Загрузил Salohiddin Abduraxmonov

14 - ma'ruza

Реклама
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
Ma’ruza №14
Mavzu: Informatika o‘qitish metodikasi fan sifatida
REJA:
1. «Oliy ta’limda informatika fanlarini o‘qitish
metodikasi» moduli.
2. Informatika o‘qituvchisining uzluksiz ta’lim
tizimidagi o‘rni.
Tayanch iboralar: informatika fanlari, uzluksiz ta’lim tizimi,
an’anaviy ta’lim, zamonaviy ta’lim, interfaol ta’limning
omillari.
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
Axborot kommunikatsiya texnologiyalarining to‘xtovsiz
rivojlanishi va turli sohalarda joriy qilinishi shubhasiz jamiyat
taraqqiyotiga olib keladi. Zero, Prezidentimiz ta’biri bilan
aytganda esa «Jaxon sivilizatsiyasiga dahldor bo‘lgan zamonaviy
bilimlarni egallamay turib mamlakat taraqqiyotini ta’minlash
qiyin».
Informatika fanlarini o‘qitish metodikasi - bu informatikani
o‘quv predmeti sifatida hamda turli yoshdagi o‘quvchilarga
informatika fanlarini o‘rgatish jarayonining qonuniyatlarini
o‘rganadigan fandir.
Informatika o‘qitish metodikasi fan sifatida XX asrning
ikkinchi yarmida, O‘zbekistonda esa 1985 yildan boshlab
shakllandi. Bunga asosiy omil bo‘lib umumo‘rta maktablarga
«Informatika va hisoblash texnikasi asoslari» fanining kiritilishi
bo‘ldi.
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
Informatika o‘qitish metodikasi bo‘yicha birinchilar qatorida
akademiklar
V.Qobulov,
M.Kamilov,
T.Bekmurodov,
professorlar
M.Ziyoxo‘jaev, A.Abduqodirov, M.Aripov, U.Sh.Begimqulov, U.Yuldoshev,
F.Zakirova, R.Boqiev, M.Begalov, dotsent T.Azlarov va boshqalar tomonidan
ilmiy izlanishlar olib borildi va bu sohada muayyan yutuqlarga ham erishildi.
O‘zbekiston Respublikasi ta’lim tizimiga yangi bo‘g‘in, o‘rta-maxsus
va kasb-hunar ta’limining kiritilishi bilan, informatika o‘qituvchilari uchun
«Informatikao‘qitish metodikasi» fanini yaratish dolzarb muammolardan biri
bo‘lib qoldi.
Bo‘lajak informatika o‘qituvchisi yangi axborot texnologiyasini,
zamonaviy pedagogik dasturiy vositalarni chuqur o‘rgangan, shuningdek,
jamiyatni, ta’limni axborotlashtirilayotgan sharoitda ishlash uslublarini
egallagan bo‘lishi lozim.
Informatika o‘qituvchisiga pedagogik faoliyatning asosiy maqsadi qilib
bugungi kun qator vazifalarni qo‘yadi – informatika fanlarini o‘qitish
jarayonida aynan axborot kommunikatsion kompetentlikni shakllantirish
uchun muhim sharoit yaratish.
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
Bu kabi fanlarni o‘qitishda ta’lim muassasalari professoro‘qituvchilaridan tinimsiz o‘qish, izlanish va o‘z ustida ishlashni talab qiladi.
Qolaversa, harqanday darsning samarasi uning natijasi, ya’ni o‘quvchilarda
shakllangan bilim, ko‘nikma va malakalar darajasi bilan o‘lchanadi, lekin bu
natija ko‘p jihatdan dars o‘tuvchi shaxs-o‘qituvchining tayyorgarligiga va
uning qo‘llayotgan texnologiyalariga ham bog‘liq.
Masalan Avstraliya misolida tahlilni kurib chikamiz:
Raqamli texnologiyalar o‘quv dasturini to‘liq o‘rganishda Avstraliya
milliy va davlat hisoblash o‘quv dasturini global doirada tanqidiy tahlil qilish
foydadan holi bo‘lmaydi. Bu XXI - asrning raqamli savodxonlik va
ko‘nikmalar sharhini o‘z ichiga oladi. Unda Avstraliya hisoblash o‘quv
dasturini hozirgi kundagi xalqaro bozorda o‘zining rejalarini yechish va
shakllantirishda intellektual hisoblash tushunchalarini o‘sishi ijtimoiy jihatdan
o‘rganilgan. Iboralardagi tartibsizliklar va xatolik o‘qituvchi va dastur ishlab
chiquvchilar tomonidan muhokama qilinadi.
Informatika o’qitish metodikasi




14 – ma’ruza
MUHIM MASALALAR (TANQIDIY SAVOLLAR).
Avstraliya
hisoblash
o‘quv
dasturida
raqamli
texnologiyalarni nimalari shakllantirilgan?
XXI-asr AKT ko‘nikmalari va raqamli savodxonlik
sharoitida o‘quv dasturlari va raqamli texnologiya o‘quv
dasturlari mavjudmi? Ular qanday xolatda?
Raqamli texnologiya o‘quv dasturlarida raqamli fikrlash
nima uchun tashkilotchi sifatida foydalaniladi?
Raqamli texnologiya o‘quv dasturlarini joriy etish uchun
qanday muammolar mavjud?
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
O‘quv rejasiga kiritilgan raqamli texnologiyalarni joriy etish jarayoni
Avstraliyadagi ta’lim tizimining muhim qadamlaridan biri hisoblanadi. Xisob-kitoblar
natijasida alohida fan sifatida 1960 yilda taqdim etilgan bo‘lib, mazkur texnologiya
qanday ishlashiga e’tibor berilgan, chunki o‘sha paytda xar qanday texnologiyaning
samarasi o‘rganib chiqilgan.1970 yilda ba’zi bir o‘qituvchilar(masalan, Peypert, 1980)
bu texnologiyada dunyoga yangi nazar bilan qarash va tafakkurning yangi usulini
yoritish uchun potensiali borligini ko‘rgan. Shunga qaramasdan 1980- yillarda
kompterlarning foydaligi bir necha maktab fanlaridan simsiz ilovalarni joriy etishda,
jumladan matnlarni qayta ishlash, ma’lumotlarni tarqatish, raqamli slayd-shou xamda
Internet paydo bo‘lishi bilan WEB-sahifalar dizayni kabi ta’limdagi tadqiqod ishlariga
qaratilishi boshlandi((Love, 2011). Bunday tabiyatni tushunish nuqtai nazari
(dasturlash, axborot, tarmoqli va kommunikatsion tizimlarning) ishlashi dasturli
ilovalarni o‘rganish, eventuaily oddiy kompyuter savodxonligi uchun qo‘llanishi
boshlagan, chunki bu dasturlar yordamida talabalar mustaqil ta’lim olishlariga
ko‘maklashadi. PowerPoint dasturini qayta o‘rganish tufayli hisoblash texnikasi
soxasida dasturiy ta’minotni joriy qilish qiziqishlarini qamayishiga olib keldi(Grant,
Malloy & Murphy, 2009) oqibatda axborot texnologiyalari soxasida ishga joylashishga
ishonch yo‘qolganini tufayli 1990 yillardagi IT-tadqiqodlarga qiziqish kamayib
ketishiga olib keldi. (Garrett, 2004).
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
1990 yillarda AKT va dasturiy ilovalarni o‘rganishga qayta qiziqish
yuzaga kelib, AKT o‘quv dasturini chuqurlashtirish va jiddiy e’tibor
berish boshlandi. Shu maqsadga erishish uchun bir qator tarmoqlar va
malakali mutaxassislar jalb etildi. Yevropada bu ishlar birinchi navbatda
AKT Licensef (ECDL, 1997) AQShda NETS (Talabalar uchun milliy
ta’lim standartlari) hozirda ta’lim soxasidagi texnologiyalari xalqaro
jamiyati tizimlarida joriy etildi(Roblyer, 2000). Avstraliyaning bir necha
shtatlari o‘zlarining ta’lim standartlarini va me’yorlarini ishlab chiqildi,
an’anaviy ta’lim va bilimlar tizimidan voz kechib, "savodxonlik"
mavzuidagi texnologiyalar yordamida yuqori tafakkur tartibini o‘rnatish
ishlari bajarildi. Milliy ta’lim tizim mavjud emasligi sharoitida xar bir
davlatda hozirgi kungacha amalga oshirilgan ishlar o‘rganilib, AKT qayta
ishlash va tarkibiy tuzilmasini shakllantirishga qaratilgan amallar joriy
etildi va talabalar AKT soxasida qanday taaasurotga ega bo‘lishi haqidagi
milliy standartlar talablari ishlab chiqildi.
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
2008 yilda barcha avstraliya shtatlari talabalarga
belgilangan talablarni kelishib olishdi. Melbourne deklaratsiya
(Barr i dr Ài., 2008) yordamida barcha ta’lim soxasida AKT
zaruriyati belgilab qo‘yildi, ijodkor va maxsulli
foydalanuvchilar uchun zarur bo‘ladigan bilim darajasi ishlab
chiqildi, jumladan LET tizimi bilan "axborot va
kommunkatsion texnologiyalari(AKT)"ni o‘z ichichga olgan
8ta ta’lim soxasi belgilandi. Lekin bu xujjat yordamida ta’lim
dasturlariga AKT fan sifatida joriy qilish va o‘quv rejalariga
integratsiya qilish vujudga kelmadi. AKT fan sifatida joriy
qilish o‘rniga bir necha mavzularni o‘ganish bilan cheklandi,
jumladan dizayn va texnologiya haqida. Janubiy Uels shtatida
esa bu fan qo‘shimcha predmet sifatida o‘qitildi.
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
Boshlang‘ich maktablarda AKT sohsiga doir fanlar e’tiborga
olinmagan paytda, o‘rta maktabning boshlang‘ich sinflarda
xisoblash texnikasi fanini o‘rganish jarayoni joriy etildi. Ba’zan
ta’lim jaranining asosiy e’tibori matnni terish(bosmalash)ga, ba’zan
multimedia, WEB-saytlar tasvirlarni taxrirlash va iflmlar
tayyorlashga, ba’zida e’tibor robot texnkisi va dasturlashga
qaratildi. Asosiy ta’lim olish bosqichlarida (K-10) ta’lim
yo‘nalishlari o‘qituvchilarning faqat hisoblash texnikasiga e’tibor
berildi.
Bular asosan tadqiqodchi va tadbir o‘tkazuvlarga qaratilgan
bo‘lib, soxasiga oid universitetlar va kasb-hunar ta’lim
muassasalardagi talabalarning yuqori kurslarida o‘rgatildi. Lekin
o‘quv dasturlarning aniq yo‘nalishi ko‘rsatilmaganligi sababli,
talabalarni mazkur soxasiga jalb etish ishlari yetarli bo‘lmagan,
faqat hisob-kitoblarga qiziqishi bo‘lgan talabalar AKT soxada
ta’lim olib borishgan. (Wynne, 1980).
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
Boshqa omillardan biri bo‘lib AKT ta’lim fan sifatida
tarmoqda va akademiklar orasida qo‘llanmasligi bo‘ldi, masalan
matematika, geografiya fanlari kabi.
Qo‘plab ta’lim soxalari amaliyotchi mutaxassislar va
olimlar tomonidan qo‘llanib kelingan, ular o‘qituvchilarning
kasbiy rivojlanishiga qo‘maklashib, oliy o‘quv yurtlari orqali
o‘quv dasturlari rivojlanib maktab ta’limiga joriy qilingan.
Maktabda kompyuter ta’limini joriy qilishga AT-olimlar va
mutaxassislar faol qarshi bo‘lganlari haqida bir necha misollar
keltirish mumkin. Garchi akt sohasiga ko‘maklashish
yo‘qligining sababini bilish kiyinligiga qaramasdan (Tedre,
2011) bir necha gumanitar fanlarda kompyuter ishlanmalari
raqamli ijod qilish, multimediya va biznesga yo‘naltirilgan
ishlarida tadqiqodlar olib borildi(Shakelford i dr iskusstvennogo
intellekta,2006)
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
Xar qanday maktabda ta’lim soxasini qo‘llab quvvatlash
muamosiga duch keladi, ba’zida olimlar va mutaxassislar tomonidan
tanqidiy fikrlar va nuqtai nazarlar vujudga keladi, shuningdek fanning
qamrab olish doirasi va chuqur emasligiga sha’ma qiladi.
Bir necha olimlar va mutaxassislarning fikriga ko‘ra schoolbased
tufayli talablarning kelgusida tadqiqodlar olib borishiga to‘sqinlik qiladi.
Shu bilan birga maktabda kompyuterlar yordamida tadqiqod olib borish
uchun ko‘maklashish va yordam berishlar yo‘qligini asosiy sabab deb
ko‘rsatish mumkin. Oliy ta’lim muassasalarida bilim olish uchun maktab
darajasida bilimlar olish zarur bo‘lgan fanlardan mustasno, AKT fani
amaliyotda qo‘llanilgan darajasiga nisbatan maktabdagi fan dasturlarida
katat farq borligi ko‘rsatilgan. 2-chi 3-bosqich talablar orasidagi bilimlar
2000 yilgacha pasayib borishi kuzatilganligi tufayli, bir qator o‘zgarishlar
amalga oshirildi, lekinta’lim tizimda AKT soxasini qo‘llash samarasi va
maxsuldorligini oshirishga zaruriyat ko‘payib bormoqda.
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
Maktab tizimida kompyuter ta’limotiga ko‘maklashish yo‘qligiga
qaramasdan ishlab chiqarish mutaxassislari AKT soxasida bilimlarning
darajasi sustligshiag e’tibor berib AKT soxasida o‘zining o‘quv dasturini
taklif qilmoqda. O‘rta ta’limdan keyingi ta’lim jarayonida kompyuter
ta’limini aksionerlash (Patience, 2000) taklif qilinib, bilim darajasi va ta’lim
soxasidagi tadqiqodlar o‘rtasidagi farqni barataraf etishga qaratildi. Bir qator
korporatsiyalar, jumladan CISCO, Intel, Microsoft, Google i Adobe o‘zining
tijorat dasturlari uchun sertifikatlash kurslari va imtixonlarini joriy qilishdi.
Bunday kurslar qator maktablarda o‘tkazilib, tadqiqodlar o‘tkazish
sertifikatlar tarqatildi. 1990-yillarda maktabdagi kompyuter sertifikatlari
faqat sotish yo‘li bilan 1-chi, 2-chi, 3-chi bosqich sertifikatlar maktab
dasturlariga joriy qilingan. Shunga qaramasdan 2000-yillar boshida 3-chi
bosqich sertifikatlar o‘rta maktabga mos kelmasligi tufayli bekor qilingan.
Bu esa talablar orasida qiziqishlar o‘sib borishiga qaramasdan amalga
oshirilgan edi.
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
Korporatsiyalar dunyosi kompyuter ta’limidagi muammolarani bartaraf
qilish uchun faqat o‘quv dasturlari bilan cheklanmasdan, allleaming soxasida
uchun asosiy o‘quv dasturlari va bilim darajasi joriy qilindi. 21-asrda
manfaatlar sheriklikning eng keng tarqalgan dasturlar sifatida AOL Time
Warner, Apple, Cisco, Dell, Microsoft, Disney, Lego, Fisher-Price, Intel i
Ford korporatsiyalar dasturlarini misol qilish mumkin(Casner-Lotto &
Barrington, 2006). Ularning talablariga ko‘ra ishchilar quyidagilarni
xususiyatlarga ega bo‘lishlari zarur:
 21-asrning asosiy fanlari va mavzulari
 Innovatsion ta’lim va bilimlar
 Ijodkorlik va yangilanish
 tanqidiy tafakkur va muammolarni xal qilish
 jamoada ishlash
 Axborot, OAV va texnik ko‘nikmalar
 Axborot savodligi
 mediya savodxonligi
 AKT soxasida savodxonlik
 Professional bilim va ko‘nikmalar
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
Bunday natijalarni o‘rganish va baholash bilan 21-asr bilim
talablari shakllandi (ATC21S) (Griffin, MakGo & Care, 2012), bu
2009 dan 2012 yilgacha Avstraliya, Finlyandiya, Singapur va AQSh
davlatlarining 650 nafar tadqiqodchilar tomonidan Melburn
Universitetida Dastur ishlab chiqildi. Bu Dasturga Cisco, Intel i
Microsoft tomonidan homiylik ko‘rsatilgan bo‘lib 21-asrning bilim va
ko‘nikmalari aniq ishlab chiqilib quyidagilarga ajaratildi:
 tafakkur shakllari: ijod, tanqidiy fikrlash, muammolarni hal etish,
ta’limda decisionmakingand
 ish usuli: mulokot va xamkorlik
 Ish qurollari: AKT va axborot savodliggi
 dunyoda xayot ko‘nikmasi: fuqarolik, karera, shaxsiy va ijtimoiy
mas’uliyat.
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
O‘quv dasturlar ishlab chiqilishiga Sanoatning ta’siri
Avstraliya o‘quv dasturi doirasida 2010-yillarda (ACARA,
2010) Avstraliya o‘quv Dasturini rivojlantirish Organi shakllanib,
uning asosiy maqsadi sifatida kompyuter ta’limi bir hil shaklga
keltirish bo‘ligan - ya’ni shtatlar va xududlarda yillar kesimida
xisoblash texnikasi fanlarini birlashtirish. Kompyuter ta’limida
ishtirok etgan barcha manfaatdor tomonlarningkelishuvi natijada
bunday imkoniyat yaratildi. Birinchi e’tibor o‘rta ta’limga qaratilgan
bo‘lib, texnologiya ishlab chiqish, sanoatda ijod qilish, uy xo‘jaligi va
qishloq xo‘jaligida texnologiyalarni joriy qilishga qaratildi.
Google korporatsiyasi boshlig‘i Erik Shmidt 2011 yildagi
konferensiyada Britaniyada AKT soxasidagi ta’limni tanqid qilib,
ta’lim tizimiga korporatsiyalar ta’sirini ta’kidladi.Buyuk Britaniyada
kompyuter ta’limi xaqidagi Qirol jamiyatining hisoboti((Royal
Society, 2012) natijasida britaniya hukumati (Ta’lim Departament
2012a, 2012b)tomonidan kompyuter ta’limining o‘quv Dasturi qabul
qilindi.
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
Tasodifan avstraliya o‘quv dasturi ishlab chiqishdan boshlab,
texnologiyalari joriy qilinishigacha asosiy dasturlardan biri bo‘lib qoldi,
chunki 2008 yildagi Melburn Deklaratsiyasida o‘quv rejasida AKT va
xisoblsha texnikasini aloxida fanlar sifatida ajratish zarurligi ko‘rsatib o‘tildi.
Bunday tadqiqod olib borishlar natijasida "raqamli texnologiyalar"
tushunchasi paydo bo‘ldi va AKT soxasi o‘quv dasturiga umumiy
o‘rganiladigan fanlar qatoriga kiritildi.Pirovard natijada xisob-kitob
tafakkkurini taqil etish tamoyillardan birining qayta ko‘rib chiqish zarurligi
paydo bo‘ldi.Oliy ta’lim darajasida IT- texnologiyalarga bog‘liq bo‘lmagan
kirish kurslari ajratildi, informatika soxasida nazariy bilimlarni o‘rganish
uchun aloxida mavzular kiritilda, dasturlash fani joriy qilindi. (Astraxan,
Harnbrusch, Pekxema & Settle, 2009). Maktab ta’lim tizimida xisobkitobqilish tafakkurini rivojlantirishda bir necha talqinlar keltiriladi.Masalan
ISTE tizimida AKT integraisyasi faqat xisob-kitobli tafakkur orqali amalga
oshirilishi ta’kidlangan, shu bilan bir vaqtda O‘qituvchilar Assotsiatsiyasi
(CSTA) tizimida esa informatika konsepsiyasini joriy etish uchun o‘rta
maktabda tadqiqod olib borish ta’kidlangan.
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
Avstraliya o‘quv rejasida raqamli texnologiyalar va xisob-kitob
tafakkkurini shakllantirishda asosiy e’tibor mantikiy ma’lumotlarni tashkil
etishga qaratilib, muammoni tarkibiy qismlarga bo‘lib, algoritmlar va
moddellarni ishlab chiqishga urg‘u berilgan. Aniqrog‘i raqamli
texnologiyalar o‘z ichiga quyidagi 5ta konsepsiyalarni olgan:
 Abstraksiya, ya’ni ma’lumotlarni tasavvur etish, spesifikatsiya qilish,
algoritmlash va amalga oshirish.
 Ma’lumotlar to‘plash(xossasi, manbai va to‘plash), ma’lumotlarni
tasavvur etish( belgilar va taqsimlash), ma’lumotlarni talqin etish
(shablon va kontekst)
 Spesifikatsiya(bayon etish va usullar), algoritmlar(shakllash va
tasvirlash), amalga oshirish (tarjima va dasturlash) raqamli
tizimlar(apparatlar, dasturiy ta’minot, tarmoq va Internet)
 O‘zaro aloqa( inson va raqamli texnologiya, ma’lumotlar va
jarayonlar) va ta’siri(muntazamlik, imkoniyatlarni kengaytirish)
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
So‘nggi ikkita tushuncha odatda xisob-kitob tafakkuri qatoriga
olinmaydi, chunki raqamli texnologiyalar asosiga xisob-kitob
tafakkuri olingan bo‘lib, umumiy xisob-kitob konsepsiyasini joriy
qilishda o‘zaro kelishib olingan. Hisob-kitob tafakurini bunday
qo‘llanishi qator fundamental fanlarga qarshi kelsada, umumiy
tushunchalarning muhimligini kuchaytiradi, garchi, masalan, o‘quv
dasturi doirasida abstraksiya tushunchasi bir qator fanlarda axamiyatga
ega bo‘lmasada.
Ta’lim soxasida texnologiyalardagi asosiy ziddiyatlardan biri
bo‘lib muammolarni xal etishda loyixalash bosqichidagi aniq bir
muxandislik ishlanmasi yo‘qligi hisoblanadi. Ta’limdagi texnologiya
ichiga "Dizayn va texnologiya" xamda "raqamli texnologiyalar" kirib,
raqamli texnologiyalarga kuchli ta’sir ko‘rsatadi. Bundan tashqari
xisob-kitob tafakkurini shakllantirishda "Konstruksiyalash va
texnologiya" fani kompyuterli ilmdan chiqib muxandislik dasturiy
ta’minot yoki boshqa xisoblash amaliy fanlar sifatida joriy qilinmagan.
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
Maktab dasturining muammolari.
Avstraliya o‘quv dasturiga tanqidiy nazar tashlashdan tashqari
raqamli texnologiyalarni joriy qilishdagi bir necha fundamental
muammolari mavjud.Yangi umumiy majbur o‘qitiladigan fanni maktab
ta’lim jarayoniga tadbiq etish oqibatida boshqa fanlarni o‘qitishga zarur
bo‘ladigan vaqtning qisqarishi yuzaga keladi. Xozirgi paytda ortiqcha
yuklangan o‘quv dasturini yengillashtirish mumkin, lekin buni
kompleks usulida amalga oshirish mumkin, ya’ni raqamli
texnologiyalarni boshqa fanlar bilan birlashtirish orqali. O‘quv
dasturlarda kompleks usullarni qo‘llash orqali maqsadga yo‘naltirilgan
loyixaning samarali pedagogik usuli bo‘lib hisoblanadi, garchi aniq
ajratish orqali LCT tizimida umumiy ta’lim tizimida tadbiq etilishi
lozim. Bundan shunday xulosa qilish mumkinki AKT boshqa
konsepsiyalarni, jumladan raqamli texnologiyalarni o‘rganishni
qo‘llaydi, lekin aloxida fan sifatida ishtirok etmaydi.
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
Shuni ta’kidlash lozimki, bu kelajakdagi rejalar doim
ham boshqa nuqtai nazarlar bilan rozi bo‘lmaydi, ba’zan esa
o‘z fikrlar to‘g‘riligini bildirish uchun ko‘plab qo‘llanish
kuzatiladi. Bunday kuchli integratsiya jarayonida ilgari AKT
boshqa kompyuter fanlari bilan tadqiqodlar olib borishda
kuzatilgan, va umumta’lim jarayonida AKT qo‘llashga
ko‘plab qarshilik ko‘rsatgan pedagoglar isloxotlarni olib
borishda to‘sqinlik qilishmoqda. Avtsraliya o‘quv dasturi
bilan haqiqatda ham raqamli texnologiyalarni aloxida fan
sifatida o‘qitilishini ta’minlaydi, shuningdek ta’limning
barcha
bosqchilarida
AKT
kompleks
o‘rganish
samaradorligini ta’kidlaydi.
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
Avstraliyadagi kompyuter ta’limi zamonaviy texnologiyalar
rivojlanishi bilan birga keskin rivojlanib kelgan. Isloxotlar
tarafdorlariga bu jarayoni o‘ta sekin borayotgandek tuyuladi, lekin
boshqa o‘zgarishlar bilan solishtirganda ta’limdagi isloxotlar o‘ta
keskin olib borilmoqda. Ohirgi masalardan biri sifatida islotlarning
samaradorligini aniqlashdagi tadqiqodlar yo‘qligini keltirish
mumkin. Ta’lim soxasida yuqori natidalarga erishgan o‘qituvchilar,
masalan matematiklar, raqamli texnologiyalarda yaxshi natijalarga
erishi uchun o‘nlab yillarni sarflashlari mumkin. O‘quv dasturlarida
raqamli texnologiyalar asosan taxminlar va prognozlar tuzishga
qaratilgan. Vaqt o‘tishi bilan sinfda tadqiqodlar va amaliyotlar
o‘tkazish jarayoni tadbiq etiladi, shunda o‘quv dasturining maqsadi
talabalar tomonidan qo‘llanishi yuzaga kelishi mumkin. Lekin
hozirgi paytda kompyuter ta’limida ishtirok etganlarning jamoaviy
mas’uliyat shakllanishi uchun xozirgi va kelgusidagi talabalar o‘rni
zarur bo‘ladi.
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
So‘nggi xulosalar
Zamonaviy ta’lim jarayonini etishda milliy dasturi ko‘plab
davlatlarda e’tibor berilmoqda. O‘qituvchilar va maktab ta’limida
yangi ta’lim texnologiyalari va konsepsiyalarni kashf etishga
qaratilgan, unda kompyuter fani bilan bog‘liq mutaxassislar
o‘rtasida ko‘rash davom etmoqda. Milily ta’lim dasturida AKT
tizimining zamonaviy kuchli uskunalar bilan to‘ldirish asosiy
maqsad sifatida ta’kidlanadi, biz shu g‘oya va resurlarimizni jalb
etishimiz kerak, bu masalani esa o‘qituvchining o‘za xal qila
olmaydi. Milliy va xalqaro miqyosda kompyuter fani
o‘qituvchilari asosan kasbiy assotsiatsiyalar, ta’lim va kompyuter
olimlari, kompyuter sanoati xamda iqtisodiy va siyosiy doiralar
tomonidan qo‘llab quvvatlanishi - tarixning doimiy kuzatuvida
bo‘ladi. Bizning talabalar va jamiyatimiz rivojlanishi
texnologiyalar asrida asosan kompyuter o‘qituvchilariga
bog‘lanadi.
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
Tadqiqodlar
Agar 1960-yillarda informatikaga bo‘lgan e’tibor
saqlanib qolinganida Avstraliya sanoati va jamiyati
qanday o‘zgarishi mumkin bo‘lardi.
O‘quv dasturlarni shaklantirish va yetkazishda
sanoatning qanday ijobiy tomonlari va kamchiliklari bor.
Kompyuter fanin o‘rganish orqali qanday qilib
tafakkurga bo‘lgan e’tiborni o‘zgartirish mumkin(xisobkitob tafakkuri, dizayn va kelajak tasavvuri)
Raqamli texnologiyalarni o‘qitishda qanday
muammolar bilan duch kelish mumkin
Kompyuter ta’limining fanday xislatlar bilan xozirgi
o‘qituvchini tavsiflash mumkin(raqamli texnologiyalarda
Djet integratsiyasi, ta’lim texnologiyasi, pedagogik
isloxotlar ob’ekti)
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
Darsga bo‘lgan o‘qituvchining puxta tayyorgarligi ta’limning
samarasini ta’minlaydi, shuning uchun dasrga kirishdan oldin
o‘qituvchi ham psixologik, ham fani bo‘yicha puxta tayyorgarlik
ko‘rishi lozim.
Psixologik jihatdan tayyorgarlik deganda quyidagilarni
tushunishimiz lozim. Dars murakkab jarayon bo‘lib, unda turli psixik
xususiyatlarga; xarakterga, irodaviy hislatlarga, xotiraga, diqqatga,
tafakkur va temperamentga ega bo‘lgan o‘quvchilar ishtirok etishadi.
Dars davomida yuqorida qayd etilgan xususiyatlar u yoki bu
ko‘rinishda o‘quvchilar tomonidan namoyon etiladi. Qolaversa,
darsning har bir daqiqasida hech kim, hech qaysi yo‘l bilan oldindan
rejalashtira olmaydigan vaziyatlar yuzaga chiqadi. Ammo, o‘qituvchi
psixik jihatdan har qanday vaziyatda o‘zini yo‘qotmasdan muammoni
to‘g‘ri yo‘l bilan hal etishga tayyor bo‘lishi lozim. Buning uchun har
bir o‘qituvchi bo‘lajak darsning muhitini tasavvur etishi va unga o‘zini
oldindan tayyorlashi lozim bo‘ladi.
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
Fan bo‘yicha tayyorgarlik deganda esa quyidagilar tushuniladi;
darsni tashkil etishdan oldin o‘qituvchi belgilangan sinfda o‘z fani
bo‘yicha o‘quv dasturidan qaysi mavzuni o‘tishi lozimligini ko‘rib
oladi. So‘ng ushbu mavzu bo‘yicha Davlat ta’lim standartlariga
murojaat etib, nima to‘g‘risida o‘quvchilarga bilim berishni aniqlab
oladi. Mavjud darslik yoki adabiyotlar, shuningdek, ko‘rgazmali
yoki boshqa ta’lim vositalari o‘quv dasturi talablariga qanchalik
javob berishini aniqlab, mavzuni yoritishga yordam berish
imkoniyatlarini bilib oladi. Darslikda bayon etilgan o‘quv materiali
bilan tanishib, uni bugungi kun vazifalari hamda sinf
o‘quvchilarining bilim darajasiga moslashtirib, zaruriyat bo‘lsa
o‘zgarishlar, tuzatishlar kiritadi. O‘quvchilarni mashqqildirish uchun
amaliy vazifalarni belgilaydi, so‘ng mavzu yuzasidan xulosalar
chiqarish, qonun-qoidalarning ta’rifini belgilab oladi. O‘quvchilar
dars davomida va uyda olib boriladigan mustaqil ishlari uchun
vazifalar tayyorlaydi.
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
Jamiyatning turli sohalar to‘htovsiz rivojlanishda bo‘lib,
o‘z ustida ishlamagan va soha yangiliklaridan bexabar
mutaxassis esa zamondan orqada qolishi tayin. Shu sababli
ham informatika fanlarini ham zamon bilan hamnafas yangilab
borish va o‘zgartirishlar kiritish talab qilinadi.
Informatika o‘quv predmeti sifatida informatika fani va
uning rivoji bilan uzviy bog‘liq. Shuning uchun «Informatika
o‘qitish metodikasi» fani birinchi navbatda informatika
fanining metodologiyasiga asoslanadi. o‘zining xulosalarida u
ta’lim va tarbiyaning umumiy tamoyillariga tayanadi.
Ma’lumki, ushbu tamoyillar pedagogika va didaktika
tomonidan ishlab chiqiladi. Bundan tashqari, «Informatika
o‘qitish metodikasi» fani fiziologiya va psixologiya fanlari
tomonidan qabul kilingan qonuniyatlardan ham bevosita
foydalanadi.
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
Ta’lim-tarbiyaning asosiy maqsadlaridan biri bo‘lgan
informatikaning fan sifatida o‘ziga xosligi, uning zamonaviy
fanlar tizimida tutgan o‘rni va ahamiyatidan, hozirgi jamiyat
hayotidagi ahamiyatidan kelib chiqqan holda «Informatika»
fanini o‘qitishning maqsadlarini quyidagicha belgilash mumkin:
 o‘quvchilarda kompyuter savodxonligini shakllantirish;
 o‘quvchilarda axborotga ishlov berish, uzatish va undan
foydalanish jarayonlari haqidagi bilimlar asoslarini
mustahkam va ongli o‘zlashtirib olishlarini ta’minlash;
 o‘quvchilarga dunyoning zamonaviy ilmiy ko‘rinishini
shakllantirishda
axborot
jarayonlarining
ahamiyatini,
jamiyatning rivojida yangi axborot va kommunikatsion
texnologiyalarning ahamiyatini ochib berish;
 komp’yuterlardan
ongli
va
ratsional
foydalanish
ko‘nikmalarini shakllantirish.
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
«Informatika» fanining pedagogik vazifalari
insonning umumiy ta’lim olishidagi asosiy
vazifalarini hal etishda qo‘shadigan o‘ziga hos xissasi
bilan aniqlanadi.
O‘quvchilarda informatika haqidagi bilimni
shakllantirish va ular tafakkurini rivojlantirish.
Ilmiy dunyoqarashni shakllantirish. Bu muhim
vazifani hal etishda butun pedagogik jamoa barcha
o‘quv predmetlarini o‘qitish jarayonida ishtirok etadi.
Milliy mafkura ruhida tarbiyalash.
O‘quvchilarni amaliy faoliyatga, mehnatga,
ta’lim olishni davom ettirishga tayyorlash.
Informatika o’qitish metodikasi
14 – ma’ruza
Yuqoridagi masalalardan hech biri boshqalaridan
ajratilgan holda, alohida hal etilmasligi lozim. Ular bir
butunlikda bir-biri bilan chambarchas bog‘liq holda amalga
oshirilishi lozim. o‘quvchilar informatika asoslarini
mustahkam egallashlari asosidagina ularning tafakkurini
tarbiyalash va ilmiy dunyoqarashni yaratish mumkin.
Ikkinchi tomondan, mantiqiy fikrlashga o‘rgatish bilangina,
o‘quvchilarning informatikani fan sifatida uning o‘ziga xos
tomonlarini chuqur tushunishlariga erishish mumkin.
Bundan tashqari, informatikani o‘qitish jarayonida amaliy
faoliyatga tayyorlash vazifasini to‘g‘ri hal etishga erishish
uchun informatika kursining ilmiyligini oshirish lozim.
Скачать