Uploaded by Bek Beklar

kompyuter tarmoqlarining standart te

advertisement
Kompyuter tarmoqlarining standart texnologiyalari.
Simli va simsiz tarmoq texnologiyalari, IEEE 802 (IEEE 802.3,
802.11, 802.15, 802.16) standartlari, mobil tarmoqlarining
standartlari, zamonaviy tarmoqni loyihalash dasturlari.
Reja:
1. IEEE 802 (IEEE 802.3, 802.11, 802.15,
802.16) standartlari
2. Simli va simsiz tarmoq texnologiyalari
haqida asosiy tushunchalar
3. Mobil tarmoqlarining standartlari;
4. Zamonaviy
асослари.
tarmoqni
loyihalash
Таянч иборалари
IEEE ( Institute of Electrical and Electronics Engineers –
электротехника ва радио-электроника инженерлари
институти)
IEEE 802.х стандартларининг тузилиши:
канал сатҳи, канал сатҳининг иккита сатҳ ости
сатҳларига бўлиниши,
LLC ва MAC сатҳ ости сатҳлари, канал сатҳи сатҳ
ости сатҳларининг асосий вазифалари,
802 комитетнинг таркибидаги бўлимлар.
1980 йили IEEE(Institute of Electrical and Electronics
Engineers) – электротехника ва радиоэлектроника
инженерлари институти таркибида локал компьютер
тармоқларини стандартлаштириш бўйича 802 комитет
ташкил қилинган бўлиб, унинг фаолияти натижасида
IEEE 802.х стандартлари тўпламлари қабул қилинган.
Бу локал компьютер тармоқларини қуйи сатҳларини лойихалаш бўйича тавсиялардан иборат стандартлар тўпламидир.
Кейинчалик 802 комитетнинг иш натижалари
асосида ISO 8802-1…5 ҳалқаро стандартлар комплекси
ишлаб чиқилди.
Бу стандартларга ўша пайтда кенг тарқалган
Ethernet, ArcNet ва Token Ring каби тармоқ
стандартларининг кўрсатгичлари асос бўлган.
IEEE 802.х стандартларининг структураси
Бу стандартларга асосан локал компьютер
тармоқларининг канал сатҳи иккита сатҳ ости
сатҳларига бўлинади:
1. LLC (Logical Link Control) маълумотларни узатишни мантиқий
бошқариш сатҳ ости сатҳи.
2. MAC (Media Access Control) маълумотларни узатиш мухитига
боғланишни бошқариш сатҳ ости сатҳи.
LLC
сатҳи – компьютерлар ўртасида
маълумотларни ҳар-хил даражадаги ишончлилик билан узатишни амалга ошириш учун
жавоб беради, ҳамда тармоқ сатҳи билан
уланувчи интерфейс вазифасини бажаради.
Тармоқ сатҳи, LLC сатҳи орқали, канал
сатҳидан ўзига керак бўлган маълумотларни
узатиш амалиётини, яъни транспорт ҳизматини
унга керак бўлган сифатда бажариб беришни
сўрайди.
MAC сатҳи – компьютерлар биргаликда
фойдаланадиган умумий шина ёки ҳалқа
топологияли мухит вақтини маълум бир
алгоритм асосида тақсимлаб, тармоқни тўғри
ишлашини таъминлаб беради.
MAC сатҳи ёрдамида узатиш муҳитига
мурожаат қилишга рухсат олингандан сўнг, LLC
сатҳи томонидан маълумотларни мантиқий
бирликларини, ахборот кадрларини, ҳар-хил
даражадаги сифат билан узатиш, яъни транспорт
ҳизмати амалга оширилади.
802 комитет таркибига қуйидаги бўлимлар
киради:
802.1 - Internetworking – тармоқларни
бирлаштириш, яъни бир-нечта тармоқларни биргаликда ишлашини таъминловчи стандартларни ишлаб чиқиш
бўлими;
802.2 - Logical Link Control (LLC) – маълумотларни
узатишни мантиқий бошқариш стандартларини ишлаб чиқиш бўлими;
802.3 - Ethernet, маълумотларни узатиш муҳитига
мурожаат қилишнинг CSMA/CD усули
бўйича ишлайдиган ЛКТ;
802.4 - Token Bus LAN - маълумотларни узатиш
муҳитига мурожаат қилишнинг Token Bus
усули бўйича ишлайдиган ЛКТ;
802.5 - Token Ring LAN - маълумотларни узатиш
муҳитига мурожаат қилишнинг Token Ring
усули бўйича ишлайдиган ЛКТ;
802.6 - Metropolitan Area Network (MAN) –
мегаполислар тармоғи ёки шаҳар тармоғи;
802.7 - Broadband Technical Advisory Group – кенг
полосали узатиш воситалари стандартлари
гуруҳи;
802.8 - Fiber Optic Technical Advisory Group – оптик
толали тармоқлар бўйича техник маслаҳат
гуруҳи;
802.9 - Integrated Voice and data Networks – товуш
ва маълумотларни узатувчи интеграцияланган тармоқлар;
802.10 - Network Security – тармоқ хавфсизлиги;
802.11 - Wireless Networks – ўтказгичларсиз
тармоқлар;
802.12 - Demand Priority Access LAN, l00VG-AnyLAN –
аҳамиятга эгалик даражаси асосида талаб
қилиш усули бўйича ишлайдиган ЛКТ.
IEEE 802.3
Standart tarrnoqlar o‘rtasida eng ko‘p tarqalgan tarmoq bu
Ethernet tarmog‘idir. U birinchi bo‘lib 1972 yilda Xerox firmasi
tomonidan yaratilib, ishlab chiqarila boshlandi.
Tarmoq loyixasi ancha muvofaqiyatli bo‘lganligi uchun 1980
yili uni katta firmalardan DEC va Intel qo‘lladilar (Ethernet
tarmog‘ini birgalikda qo‘llagan firmalarni bosh hariflari bilan
DIX deb yuritila boshlandi).
Bu uchta firmaning harakati va qo‘llashi natijasida 1985 yili
Ethernet halqaro standarti bo‘lib qoldi, uni katta halqaro
standartlar tashkilotlari standart sifatida qabul qiladilar: 802 IEEE
qo‘mitasi (Institute of Electrical and Electronic Engineers) va
ECMA (European Computer Manufactures Association).
Bu standart IEEE 802.3 nomini oldi.
IEEE
802.03
standartining
ko‘rsatgichlari quyidagilar:
asosiy
Topologyasi - shina; uzatish muxiti - koaksial
kabel; uzatish tezligi - 10 Mbit/s; maksimal uzunligi 5 km; abonentlarning maksimal soni - 1024 tagachan;
tarmoq qismining uzunligi - 500 m; tarmoqning bir
qismidagi maksimal abonentlar soni - 100 tagacha;
tarmoqga ega bo‘lish usuli - CSMA/CD, uzatish
modulyatsiyasiz (monokanal).
Jiddiy qaralganda IEEE 802.3 va Ethernet orasida
oz farq mavjud, lekin ular haqida odatda eslanmaydi.
Ethernet
Eng ko‘p tarqalgan LAN tarmog‘i bu 1980 yil
DEC va Intel firmalari bilan hamkorlikda Xerox
firmasi tamonidan ishlab chiqilgan Ethernet
tarmog‘idir.
LAN Ethernet asosida IEEE 802.3 standarti
yotadi, uning spesifikasiyasi ko‘pmiqdorda
kirishli, nesushiyni nazorat qilish (ma'lumotni
uzatuvchi fizik signal), to‘qnashuvlarni topmoq
(CSMA/CD) shina tapologiyali tarmoq ta'rifi
o‘z ichiga olgan.
Keyinchalik, uzatuvchi muhitni va apparat
moslamalarining rivojlanishi bilan u ikki
konfiguratsiyada qo‘llanila boshladi: shinali va
yulduzsimon.
CSMA/CD tasodifiy kirish imkoniyati
usulida kolliziya hosil qilish sxemasi
(tp - A va B stansiyalar orasida signal
tarqalishining ushlanib qolishi )
чегараловчилар
Қабул қилгич-узатгич
Станция 7
10 Мбит/с
Станция 1
10 Мбит/с
Станция 3
Қайтаргич 1
Станция 2
Станция 6
Станция 4
Қайтаргич 2
Станция 5
Станция 8
10 Мбит/с
Шина топологияси
100 Мбит/с
Сервер 1
Коммутатор
100 Мбит/с
10 Мбит/с
10 Мбит/с
Сервер 2
10 Мбит/с
Концентратор 1
(HUB1)
Станция 1
Станция 2
Концентратор 2
(HUB2)
Станция 3
Станция 4
Станция 5
Юлдузсимон топология LAN Ethernet
Ethernet LAN конфигурация усуллари
Станция 6
IEEE 802 моделининг юқори поғоналари, LLC
•
Ethernet локал тармоғи контроллерининг функционал
структураси
IEEE 802.11 Simsiz aloqa protokollari IEEE 802.11 IEEE 802 mahalliy tarmoq (LAN) protokollarining bir
qismidir va simsiz mahalliy tarmoq (WLAN) Wi-Fi
kompyuter aloqasini amalga oshirish uchun ommaviy
axborot vositalariga kirishni boshqarish (MAC) va
fizikaviy pog’ona protokollari to’plamini belgilaydi.
2.4 GHz, 5 GHz, 6 GHz va 60 GHz diapazonlarni o’z
ichiga olgan, ammo shu bilan cheklanmagan holda turli xil
chastotalarda ishlay oladi.
Bugun
simsiz
texnologiyalar
kosmik
tezlikda
rivojlanmoqda, chunki simdan qutilish imkoni paydo bo‘ldi
- yangi, tezkor simsiz texnologiyalar.
Mavjud simsiz tarmoqlar quyidagilami o‘z ichiga oladi:
1. Radioto‘lqinli texnologiyalar, shuningdek uyali aloqa
texnologiyalari;
2. Infraqizil texnologiyalar;
3. Yerusti va kosmik mikroto‘lqin texnologiyalari. Radioto‘lqinlar,
infraqizil va mikroto‘lqinlar ko‘rinadigan yorug‘lik, ultrabinafsha
yorug‘lik, radioto‘lqin, infraqizil, rentgen nurlari, mikroto‘lqin va
gamma-nurlarni o‘z ichiga oladigan elektromagnitli spektrning bir
qismidir.
Elektromagnitli radiatsiya yer atmosferasi va kosmos orqali is
propagated.
Radioto‘lqinli texnologiyalar juda keng tarqalgan va tez ishlovchi
simsiz tarmoq sohasida taqdim etilgan. Radioto‘lqin texnologiyalari
802.11 simsiz tarmoq standartlari va Bluetooth, HiperLAN kabi
muqobil WiMAX va HiperLAN simsiz mintaqaviy tarmoq
texnologiyalarga misol bo‘la oladi. Uyali aloqa texnologiyalari,
jumladan 3G va 4G, ham radioto‘lqin texnologiyalaridan foydalanadi.
IEEE 802.11 protokoli asosidagi radioto‘lqinli tarmoqlar
Har xil turdagi radio to‘lqinlar ishlatiladi, lekin taklif etilgan.
Asosiy standart 802.11 edi (so‘ngidagi harflarsiz), lekin bugungi
kunda keng tarqalgan standartlar - 802.11a, 802.11b, 802.11g, va
802.11n. 802.11ac va 802.11ad.
Simsiz tarmoq tashkil etuvchilari
Simsiz ulanish uchta asosiy tashkil etuvchidan iborat:
1. Qabul qiluvchi va uzatuvchi plata.
2. Ulanish nuqtasi.
3. Antennalar.
Qabul qiluvchi plata simsiz tarmoq platasi (Wireless NIC - WNIC)
deb nomlanadi hamda OSI modelining Jismoniy va Ma’lumot uzatish
pog‘onalarida faoliyat ko‘rsatadi. WNIC ichki PCI (Peripheral
Computer Interface) yoki miniPCI, alohida CardBus yoki PCMCIA
(Personal Computer Memory Card International Association) kartasi
yoki USB (Universal Serial Bus) ko‘rinishida bo‘lishi mumkin.
Bir qator tarmoqlar 802.11 protokoliga muqobil bo‘lgan radio
to‘lqinlaridan foydalanadilar. Ular ichida eng mashhurlari Bluetooth va
HiperLAN dir.
Bluetooth
HiperLAN
Infraqizil texnologiyalar
Simsiz ulanish nuqtalari
Statsionar simsiz ulanish nuqtalari
Mobil simsiz ulanish nuqtalari
Uyali aloqa tarmoqlari
Mikroto‘lqin texnologiyalari
Маҳаллий ва глобал тармоқ сандартлари
Simsiz va simli tehnologiyalarning klassifikatsiyasi
Технологии
высокоскоростного
Абонентга кираолиш
юқори тезликли
абонентского
доступа
технологиялар
Среда
передачи
Узатиш
мухити
Симли
узатиш
Проводная
Металл
Симсиз
узатиш
Беспроводная
Оптика
Wi-Fi
Гибрид
802.11a
802.11b
802.11g
xDSL
ADSL
ADSL2+
VDSL
VDSL2
SHDSL
PLC
FTTH
HFC
FTTx
FTTB
FTTC
FTTN
FTTR
AOEH
Home run
Active star
PON
APON
BPON
EPON
GPON
WiMAX
802.16-2004
802.16e
LTE
Симсиз тармоқларнинг ривожланиш тарихи .
1G, 2G, 3G, 4G, 5G.
1G 4G 5G – Симсиз алоқа авлодлари
Уяли алоқа тизимларида узатилаётган маълумотларнинг
кўпайиши тенденцияси уяли алоқа тизимларининг доимий
ривожланиши учун замин яратди. Ўтказиш қобилияти
муаммоларини ҳал қилиш жараёнида уяли тизимларнинг
ривожланиши тўртта катта авлодга бўлинган.
Уяли алоқа тармоғи эволюцияси
Технология
Узатиш
тезлиги
Абонентлар
сони
2G
3G
4G
5G
64
Кбит/с
2
Мбит/с
1
Гбит/с
От 10
Гбит/с
3.0
млрд.
5.7
млрд.
6.0
млрд.
6.2
млрд.
год
1991
2001
2011
2020
Simsiz va mobil texnologiyalari rivojlanishi
Kabel tarmoqlari bo‘yicha Internetga kengpolosali kirish
va Wi-Fi birikmasi, hamda PSTN mis simlari bazasida
DSLdan foydalanish, infratuzilmani- uyda, ofisda, jamoat
xotspotlari aeroport, vokzal, mehmonxona, restoran, kafe va
boshqa joylarda Internetga simsiz ulanish bilan ta’minladi.
3-avlod tarmoqlari (3G) Internetga xohlagan joydan
ulanish uchun, Wide Area Networks(WAN) tarmoqlarini
yaratish imkonini beradi va an’anaviy ovoz xizmatlari
takliflarini kengaytiradi.
Mobil va o‘tkazish tarmoqlari konvergensiyasi jarayoni,
yuqori hisoblash quvvati bo‘lgan va o‘rtacha narxda
Internetga chiqish uchun simsiz texnologiyalar to‘plamiga
ega bo‘lgan mobil telefonlar va KPK, noutbuk kabi
boshlang‘ich iste’molchilar uchun portative vositalarni
rivojlantirish bilan kuzatildi.
Internet orqali ovozli telefoniya (VoIP)
an’anaviy telefoniya bilan raqobatlasha boshladi.
Internetga kengpolosali ulanish, qayd etilgan
an’anaviy telefon aloqasiga raqobatchi xizmat
hisoblanadi. Simsiz kengpolosali ulanish (WBA)
texnologiyalari mobil tarmoqlari bilan xususiy va
jamoat binolarida, hamda, shahar tarmoqlari
darajasida raqobatlashadilar.
Tarmoq texnologiyalari
ahamiyatga egadirlar.
zamonaviy
olamda
katta
60% dan ortiq tashkilotlar buyurtmachilar bilan
aloqada va biznes-jarayonlarni amalga oshirishda
tarmoqlardan foydalanadilar va 80% kompaniyalar
kelajakda tarmoqlar kerakligiga ishonadilar.
Yangi texnologiyalarni tadbiq etish, korxonalarning
iqtisodiy o‘sishini tezlashtiradi va dunyo bozoridagi
raqobatbardoshliligini kuchaytiradi.
Tarmoq texnologiyalariga aloqador bilimga ega bo‘lish,
ma’lumot almashish muammosining oson echilishi va
sifatining oshishiga imkon yaratadi, chunki, o‘z vaqtida
olingan ma’lumot juda muhim bo‘lishi va korxona
rivojlanishida katta hissa qo‘shishi mumkin.
Global tarmoqlar
Avvaliga turli hududlarda, masalan boshqa shahar va
davlatlarda joylashgan kompyuterlarni birlashtiruvchi
global tarmoqlar vujudga kelgan (Wide Area Networks,
WAN). Kompyuter tarmoqlari boshqa, ancha eski va keng
tarqalgan telefon tarmoqlaridan ko’p xususiyatlarga ega edi.
Katta masofalarga yuqori sifatli aloqa liniyasini yotqizish
juda qimmatga tushishi sababli birinchi global tarmoqlarda
ko’pincha avval boshqa maqsadlar uchun qurilgan aloqa
kanallaridan foydalanilgan. Masalan, ko’p yillar davomida
global tarmoqlar vaqtning har momentida faqat bitta analog
shakldagi so’zlashuvchi uzatishga qodir bo’lgan tonal
chastota kanallari asosida qurilgan.
Global kompyuter tarmoqlari rivojlanishi ko’p
jihatdan Telefon tarmoqlari rivojlanishiga bog’liq
bo’ldi.
60-yillar oxiridan telefon tarmoqlarida ovozni
raqamli ko’rinishda uzatish keyinchalik ATS va
foydalanuvchilarni ulovchi, bir vaqtda o’nlab va yuzlab
so’zlashuvlarni uzata oluvchi yuqori tezlikli raqamli
kanallar paydo bo’lishiga olib kelgan.
Birlamchi, ya’ni asos tarmoqlar uchun plezixron
raqamli ierarxiya (Plesiochrohous Digital Hierarchy,
PDH), ishlab chiqildi. Ular IKM tehnologiyasiga
asoalangan.
Lokal tarmoqlar
Lokal tarmoqlar (Local Area Networks, LAN) – katta bo’lmagan
hududda, odatda 1-2 km radius atrofida, joylashgan kompyuterlar
birlashmasidir. Umumiy olganda lokal tarmoq bir tashkilotga tegishli
bo’lgan kommunikatsiya tizimidir.
Hisoblash texnikasi foydalanuvchilarining ehtiyojlari ortib bordi.
Ularni endi o’z kompyuterlarida boshqalardan uzilgan holda
ishlash qoniqtirmay qoldi, ular boshqa bo’limdagi foydalanuvchilar
bilan avtomat rejimda kompyuter ma’lumotlarini almashishni
istashardi. Shunday qilib tashkilotning ichki lokal tarmoqlari vujudga
keldi.
Avvaliga kompyuterlar bir-biri bilan standart bo’lmagan dasturiyapparat vositalari yordamida ulangan. Aloqa liniyasida o’z
ma’lumotni taqdim etish usuli, o’ziga xos kabeldan foydalaniluvchi
turli xildagi ulash qurilmalari faqatgina qaysi modeldagi
kompyuterlar uchun ishlab chiqarilgan bo’lsa, shu turdagi
kompyuterlarni ulashi mumkin bo’lgan.
Lokal va global tarmoqlarning yaqinlashuviga, IP
protokolining ustuvorligi katta hissa qo‘shdi.
Bu protokol bugungi kunda lokal va global tarmoqlar
texnologiyalaridan ustun bo’lib Ethernet, Token Ring, ATM,
frame relay- turli quyi tarmoqlardan bitta tarkibiy tarmoq
yaratish uchun ishlatilib kelinmoqda.
Tezkor raqamli kanallar asosida ishlaydigan 90-yillar
kompyuter global tarmoqlari, o‘z xizmat to‘plamlarini
kengaytirdi va bu borada lokal tarmoqlarga yetib oldilar.
Multimediya nomini olgan barcha ma’lumotlar – surat,
videofilm, ovoz va boshqalar kabi real vaqtda foydalanuvchiga
katta hajmdagi ma’lumotlarni yetkazib berish bilan bog‘liq
ishlarni bajaruvchi xizmatlarni yaratish imkoni tug‘ildi.
Yaqqol misol - bu asosan Internetga ma’lumotlarni
jo‘natuvchi bo‘lib qolgan World Wide Web gipertekst ma’lumot
xizmatidir.
Lokal va global tarmoqlar yaqinlashuvi ko‘rinishlaridan biri, lokal va global tarmoqlar orasidagi oraliq
holatni egallovchi katta shahar masshtabidagi tarmoqlarning paydo bo‘lishi hisoblanadi.
Shahar tarmoqlari yoki megapolislar tarmog‘i
(Metropolitan Area NetWorks, MAN) yirik shahar
hududiga xizmat ko‘rsatish uchun mo‘ljallangan.
MAN turidagi zamonaviy tarmoqlar, o‘z mijozlariga
har xil turdagi kommunikatsiya vositalari, shu
jumladan ofis ATSlarini birlashtirish imkonini beruvchi
xizmatlar xilma xilligi bilan ajralib turadi.
Назорат саволлари
1. IEEE 802.х стандартларининг тузилиши
деганда нимани тушунасиз?
2. Канал сатҳи сатҳ ости сатҳлари ва
уларнинг вазифаларини айтиб беринг.
3. 802 комитет таркибига кирган
бўлимларнинг номларини айтиб беринг.
Download