган мақсадда фойдаланишла
табиий ва сунъий ландшафтларга зара
муҳити ёмонлашувига, шаҳарсозлик ф
қонуний манфаатлари камситилиши
қўймасликлари шарт.
CHIZ
G’IC
H,
Qalam
,
A4
format
Yo’riqli texnologik xarita
Kasb kodi va nomi: 3540503-Kadastr ishi inspektori
O’quv amaliyoti: DAVLAT KADASTRI
487
Mavzu: Bin ova inshootni texnik inventarizatsiyalashda
qo’llaniladigan shartli belgilar
Maqsad: Bin ova inshootni texnik inventarizatsiyalashda
qo’llaniladigan shartli belgilar o’rganish
№
1
2
Bajariladi
-gan
ishlar
mazmuni
Bin ova
inshootni
texnik
inventarizat
siyalashda
qo’llaniladi
gan shartli
belgilar
Chizish
quyidagi
tartibda
amalga
oshirilad
i:
Moslamalar
, asboblar
va
homashyola
r
Eskizlar, chizmalar,
rasmalr
Ishlarni
Fasad chizig’i – ko’chaga (tor ko’chaga)
chegaralari, uylarning fasadlari, uchastk
to’siqlar va uni hamma tomondan cheg
chiziq. Asosiy imorat – uchastkaning m
o’z vazifasi bo’yicha turar ҳoy va turar ҳ
magazin va boshqalar) bo’lishi mumkin.
asosiy imoratlar ҳoylashishi mumkin.
olinadi.Mezonin – uy-ҳoyning umumiy
qavatdan kichik bo’lgan qurilma.Mans
bo’lgan cherdakda ҳoylashgan хona-ҳo
konfiguratsiyasini o’zratirmagan hoda q
ko’pincha bitta хonadan iborat bo’ladi.An
egallagan, uning maydonini oshirish
ҳoylashtirish uchun mo’lҳallangan maydo
Veranda – bino yonboshiga qurilgan
Vestibyul – uy-ҳoyning ichki qismlariga
bo’lish uchun mo’lҳallangan ҳoy.
Tambur – eshiklar o’rtasidagi o’tish m
ҳoylarga) kiraverishda sovuq havo (tu
qilinadi (QMQ 2.08.01-2002,
Terrasa – bino yonboshiga qurilgan och
ҳolashgan bo’lishi mumkin) (QMQ 2
qismidan chiqib turgan, qisman yoki to’
va insolyatsiyasini yaхshilaydigan qismi
qavatda tashkil qilinadi. Qashqarcha – i
ko’tariladigan eshiklari hisobiga transfo
ҳoy.
Uy-ayvon – turar ҳoy хonalari bilan o’ra
yopiq o’tish хona-ҳoyi, u uyning yon tom
Хorazm vohasi milliy uy-ҳoy qurilishida
tepasidagi, ikkinchi qavatdagi хona.
CHIZ
G’IC
H,
Qalam
,
A4
format
AUT
O
CAD
dasturi
Yo’riqli texnologik xarita
Kasb kodi va nomi: 3540503-Kadastr ishi inspektori
O’quv amaliyoti: DAVLAT KADASTRI
488
Mavzu: Yer uchastkasi, bin ova inshootni
inventarizatsiyalash
texnik
jarayonida komp’yuter dasturlaridan
foydalanish
Maqsad: Yer uchastkasi, bin ova inshootni
inventarizatsiyalash
texnik
jarayonida komp’yuter dasturlaridan
foydalanishni o’rganish
Bajarila
№ di-gan
ishlar
mazmun
i
1
Chizish
quyidagi
tartibda
amalga
oshirilad
i
Moslamal
ar,
asboblar
va
homashyo
lar
Eskizlar, chizmalar,
rasmalr
Ishlarn
Planni qog’ozga chizish, y
bo’yicha qalam bilan tuzis
chiqish;uchastka maydonini
zaruriy hisob-kitob malumotl
bo’yicha masshtabda dastlab
tushda) chizib chiqishni pla
qilingan. Er uchastkasini qog’
yani haqiqiy o’lchamlarni 50
oshiriladi.CHizmada ko’rsat
o’lchamlarga nisbati chizm
masshtabda chizmadagi 1 sm
muvofiq keladi.CHegaralarn
tashqarida, balandlik va liter
Literalar hamda o’lchamlar s
ular oson ko’rinadigan, chizm
chizmaning qaysi qismiga,
ekanligi oson tushinilishi lo
bo’lishi kerak.
CHIZG’I
CH,
Qalam,
A4 format
CHizish quyidagi tartibda amalga o
o’lchamlarni kompyuterda ishlov b
2
Chizish
quyidagi
tartibda
amalga
oshirilad
i:
tekshirish; kompyuterda (tushda)
chiziqlarini rezinka bilan olib tashla
AUTO
CAD
dasturi
rezinka bilan butun chizmani tozala
qavat uchun alohida chizma chizila
qilingan raqamlanishiga muvofiq, o
esa хonalarning ichki raqamlari
qilingan shartli belgilar bilan ko’rsat
Yo’riqli texnologik xarita
Kasb kodi va nomi: 3540503-Kadastr ishi inspektori
O’quv amaliyoti: DAVLAT KADASTRI
489
Mavzu: KO’CHMAS MULK OBEKTIGA BO’LGAN
HUQUQLARNI RO’YХATDAN O’TKAZISH
Maqsad: KO’CHMAS MULK OBEKTIGA BO’LGAN
HUQUQLARNI RO’YХATDAN O’TKAZISH o’rganish
№
1
Bajariladigan ishlar
mazmuni
Moslamala
r, asboblar
va
homashyol
ar
Ro’yхatdan
o’tkazish
obekti
Eskizlar, chizmalar,
rasmalr
Ro’yхatdan o’tkazish obekti – umumiy mulk ishtir
maydon bo’yicha alohida tartib raqami ostidagi er u
birga butun bino yoki inshootdan iborat.Ko’chm
o’tkazish Adliya vazirligi tomonidan 27.05.1999
Respublikasida er uchastkalariga bo’lgan huquql
yo’riqnomaga, Adliya vazirligi tomonidan 7.01.1
inshootlarni davlat ro’yхatidan o’tkazish tartibi to
muvofiq amalga oshiriladi.Umuman ham jismoni
tashkilotlar va hakozo) mulk huquqida tegishli
foydalanishga topshirilgandan keyin ro’yхatdan
(posyolka) chegarasiga kiritilgan yoki shahar sifati
uchun asos хonadonlar ro’yхatlari, ulardan
malumotnomalaridan, shuningdek imoratga bo’lg
bo’ladi.
CHIZG
’ICH,
Qalam,
A4
format
2
SHaхslar
bino va
inshootga
bo’lgan
huquqning
boshqa
shaхsga
o’tishini
ro’yхatdan
o’tkazish
Ishlarni ba
SHaхslar bino va inshootga bo’lgan huquqning bo
bo’yicha murojaat qilgan taqdirda, kadastr хizma
haqiqatda solgan shaхsni aniqlaydilar, kadastr y
Fuqarolik kodeksining 212-moddasi bo’yicha cho
topshiradilar.Egasiz (O’zbekiston Respublikasi Fu
huquqi bilan davlatga o’tgan (O’zbekiston Resp
musodara qilingan (O’zbekiston Respublikasi Fuq
aniqlangan taqdirda, ular to’g’risidagi malumotlar u
davlat fondiga o’tkazish uchun mahalliy hokimiyat o
imoratlar massivida barpo etilgan umumiylashtir
ro’yхatdan o’tkaziladi. Turli yordamchi imoratlar (
bino yoki inshootdan alohida ravishda ro’yхatdan
tartibda imorat soluvchilarning uy joy-qurilish jamo
soluvchilar jamoasi har bir ishtirokchisining fami
huquqida biriktirilgan kvartira raqamini, uning foy
holda ro’yхatdan o’tkaziladi.
AUTO
CAD
dasturi
Yo’riqli texnologik xarita
Kasb kodi va nomi: 3540503-Kadastr ishi inspektori
O’quv amaliyoti: DAVLAT KADASTRI
Mavzu: Yer uchastkasini texnik inventarizatsiyalash.
Kameral ishlar.
Maqsad: Kameral ishlarni o’rganish
Bajarila
№ di-gan
ishlar
Moslamal
ar,
asboblar
Eskizlar, chizmalar,
rasmalr
490
Ishlarn
mazmun
i
1
Kameral
ishlarga
quyidagi
lar
kiradi
va
homashyo
lar
Planni qog’ozga chizish, y
bo’yicha qalam bilan tuzis
chiqish;uchastka maydonini
zaruriy hisob-kitob malumotl
bo’yicha masshtabda dastlab
tushda) chizib chiqishni pla
qilingan. Er uchastkasini qog’
yani haqiqiy o’lchamlarni 50
oshiriladi.CHizmada ko’rsat
o’lchamlarga nisbati chizm
masshtabda chizmadagi 1 sm
muvofiq keladi.CHegaralarn
tashqarida, balandlik va liter
Literalar hamda o’lchamlar s
ular oson ko’rinadigan, chizm
chizmaning qaysi qismiga,
ekanligi oson tushinilishi lo
bo’lishi kerak.
CHIZG’I
CH,
Qalam,
A4 format
CHizish quyidagi tartibda amalga o
o’lchamlarni kompyuterda ishlov b
2
Chizish
quyidagi
tartibda
amalga
oshirilad
i:
tekshirish; kompyuterda (tushda)
chiziqlarini rezinka bilan olib tashla
AUTO
CAD
dasturi
rezinka bilan butun chizmani tozala
qavat uchun alohida chizma chizila
qilingan raqamlanishiga muvofiq, o
esa хonalarning ichki raqamlari
qilingan shartli belgilar bilan ko’rsat
491
ЎҚУВ МЕТОДИК АДАБИЁТЛАР
№
Адабиётлар
муаллифи
1
Давлат
кадастри
асослари.
2
Давлат
кадастри
асослари.
Аҳоли яшаш
жойлари
кадастри.
Ko’chmas
mulk davlat
kadastr
hujjatlari
Бобожонов
А.Р.,
Ишмухамедова
Х.А.
Нишонбоев
Н.М.
3
4
Бобожонов
А.Р.,Рўзибоев
С.Б.
Madaminjon
Usmonov
492
Нашр қилинган
йили ва
нашриёти
Т.ТИМИ-2009
Т.ТАҚИ 2008.
Т.,Тафаккур,
2011,
Voris-nashiryoti
T-2007
сони
5
6
7
Давлат
Д.С. Ярматова,
Чўлпон
кадастри
Бобожонов
Т-2014
асослари.
А.Р.,
Ер кадастри
Л.Гафурова,
Ўзбекистон
И.Туропов,
миллий
Х.Намозов
энциклопедияси
2006
Геодезия ва
Мубораков
Ўқитувчи
картография
Х.М.,
2002
Иногамова
М.М.
ЎҚУВ ХОНАСИНИНГ ЖИҲОЗЛАР БИЛАН
ТАЪМИНЛАНИШИ
№
1
Жиҳозлар ва ўқитиш воситаларининг номи Сони
Дидактик материаллар
Таркатма материаллар
2
Ўлчов ва ишлов бериш асбоби
Светодольномер
3
4
Ўқитишнинг техник воситалари
Компьютер
Проектр
Экран
Принтер, сканер
Плотер
Ўқув кўргазмали қуроллар
Слайдлар
493
1
9
1
1
1
1
20
5
6
Жадваллар
Схемалар
Плакатлар
4
3
5
Парталар
Китоб жавони
10
1
ТАЛАБАЛАРНИНГ РЕЙТИНГИНИ АНИКЛАШ
МЕЗОНИ
Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус
таълим вазирлигининг 2010 йил 25 августдаги 333сонли буйруғини ижро этиш учун институт ректорининг
2010 йил 25 сентябрдаги “Коллежда талабалар
билимини баҳолашнинг рейтинг тизимига ўзгартириш
ва қўшимчалар киритиш тўғрисида ” 318 А/Ф сонли
буйруғи билан низом ижро учун қабул қилинган. Шу
низомга асосланиб кафедрада ўқитиладиган фанлардан
талабалар билимини баҳолаш ва 2010-2011 ўқув
йилидан бошлаб рейтинг тизимига ўзгаришлар
киритилган. Низомга биноан талабанинг семестр
давомидаги умумий ўзлаштириш кўрсаткичи
ҳисобланган 100 балл назорат турлари бўйича
қуйидагича тақсимланади:
якуний назоратга – 30 балл;
жорий ва оралиқ назоратларга - 70 балл. (ЖН40 балл, ОН- 30 балл)
Шунингдек жорий баҳолашлар учун 22 балдан пастини,
ОБ лар учун 16 балдан пастини, жами 55 баллдан паст
балл олган талабалар қониқарсиз баҳо олган деб
ҳисобланади.
Ҳар бир баҳолашни ўтказиш учун тегишли жадвалдаги
ЖБ ва ОБ шакли тасдиқланган.
494
«Давлат кадастр асослари» фанидан баҳолашни
ўтказиш учун ЖБ ва ОБ шакли
Назорат тури
Балл Саралаш
балл
Умумий балл
100
55
Жорий назорат -ЖБ
40
22
ЖН-1 -жами
20
11
Шу жумладан: фан бўйича
14
8
талабанинг билими (амалий
(семинар) машғулотларни
бажариш да саволларга жавоб)
Мустақил таълим (мустақил
6 балл
3
таълим шакллари бўйича)
ЖН-2 -жами
20
11
Шу жумладан: фан бўйича
14 балл
8
талабанинг билими (ҳисоб график
ишларини бажариш, амалий
(семинар) машғулотларда
саволларга жавоб)
Мустақил таълим (мустақил
6 балл
3
таълим шакллари бўйича)
Оралиқ назорат -ОН
30 балл
16
ОН-1- жами
15
8
Шу жумладан: фан бўйича
10
6
талабанинг билими (ёзма иш ёки
тест)
Мустақил таълим (мустақил
5
2
таълим шакллари бўйича)
ОН-2- жами
15
8
Шу жумладан: фан бўйича
10
6
талабанинг билими (ёзма иш ёки
тест)
Мустақил таълим (мустақил
5
2
таълим шакллари бўйича)
Якуний назорат - ЯН
30
0-30
Якуний назорат “Ёзма иш”
услубида ўтказилади ва ҳар бир
талабага 3 тадан савол берилиб,
ҳар бир саволни ёритилиши
бўйича 0 баллдан 10 баллгача
баҳоланади.
495
Кафедрада ўтиладиган мазкур фанлар учун
белгиланган 100 баллни қуйидагича тақсимланади:
назорат турлари
т. фаннинг номи
макс мин
р
балл балл
жб
об
яб
1. Давлат кадастри
100 55
40
30
30
Ҳар бир назорат турлари бўйича баҳоларни
белгилаш Низом асосида амалга оширилиб қуйидагижадвалда кўрсатилганидек тақсимот қилинади:
Т.
р
1
Фаннинг номи
Ма
кс
бал
л
Давлат кадастри 100
Баҳолар
қониқа қониқа
рсиз
рли
0-54
55-70
яхши аъло
7185
86-100
Баллар тақсимланиши графиги
0 балл 37 балл
38 балл 54 балл 55 балл 70 балл 55 балл 100 балл ёки
71 балл 100 балл
Якуний
Якуний
Якуний
Якуний назоратга
назоратга кира назоратга киради назоратга хо³ласа
кириб, умумий
олмайди
киради ёки
баллар йи¼индиси 55
хо³ласа
ва ундан юºори балл
“ªониºарли”
б¢лиши керак
ба³осини олиши
мумкин
Ўқувчиларнинг билим, кўникма ва малакаларига
ўқитувчи беш балли система бўйича баҳо қўяди. Баҳо
қўйишнинг беш балли системасини амалида тадбиқ
этишда сўзлар билан ифодаланадиган баҳоларни;
«аъло», «5», «яхши» «4», «қониқарли» «3»,
«қониқарсиз» «2» рақамлари билан алмаштириш
мақсадга мувофиқ деб топилган. Рақамли баҳолаш
496
кўпроқ аниқлиги, пухталиги ва фойдаланиш учун
қулайлиги билан фарқ қилади.
Қуйидаги баҳолаш мезонлари белгилаб чиқилган.
Ўқув материалини бутун тавсилотлари билан
билиш ва тушуниш, материални изчил, мантиқан
боғланган ҳолда хатосиз баён этиш, хисоб-китоб ва
графика ишларини намунали бажариш, меҳнат
топшириқларини бажариш вақтида олинган илмийтехникавий билимларни мустақил, дадил ва тўғри
тадбиқ этиш, меҳнат усулларини тўғри бажариш
(меҳнат ва ҳунар таълими дастурининг талаблари
доирасида), техникавий талаблар доирасида сифат
кўрсаткичларига риоя қилиш, ишни вақт нормаси
доирасида бажариш «5» баҳо билан баҳоланади.
«4» баҳо бутун ўқув материалларини билиши ва
тушуниши, уни оғзаки ва ёзма равишда тўғри баён
этиши, ҳисоб-китоб ва графика ишларини тўғри ва
пухта бажариши, олинган билимлардан ўқув-меҳнат
топшириқларини, берилган ишни белгиланган вақт
нормасига мувофиқ ўз вақтида бажарилганлиги учун
қўйилади.
«3» баҳо программадаги асосий материални бундан
кейинги ўқув-меҳнат вазифаларини бажаришга имкон
берадиган хажмда билиши ва тушуниши, ўқув
материалини бирмунча хато ва камчиликлар билан,
ўқитувчининг озгина ёрдами орқали содда қилиб баён
этиши, меҳнатни ташкил этишда бир оз камчиликлар
бўлган ҳолда белгиланган вақт нормасини 75%
бажаргани учун қўйилади.
«2» балли баҳо программа материалининг кўп қисмини
яхши тушунмаслик, уни қўпол хатолар билан баён
қилиш, ҳисоб-китоб ва графика ишларини етарли
даражада бажармаслик, олинган билимларни хатоларга
йўл қўйиб татбиқ этиш, меҳнат операцияларини кўп
хатолар билан бажариш, меҳнатда белгиланган сифат
кўрсаткичларини таъминлай олмаслик учун қўйилади.
Баҳолашни тарбиявий ролини ошириш масаласи
диққатга сазовордир. Шу муносабат билан ўқитувчилар
қўйган баҳоларини изоҳлаб бериши муҳимдир. Бу ҳол
ўқувчиларга ўз билимларидаги камчиликларини, амалий
ишларидаги нуқсонларини билиб олишларига ёрдам
беради. Баҳолашни мунтазам изоҳлаб бориш уларнинг
таълимий ролини оширади.
497
498
15 KI-1 guruhi uchun 1-semestr,
“Davlat kadastri” o’quv amaliyotidan
1-oraliq nazorat ishi
1-Variant
1. DKYAT obektlariga nimalar kiradi?
2. Yer uchastkasini syomka qilish ishlari qanday amalga
oshiriladi?
2-Variant
1. Yer uchastkasini kadastr rejasi qanday ishlari
bajaradi?
2. O’zbekiston Respublikasi Davlat geologiya va
mineral resurslar qo’mitasining Davlat suv kadastrini
qanday yuritadi?
3-Variant
1. O’zbekiston Respublikasi Qishloq xo’jaligi
vazirligining Davlat suv kadastrini qanday yuritadi?
2. Kadastr raqamini tushuntirib bering
4-Variant
1. Kadastr syomkasi o’tkazishdagi o’lchash ishlarini
tushuntirib bering?
2. Davlat suv kadastri ma’lumotlari ishlab chiqishda
foydalanish uchun mo’ljallangan?
Geodeziya, kartografiya va kadastr”
Kafedra mudiri: Ishmuhamedova
X.A.__________
Назорат учун саволлар
1. Кадастрнинг мазмуни нима?
499
2. Давлат кадастрларининг ягона тизими нима?
3. Давлат кадастрлари қандай юритилади?
4. “Давлат кадастрлари тўғрисида”ги қонуннинг умумий
мазмуни нима?
5. Ерни жамиятда тутган ўрни ва ахамияти
6. Давлат кадастрини юритиш сохасида давлат бошкаруви,
Вазирлар Махкамаси ва махсус органлар ваколатлари.
7. Давлат кадастрлари объектлари нималар киради?
8. Фойдали казилма конлари, белгилар ва техноген
хосилалар давлат кадастрининг вазифалари ва юритиш
тартиби?
9. Давлат сув кадастрининг вазифалари ва юритиш тартиби?
10. Ер кадастрининг умумий мазмуни ва мохияти нимадан
иборат?
11. Кадастрни ривожланиш тарихи тўғрисида нима биласиз?
12. Давлат ўрмон кадастрининг вазифалари ва юритиш
тартиби?
13. Ўсимликлар дунёси объеклари давлат кадастрининг
вазифалари ва юритиш тартиби?
14. Давлат автомобил йўллари кадастрининг мазмуни
14. Хайвонот дунёси давлат кадастрининг вазифалари ва
юритиш тартиби.
15. Давлат ўрмон кадастрини умумий мазмуни ва мохияти.
16. Кадастр объектларига бўлган хуқуқларни давлат
рўйхатидан ўтказиш.
17. Бино ва иншоотлар давлат кадастрининг
мазмуни ва мохияти.
умумий
18. Кадастр хужжатларининг таркиби.
19. Ер, бино ва иншоотларга бўлган хуқуқларни давлат
рўйхатига олиш.
20. Давлат кадастрлари ахборотларини кайта ишлаш ва
улардан фойдаланиш тартиби.
500
21. Кадастр объектларини хисобга олиш.
22. Давлат шахарсозлик кадастрининг умумий мазмуни ва
мохияти.
23. Кадастр рақами деганда нимани тушунасиз?
24. Геодезия ва картография давлат кадастри, мазмуни ва
мохияти.
25. Географик
мохияти.
ахборотлар
тизими, унинг мазмуни ва
26. Кадастрнинг хужжатлари ва юритиш принциплари.
27. Темир йўллар давлат кадастрининг умумий мазмуни ва
мохияти.
28. Алоқа объектлари давлат кадастрининг умумий мазмуни
ва моҳияти.
29. Энергетика объектлари давлат кадастрининг умумий
мазмуни ва моҳияти
30. Алохида мухофаза қилинадиган худудлар
унинг махмуни.
кадастри,
31. Ер участкасининг планини тузиш.
32. Ер участкаларига бўлган ҳуқуқларни давлат рўйхатига
олиш вақтида туман (шаҳар) ер кадастри дафтарига
киритиладиган маълумотлар.
33. Давлат кадастрларини юритишнинг асосий
принциплари?
34. Ер, бино ва иншоотлардан фойдаланиш хуқуқлари.
35. Давлат ер кадастри ўз мазмунига қараб қандай турларга
бўлинади?
36. Тупроқ бонитировкаси.
37. Ерларни иқтисодий бахолаш
38. Ер участкаси тушунчаси, унинг чегаралари.
39. Асосий ер кадастри қайси вақтда ўтказилади?
40. Шахарсозлик
расмийлаштириш.
кадастрининг хужжатлари ва уларни
501
41. Ер участкаларига бўлган ҳуқуқларни давлат рўйхатига
олиш асослари.
42. Ерларнинг миқдори ва сифатини ҳисобга олиш.
43. Ерларнинг қиймат баҳоси тўғрисида тушунча беринг.
44. Туман (шаҳар) ер кадастри дафтари тўғрисида тушунча
беринг.
45. Давлат кадастрлари ягона
банки.
46. Географик
мохияти.
ахборотлар
тизимининг
маълумотлар
тизими, унинг мазмуни ва
47. Кадастр учун суратга олиш тўғрисида тушунча беринг.
48. Ер кадастри хариталари ва планлари тўғрисида тушунча
беринг.
49. Ер кадастрига доир ахборот беринг.
50. Ер участкаларига бўлган ҳуқуқлар, уларни рўйхатга
олиш.
51. Ер хисоби, унинг турлари ва юритиш слубиятлари.
52. Ер кадастрига доир ахборот тизими.
53. Асосий ер кадастри қайси вақтда ўтказилади?
54. Жорий ер кадастри нима сабабдан ўтказилади?
55. Ер кадастри қандай тамойиллар асосида юритилади?
56. Давлат ер кадастрининг объекти нима?
57. Давлат кадастрларининг ягона тизимини юритиш бўйича
миллий хисобот.
58. Ўзбекистон Республикасининг ягона ер фонди қандай
тоифаларга бўлинган
59. Қишлоқ хўжалик ерлари деб қандай ер майдонларини
ҳисоблайсиз?
60. Ердан фойдаланиш деб нимага айтилади?
61. Муддат бўйича ердан фойдаланиш қандай турларга
бўлинган?
502
62. Ер тури деб нимага айтилади? Қандай ер турлари қишлоқ
хўжалик ер турларига киради?
63. Суғориладиган ерлар таркибига қандай ерлар киради?
64. Ер кадастри максадлари учун план-картографик
материалларини тайёрлашнинг кандай усулларини биласиз?
65. Ахборот технологиялари нима, улар жамият хаётида
кандай урин тутадилар?
66.Замонавий ахборот технологиялари(ЗАТ) деганда нимани
тушунасиз?
67.Ер кадастрининг кандай масалаларини хал килишда ЗАТ
дан фойдаланиш мумкин?
68.Ер участкаларига бўлган ҳуқуқларни рўйхатга олиш нима?
69.Ўзбекистон Республикасида ер участкаларига бўлган
қандай ҳуқуқлар мавжуд ва улар ўртасидаги фарқ нимадан
иборат?
70.Ер участкаларини рўйхатга олиш объекти нима?
71.Ер участкаларига бўлган ҳуқуқлар қай тартибда рўйхатга
олинади?
72.Рўйхатга олинган ер участкалари ер кадастрининг қайси
хужжатида ёритиб борилади?
73.Ер участкаларига бўлган ҳуқуқларни давлат рўйхатига
олиш даврида туман (шаҳар) ер кадастри китобига қайси
маълумотлар киритилади?
74.Ер участкаларини кадастр бўйича бўлиш нима мақсадда
амалга оширилади?
75.Нима мақсадда ер участкаларига, бино ва иншоатларга
берилади?
76.Кадастр рақамлари ер участкаларига, бино ва иншоатларга
ким томонидан берилади?
77.Ер реестри нима ва у қандай юритилади?
78.Ер ҳисобининг қисқача мазмуни тўғрисида сўзлаб беринг?
79. Ер ҳисоботи (баланси) нима ва халқ хўжалигида унинг
аҳамияти қандай?
80. Ер ҳисоби билан ер ҳисоботи (баланси) ўртасида қандай
боғлиқлик мавжуд?
81. Ер ҳисоби қандай турларга бўлинади?
82. Асосий ер ҳисобининг вазифаларига нималар киради?
83.Жорий ер ҳисобининг мазмуни қандай?
84. Ер ҳисобининг натижалари қайси хужжатларда акс
эттирилади?
85. Ерларни йўқлама қилиш ишининг мазмуни нималардан
иборат?
86.Тупроқ бонитировкасини ўтказиш учун тузилган
бонитировка шкаласи тўғрисида тушунча беринг.
503
87.Туман (шаҳар) давлат ер кадастри китобининг асосий
мазмуни нимадан иборат?
88. Ер кадастри китоби ким томонидан юритилади?
89. Туман бўйича ер кадастри китоби қандай бўлимларни ўз
ичига олади?
90. Сервитут деганда нимани тушунасиз
Масалалар
1. Аниқ бир тупроқнинг бонитет балини асосий
ҳусусияти тупроқ хилига берилган баллга
хилма хил тузатма коэффицентларни кўпайтириш йўли билан аниқланади, яъни:
Б к  Б1  К 1  К 2  К 3      К n
бу ерда Б 1 - асосий шкала бўйича тупроқнинг
бонитет балли;
К1  К 2  К3      К n - тузатма
коэффициентлар.
Алоҳида олинган тупроқ хилининг бонитет
балини ҳисоблангандан кейин шу маълумотларга
асосан хўжалик бўйича умумий суғориладиган
ерларнинг бонитет балларини ҳисоблаш мумкин. Бунинг учун қишлоқ хўжалик турлари бўйича тупроқ
хиллари майдонларини ҳисоблаш маълумотлари
зарурдир.
Хўжаликнинг суғориладиган экин майдонлари
бонитет бали тупроқ қатламини ташкил этувчи турли
тупроқ хилларининг бонитет балларини ўртача
келтирилган қиймати тариқасида аниқланади, яъни:
Б х.к.
Б Р  Б 2 Р2  ...  Б п Рп
 1 1

Р1  Р 2  ...  Рп
п

i 1
Б i Pi
Pi
бу ерда Б1 , Б 2 ,...Б п -тупроқ хилларининг бонитет
балли;
Р1 , Р 2 ,...Р п -
шу тупроқларнинг
эгаллаган майдонлари, га.
Қуйида, Пахтачилик хўжалигида ишлаб-чикариш
бригадаси оила пудрати ерларининг ўртача бонитет
балларини аниқлашга мисол келтирилган. Масалан,
майдони 90,0 гектарга тенг бўлган бригада ҳудудининг
50,0 гектари 72 балл, 30,0 гектари 62 балл, 10,0 гектари
504
46 баллда баҳоланган. Бунда бригада оила пудрати
бўйича ўртача бонитет 66 баллга тенг бўлади, яъни:
Б Р  Б 2 Р2  Б 3 Р3 (50,0  72)  (30,0  62)  (10,0  46)
Б х.к.  1 1

 65,8  66
Р1  Р2  Р3
50,0  30,0  10,0
балл.
2. Ер участкасига кадастр рақамини бериш (ер
участкаси Тошкент вилоятининг Чирчиқ
шаҳрида жойлашган).
11 : 20 : 01 : 02 : 04 : 0157
бу ерда: 11 - минтақанинг рақами;
20 - Чирчиқ шаҳрининг рақами;
01 - кадастр зонасининг рақами;
02 - кадастр массивининг рақами;
04 - кадастр мавзесининг раками;
0157 - кадастр мавзеси чегарасидаги
ер участкасининг рақами;
3. Бино, иншоотнинг кадастр рақами:
11 : 20 : 01 : 02 : 04 : 0157 : 0008
бу
ерда:
11:20:01:02:04:0157
ер
участкасининг кадастр рақами;
0008 - ер участкаси чегарасида
жойлашган бино, иншоотнинг кадастр рақами.
ТЕСТ САВОЛЛАРИ
1.Табиий ресурслар ичида энг ахамиятли нарса қайси
бандда кўрсатилган
a) Сув
б) Қуёш
в) Ер
г) Кўмир
2. Кадастр бу...
а) Лотин тилидан олинган бўлиб, ерларни бўлиш
дегани.
505
б) Италиян тилидан олинган бўлиб, ерларни ўлчаш ва
бўлиш деган маънони англатади.
в) Французча сўз бўлиб, кузатиб, назорат қилиб олинган
маълумотларнинг йиғиндисидир. яъни ер мулк дафтари.
г) Немис тилидан олинган ва ерларни
кўкаламзорлаштириш дегани.
3."Ўзбекистон Республикасида Давлат кадастрининг
ягона тизимини яратиш ва юритиш тартиби
тўғрисида"ги низом қачон қабул қилинган
a) 1993 йил 6 май
б 2007 йил 16 декабрь
в) 2005 йил 16 февралда
г) 1999 йил 17 июнь
4.Ер ресурслари тўғрисидаги маълумотларни тўплаш,
қайта ишлаш, тахлил килишда қайси услублардан
фойдаланилади?
а) Статистика, геодезия
б) Фотограметрия, картография
в) а ва б жавоби тўғри
г) Математика ва хукукшунослик
5.Ер фонди ерлари нечта тоифага бўлинади?
а)3-та
б)10-та
в)25-та
г)8-та
6. Республикамизда умумий ер майдонининг 58.1
фоизини қайси ерлар ташкил этади?
а) Қишлок хўжалик ерлари
б) Авиация ерлари
в) Ахоли яшаш ерлари
г) Ўрмон фонди ерлари
506
7. Ахолининг дам олиш учун ажратилган ва туризмни
ташкил этиш учун ташкилотларга берилган ерларнимага мўлжалланган ерлардир?
а) Архиология
б) Мемориал боғлар
в) Қўриқхоналар
г) Рекреация
8. Қайси табиий ресурслардан фойдаланиш қисқа
муддатли ва узок муддатли бўлиши мумкин
а) Техникалардан
б) Сувдан
в) Ўғитлардан
г) Ердан
9. Бир йил ва ундан ортиқ даврда ҳайдалмаган ва
фойдаланилмай қолган ерлар қандай ерлардир?
а) Лалмикор ерлар
б) Бонитети паст ерлар
в) Бўз ерлар
г) Эррозияга учраган ерлар
10. Ихота дарахтлари нимага керак?
а) Алмашлаб экиш майдонларини шамолдан тўсиш,
суғориладиган ва иншооат курилишларида тупрок
эррозиясидан саклаш
б) Қишлок хўжалиги чегараларини ажратиб туриш учун
в) Қишлок хўжалиги кўрки учун
г) б ва в жавоб асосли.
11. Ер ости сувларининг кўтарилиши ва ёмғир
натижасида тўпланиб қолган сернам ерлар нима
дейилади?
а) Эррозия
б) Боткоклик
507
в) Жарлик
г) Ҳамма вариантлар асосли
12. Ер қатламининг эрозия таъсирида ёмон
жойлашганлиги ва қуруқ кесиклиги бир метрдан ортик
бўлган ерлар қандай ерлардир?
а) Жарлик
б) Пастлик
в) Чукурлик
г) Ковланган ерлар
13. Бир хил ер турига ва ёпиқ ташқи чегарага эга бўлган
майдон нима дейилади?
а) Контур
б) Яйлов
в) Чегара
г) Полигон
14. Ер кадастри бўйича бажарилган барча ишларнинг
натижалари қайси ҳужжатда акс эттирилган?
а) Хўжалик ер кадастрида
б) Саноат корхона кадастрида
в) Ер кадастри
г) Сув фонди кадастрида
15. Ер кадастри ишлари ўтказилган худудни маълум
масштабларда акс эттириш натижасида олинган
ҳужжжатлар қандай ҳужжатлардир?
а) Ер ҳужжатлари
б) Хўжалик ҳужжатлари
в) Иншоат ҳужжатлари
г) График ҳужжатлари
16. Ер кадастрининг асосий ҳисобот ҳужжати нимадан
иборат?
508
а) Туман ер ахбороти
б) Туман ер баланси
в) Туман ер хисоботи
г) Ер туман хисоботи
17. Асосий ер кадастри ҳужжатлари ер кадастрини
юритиш учун қайси маълумотлардан фойдаланилади?
а) Кишлоқ ҳўжалиги ҳужжатларидан
б) Бирламчи ҳужжатларидан
в) Лойиха ҳужжатларидан
г) Амалий ҳужжатлардан
18. Давлат кадастри ишларини олиб боришда қандай
материалларни тайёрлаш билан боғлиқ?
а) Хисоб -китоб
б) План-харита
в) Ҳужжатларни йиғиш
г) Ҳамма жавоб асосли
19. Ердан қисқа муддатли фойдаланиш неча йилгача
чўзилади?
а) 5 йилдан 7 йилгача
б) 7 йилдан 9 йилгача
в) 1 йилдан 3 йилгача
г) 8 йилдан 10 йилгача
20. Ердан узоқ муддатли фойдаланиш неча йилгача
чўзилади?
а) 3 йилдан 10 йилгача
б) 1 йилдан 4 йилгача
в) 5 йилдан 8 йилгача
г) 7 йилдан 8 йилгача
509
21. Қандай ерларни йўқлама қилиш натижалари ҳар бир
хўжалик бўйича 3 нусхада далолатнома тузиш орқали
расмийлаштирилади?
а) Хайдалма ерларни
б) Шорхок ерларни
в) Суғориладиган ерлар
г) Эррозияга учраган ерлар
22. Ерларни йўқлама қилиш асосан қандай масштабдаги
план-хариталар асосида амалга оширилади?
а) 1:1500
б) 1:5000
в) 1:10000
г) 1:2000
23. Нимани тузишда хисобот даврида ердан
фойдаланишдаги юз берган барча ўзгаришлар хисобга
олинади?
а) Қишлок хўжалигини
б) Фермер хужалигини
в) Сервитутни
г) Ер балансини
24. Тупрок гуруҳлари механик таркиби бўйича неча
гурухга бўлинади?
а) 7
б) 4
в) 13
г) 2
25. Ер фондининг қишлоқ хўжалик турларига қандай ер
турлари киради
а) Экин ерлари, пинанзорлар яйловлар
б) Бўз ерлар
в) Кўп йиллик дарахтлар остидаги ерлар
510
г) Барчаси тўғри
26. Тупроқдаги турли катталикдаги механик фракция
заррачаларининг нисбий миқдори - бу
а) Тупрокнинг нисбий миқдор
б) Тупрокнинг фракция таркиби
в) Тупроқнинг механик таркиби
г) Тупрок таркиби
27. Ҳаво оқими таъсирида тупроқ заррачаларининг бир
жойдан иккинчи жойга кўчирилиши, ётқизилиши
а) Тупрок дефляцияси
б) Тупрок индекси
в) Тупрок аэрацияси
г) Тупрок эррозияси
28. Қишлоқ хўжалик корхоналарининг ер бахолаш
ишларида 1- ва 2- устунларда нималар ёзилади
а) 1- устунда ернинг сифати, 2- устунда корхонанинг
номи
б) 1- устунда ёзув олиб борилган йил, 2- устунда туман
хўжалик номи
в) Бундай устунлар бўлмайди
г) 1-устунда туман хўжалик номи, 2- устунда
корхонанинг номи
29. Туман ер тузувчи мутахассиси ер кадастри китобини
бир йилда неча маротаба тўғри юритилаётганини
текширади
а) 1 йилда 2марта
б) 1 йилда 4 марта
в) 1 йилда 1 марта
г) 1 йилда 3 марта
30. Икки ва ундан ортиқ ер участкалари бўлган ердан
фойдаланувчиларни рўйхатлашда қандай рўйхатлаш
тавсия этилади
511
а) Ҳар бир ер участкасини алохида рўйхатлаш
б) Ўз қарамоғидаги ер участкаларини қўшиб рўйхатлаш
в) Битта ер участкасини рўйхатдан ўтказиш
г) Ерларни умуман рўйхатдан ўтказмаслик
31. Туман хариталари миқёсида тузилади ва шу
харитада нималар кўрсатилган?
а) 1:10000 масштабда бўлиб, шу туманнинг ипоралари
кўрсатилади
б) 1:25000 бўлиб, ердан фойдаланувчилар чегаралари
ишлаб чикариш йўналишлари номлари билан чегарадош
туманлар ва ахоли яшаш жойлари кўрсатилади
в) 1:1000 бўлиб харитада сув йўллари кўрсатилади
г) 1:100000 масштабда тузилиб харитада
муаллифларнинг исм шарифлари ва манзиллари
кўрсатилади
32. Харитадаги маълумотлар аниқлиги кимлар
томонидан тасдиқланади
а) Геодезия бошликлари томонидан
б) Харитаграфия хизмати томонидан
в) Ер эгалари ва ердан фойдаланувчилар томонидан
г) Ер тузувчи ва ер кадастр хизмати бошликлари
томонидан
33. Ўзбекистон Республикаси "Ер кодекси" тўғрисидаги
қонун қачон қабул қилинган
а) 1998 йил 29 апрельда
б) 1998 йил 8 авгучтда
в) 1993 йил 6 майда
г) 1996 йил 17 июлда
34. "Ер солиғи тўғрисида"ги қонун қачон қабул
қилинган
а) 1999 йил 9 сентябрда
б) 1993 йил 6 майда
512
в) 1994 йил 29 февралда
г) 1997 йил 25 ноябрда
35. Оператив - техник хисоб бу ...
а) Халк хўжалиги хисоби объектнинг бошланғич бўгини
б) Геодезик ўлчаш ишлари номи
в) Алохида хўжалик юмушларини бажариш жараёнида
уларга жорий рахбарлик ва назоратни амалга ошириш
воситасидир.
г) Кадастришларинитизимданчиқариш
36. Ернинг унумдор қатлами неча сантиметр
қалинликда бўлиши мумкин.
а) 20-50см
б) 50-80 см
в) 0.5-1.5 см.
г)10-15 см.
37. Ер кадастрининг таркибий қисмларини кўрсатиб
беринг .
а) Ер мулкларни, ер эгалиги ва ердан
фойдаланувчиларни руйхатга олиш
б) Ер майдонларини миқдор хамда сифат жихатидан
хисобга олиш
в) Тупроқ бонитировкаси ва ерларни иктисодий
жихатдан бахолаш
г) жавобларнинг хаммаси тўғри
38. Ерларни иқтисодий баҳолаш...
а) Махсус иҳқктисодий кўрсаткичлар асосида ер
амйдонларини иктисодий жихатдан самарадорлик
хусусиятини қиймат жихатдан ўлчаш
б) Самарадорлик хусусиятини уларнинг иқтисодий
унумдорлигини ўлчаш
в) а- ва б- жавоблар тўғри
г) Тупроқ бонитировкаси аниклашнинг 1-босқичи
513
39."Давлат ер кадастри тўғрисида"ги Қонуни қайси
давлат органи томонидан кабул килинган
а) Вазирлар Махкамаси томонидан
б) Олий Мажлис томонидан
в) Геодезия, картография ва давлат кадастри
бошкармаси томонидан
г) Уздавлойиха ва Узгеодезкадастр министрилиги
томонидан
40. ДКЯТ вужудга келишига Ўзбакистон Республикаси
Вазирлар Маҳкамасининг
нечанчи сонли қарори тўртга бўлинади
а) 255-сонли
б) 109-сонли
в) 256-сонли
г) 300-сонли
41. Давлат ер кадастрини юритиш бўйича махсус
ваколатга эга бўдган Давлат идораси – бу
а) Узгеодезкадастр давлат қўмитаси
б) Узгеодезкадастр" бош бошкармаси
в) Табиатни мухофаза килиш Давлат қўмитаси
г) а -ва б- жавоб тўгри
42. Ўзгаларнинг еридан вактинчалик фойдаланиш
хуқуқи - бу
а) Вақтинчалик фойдаланишдир
б)Сервитут хукукидир
в) Қисқа муддатли фойдаланишдир
г) Бегона фойдаланишдир
43. Ер участкаларига бўлган ҳуқуқларни рўйхатга олиш
муддати
а) Ариза берилган 7 кунидан бошлаб 8 кун
б) Ариза берилган 7 кунидан бошлаб 12 кун
в) Ариза берилган 7 кунидан бошлаб 18 кун
514
г) Ариза берилган 7 кунидан бошлаб 10 кун
44. Давлат ер кадастри ўтказилиш мазмуни ва
мохиятига қараб
а) 4 турга бўлинади
б) 3 турга бўлинади
в) 2 турга бўлинади
г) 5 турга бўлинади
45. Давлат сув кадастри нечта бўлимга бўлинади
а) 2 бўлимдан иборат
б) 3 бўлимдан иборат
в) 4 бўлимдан иборат
г) 5 бўлимдан иборат
46. Табиий ресурслар, бино-иншоотлар, транспорт ва
мухандислик коммуникациялари, геодезик тармоқлар
пунктлари - булар...
а) Ер кадастр маълумотлари
б) ДКЯТ объектлари
в) Ер кадастрининг асосий принциплари
г) Барчаси тўгри
47. Текст хужжатлари қандай маълумотлари асосида
тўлдирилади
а) План
б) Харита
в) а -ва б- жавоб тўғри
г) тўғри жавоб йўқ
48. Туман ер кадастри хужжатлари қандай қисмларга
бўлинади
а) Ёзма ва жорий
б) Ёзма ва хисобий
в) Ёзма ва харита
515
г) Ёзма текст ва тарх - харита
49. Ер кадастри китобининг қайси бўлимида ерларни
бахолаш кўрсатгичлари келтирилади
а) 4
б) 5
в) 6
г) 7
50. Иктисодий унумдорлик қандай унумдорликларга
бўлинади
а) Абсолют ва жорий
б) Нисбий ва кундалик
в) а -ва б- жавоб тўғри
г) абсолют ва нисбий
51. Ўзбекистон Республикаси Ер кодексида Ер
участкаси ижараси нечанчи моддада келтирилган?
а) 2
б) 3
в) 24
г) 20
52. Ер фонди тоифалари неча хил бўлади?
а) 2
б) 3
в) 8
г) 10
53. Пичанзорлар кайси ер фонди тоифасига киради?
а) Қишлок хўжалигига мулжалланган ерлар
б) Ахоли пунктлари ерлари
в) Саноат, транспорт, алока мудофаа ва бошка
максадларга мулжалланган ерлар
516
г) Табиатни мухофаза килиш, согломлаштириш,
реакция мақсадларига мўлжалланган ерлар
54. Яйловлар қайси ер фонди тоифасига киради?
а) Қишлоқ хўжалигига мулжалланган ерлар
б) Ахоли пунктлари ерлар
в) Саноат, транспорт, алока, мудофаа ва бошка
максадларга мулжалланган ерлар
г) Табиатни мухофаза килиш, соғломлаштириш,
реакция максадларига мулжалланган ерлар
д) Ўрмон фонди ерлари
55. Ерларнинг табиий, хўжалик, хуқуқий режим,
тоифалари, сифат хусусиятилари ва қиммати, ер
участкаларининг ўрни ва ўлчамлари, уларнинг ер
эгалари ўртасидаги тақсимоти бўйича маълумотлар ва
хужжатлар тизими
а) Ер кадастри ҳисобланади
б) Иқтисодий баҳолаш
в) Тупроқ бонитировкаси
г) Ер тузиш ҳисобланади
56. Ўзбекистон Республикаси "Давлат ер кадастри
тўғрисида" конуни» нечта моддадан иборат.
а) 26
б) 19
в) 98
г) 20
57. Ўзбекистон Республикаси Ер кодекси качон қабул
килинган?
а) 1991
б) 1995
в) 1998
г) 2000
517
58. Туманда ердан фойдаланувчиларни рўйхатга олиш
ва давлат ҳисобини юритишда ерлар муддати бўйича
қандай турларга бўлинади.
а) Жорий ва даврий
б) Узлуксиз
в) ҳеч қанақа
г) Қисқа, узоқ муддатли ва муддатсиз
59.Давлат рўйхатлаштириш натижалари қайси китобда
қайд қилиб берилади.
а) Рўйхатдан ўтказиш ташкилоти китобида
б) Туман ер кадастри китобида
в) Уй жой хўжалиги кадастри китобида
г) БТИ томонидан берилган уй китобида
60.Сервитут-бу.....
а) Ўзганинг ер участкасидан чекланган тарзда
фойдаланиш ҳукуқи
б) Ер солиғи
в) Кадастр ҳужжатлари тўплами
г) Кимошди савдоси
61.Ер участкасининг ипотекаси-бу....
а) ер участкасига молиявий ссуда олишни таъминлаш
максадидаги гаров
б) кўчмас мулк ҳужжатлари
в) ерни баҳолаш
г) ерни сотиш
б2.Кадастр рақами-бу...
а) ер участкаси, бино, иншоотга тегишли Ўзбекистон
Республикаси ҳудудида
б) такрорланмайдиган рақамдир
в) компьютер рақами
г) телефон рақами
518
6З. Энг қадимий кадастр тизимини топинг
а) ҳинд кадастри
б) африка кадастри
в) милан кадастри
г) юнон кадастри
64. Ўзбекистон Республикаси худудида ДКЯТини
амалга ошириш ваколатига эга бўлган идора
а) Солиқ кўмитаси
б) Ергеодезкадастр Давлат кўмитаси ва унинг
вилоятлардаги бошкармалари
в) Олий Мажлис
г) Ички ишлар вазирлиги
б5. Ўзбекистон Республикасида қайси йилдан бошлаб
ер ҳисоботи юритилган
а) 1946 йилдан бошлаб
б) 1992йилдан бошлаб
в) 1989 йилдан бошлаб
г) 2001 йилдан бошлаб
66. Ўзбекистон Республикасида ерларни баҳолаш
ишлари қайси йилларда бошланган
а) 1989 йиллардан
б) 1998 йиллардан
в) 1980 йиллардан
г) 1988 йиллардан
67. Ер кадастрининг асосий қисмини қандай хужжат
ташкил этади
а) лойиҳа
б) харита
в) ер ҳисоооти (баланси)
г) кадастр китоби
519
68. Ер ҳисоботи қандай шаклдан иборат бўлади
а) ёзма ва 30-та шаклдан
б) чизма ва 10-та шаклдан
в) съёмка ва 25-та шаклдан
г) тўғри жавоб йўк
69. Тупроқ структурасини аниклаш оркали.....
а) қувур ёткизиш мумкин
б) қудуқ казиш мумкин
в) Ернинг баҳосини чикариш мумкин
г) буғдой экиш мумкин
70. Хўжаликлар ерларини иктисодий бахолашда нечта
баллик системага амал килинади
а) 5 баллик
б) 10 баллик
в) 100 баллик
г) 50 баллик
71. Ўзбекистон Республикасида давлат кадастрининг
қайси тури кенг ва оммавий равишда ривожланган.
а) янги технологиялар кадастри
б) электр энергиялар кадастри
в) ер кадастри, кўчмас мулк кадастри
г) юмшок мебеллар кадастри
72. Ер участкаси-бу....
а) ҳовли, уй-жой
б) хонадон, кўпқаватли уй
в) ҳудудий ҳолати ва ва бошқа тавсифлари давлат ер
кадастрида ёритилган, чегаралари
аник қилиб белгиланган ҳудуднинг бир кисми
г) бино ва иншоот
520
73.ДКЯТига кирадиган кадастр тизимини топинг
а) сув кадастри
б) компьютерлар кадастри
в) интернет кадастри
а) бадиий китоблар кадастри
74. Ер қандай баҳоланади
а) компьютер орқали
б) уяли телефон орқали
в) Тупрок структурасини аникдаш оркали
г) интернет оркали
75. "Давлат ер кадастри тўғрисида"ги Қонун качон
кабул қилинган
а) 2002 йил 16 апрелда
б) 1996 йил 17 июлда
в) 1998 йил августда
г) 1998 йил апрелда
76."Ўзбекистрн Республикасида Давдат қадастрининг
ягона тизимини яратиш ва юритиш тартиби тўғрисидаги
низомни тасдиқлаш тўғрисида”ги қонун қачон қабул
қилинган.
а) 1993 йил 6 май
б) 2007 йил 16 декабрь
в) 1999 йил 11 июнь
г) 1996 йил 17 июльда
77. Давлат кадастрларининг ягона тизими (ДКЯТ) бу ...
а) Давлат ва ер кадастрини бирлаштирувчи тизим
б) Давлат ва тармок кадастрлаштирларини
бирлаштирувчи кўпқиррали информацион тизим
в) Барча кадастрни назорат килувчи орган
521
г) Вазирлар Махкамасининг шу номдаги тизими
палатаси
78. ДКЯТ объектларини кўрсатиб беринг
а) Табиий ички ресурслар
б) Картографик фабрикаларнинг атласлари
в) Табиий ресурслар, бино-иншоот, транспорт ва
мухандислик коммуникациялари, геодезик тармок
пунктлари
г) ер устки бойликлари
79.Ер кадастри асосан нечта турга бўлинади ва улар
қайсилар
а) 2 та асосий ва жорий
б) Асосийлари 4 та асосий, бирламчи, даврий, узлуксиз
в) 1та кундалик
г) Ер кадастрининг турлари йўк
80. Ер кадастрининг хужжатларини турларини санаб
ўтинг
а) Тарх, атлас, ёзувсиз карта
б) текст ва план-харита
в) План, журнал, смета
г) Хисобот, ариза, маълумотнома
81. Ер кадастрининг асосий принциплари
а) бирлик, конунийлик, танаффуссизлик, объективлик,
кўргазмалийлик, марказлашган рахбарлик
б) Бирламчи ва кундалик
в) Узлуксиз ва қонунсизлик
г) Объективлик ва қонунчилик
82. Ер фонди ерлардан фойдаланиш максадига қараб
неча тоифага бўлинади ва улар қайсилар
а) 2 тоифага, фойдаланиладиган ва
фойдаланилмайдиган
522
б) 9 тоифагача ва улар фойдаланилмаслик даражасига
қараб бўлинган
в) 8 тоифага қишлок хўжалик ерлари, ахоли пунктлари
ерлари саноат транспорт, мудофа ерлари, табиатни
мухофаза қилиш ерлари, тарихий-маданий ерлар, ўрмон
фонди, сув фонди захира
г) 1 тоифага сув фонди
83.Контур сўзига таъриф беринг
а) Бу ер кадастрининг чегарасини 2- номи
б) Бир хил ер турига хамда ёпик ташки чегарага эга
бўлган майдон
в) Сиёсий ва ёзувсиз карта
г) Геодезик нукта
84.Тупроқ бонитировкаси сўзига таъриф беринг
а) Дехқончилик самарадорлиги ва агротехникасининг
тенглаштирилгандаги тупрок
б) унумдорлиги сифати бахосига айтилади
в) Тупрокларни тоифаларга бўлиш
г) Тупроқларни эксплуатасия килиш
85. Тупроқ унумдолигини пасайтирувчи омилларни
кўрсатинг
а) Ёмғир ва кор ёғиш натижасида
б) Дехкончилик ва фойдаланиш натижасида
в) Сув ва шамол таъсиридан емирилиши, эрозия ва
шўрланиш натижасида
г) Ёмғир ва шамол натижасида
86.Жисмоний шахслар ерга муносабатни қайси қонун
асосида амалга ошириладилар а) "Ўрмон кадастри"
конуни
б) "Сув кадастри" конуни
в) "Ер кодекси" конуни
г) ДКЯТ конунлари
523
87.Ер участкасига эгалик қилиш хуқуқини бериш қайси
давлат идоралари томонидан амалга оширилади
а) Маҳаллий ва давлат хокимият органлари томонидан
б) Қишлок ва сув хўжалиги вазирлиги томонидан
в) Ички ишлар вазирлиги томонидан
г) Олий таълим Вазирлиги томонидан
88.Ер кадастри китобининг бошланғич қатори қайси
тилда ёзилган.
а) Фақат рус тилида ёзилган
б) Эски ўзбек ёзувида ёзилган
в) Лотин тилида ёзилган
г) Корхона иш юритилиши қайси тилда иш олиб борса
ер кадастри китоби хам шу тилда ёзилади
89. Ер кадастрининг титул варағида нималар кўрсатиб
ўтилади
а) Китобнинг қайси туман кадастр бўлимидан
берилганлиги
б) Ер эгалигининг номи ва жойлашган ўрни
в) Ернинг майдони ва кадастр мутахассислигинингўрни
г) Ер эгасининг расми
90. Ер кадастри китоби кимлар томонидан имзоланади
а) Гувохлар томонидан
б) Ер эгасининг оила аъзолари томонидан
в) Туман бош ер тузувчи мухандиси ва хўжалик рахбари
томонидан
г) Президент ижроия қўмитаси томонидан
91. Қишлоқ ўрмон хўжалиги, муассасада ер кадастр
бўлими неча бўлимдан иборат бўлади
а) 5
б)10
524
в) 2
г) 6
92. Саноат, транспорт корхоналари ер кадастри китоби
неча бўлимдан иборат.
а) 3
б) 4
в) 5
г) 10
93. Саноат, транспорт корхоналари ер кадастри китоби
бўлимларида нималар кайд этилган бўлади
а) 1-бўлимда китоб рўйхатга олинган кун, 2-бўлимда
рўйхатга олувчи шахснинг имзоси ва фамилияси
ёзилади
б) 1-бўлимда ердан фойдаланиш муддати, 2-бўлимда ер
турлари бўйича, 3-ўлимдашахсий фойдаланишда
томорқа ерлари
в) Саноат корхоналарида ер кадастри китоби бўлмайди
г) Расмияхчилик учун имзолар ва ер эгалари номи
94. Ер кадастри китобининг 1-бўлимида ёзиш учун неча
қатор ажратилади ва уларда нималар ёзилади
а) 1-бўлимда эмас 2-бўлимда 3- катор ажратилади ва хеч
нима ёзилмайди
б) Бўлимларда каторлар ажратилинмайди
в) 1-каторда муддатсиз фойдаланиладиган ер, 2-каторда
узоқ муддатда фойдаланиладиган ерлар, 3-каторда
киска муддатда фойдаланиладиган ерлар, 4-каторда
фойдаланилмайдиган ерларнинг жами ёзилади
г) 1 -катор ажратилади ва унда тупроқ сифати ёзилади.
95. Ер кадстри китобининг 2-бўлимида нечта жадвал
бор ва уларда нималар ёзилади. а) 4 жадвал бўлиб, унда
хамма ерлар микдори, алохида суғориладиган ерлар
майдони берилади.
б) 2 та жадвалдан иборат бўлиб улар бош бўлади
525
в) 1 та жадвал бўлиб унда ернинг бахоси ёзилади
г) Жадваллар бўлади.
96.Жамоа қишлоқ хўжалик корхоналари ер кадастр
китобида ёзиб бориш учун неча катор ажратилади.
а) 4 қатор
б) 6 қатор
в) 1 катор
г) 10 катор
97. Ернингтабиий шароити бўйича районлаштириш
нечта зонага, провинцияга ва туманларга ажратилади
а) 12 та туман, 44 та провинция, 1 та зонага
б) 4 та туман, 3 та провинция, 6 та зонага
в) Районлаштириш бўйича ер ажратилмайди
г) 3 та кишлок хўжалик зонага, 44 та кишлоюфкалик
провинцияга, 7 та тоғли туманга
98. Ерларни таснифлаш натижасида харита яроқлилиги
неча тоифага бирлаштирилади.
а) 7 та
б) 5 та
в) 37 та
г) 10 та
99. Теодолит асбоби нимани ўлчайди?
а) Горизонтал бурчакни
б) Узунликни
в) Нишабликни
г) Оғирликни
100. Системага солинган ер қонунчилиги-............... ?
а) Ер турлари
б) Ерларни таснифлаш
526
в) Ер кодекси
г) Ер ҳуқуқи
527
528
Скачать