Загрузил Eldorbek Jumayev Singer

ommaviy axborot vositalari

Реклама
Denov Tadbirkorlik va Pedogogik
a Instituti Ijtimoiy-Iqtisodiy Fakul
teti Filologiya O’zbek tili yo’nalish
i 1-kurs 103-guruh talabasi Xoliqu
lova Dilovarning Din tarixi fanida
n tayyorlagan taqdimot ishi.
O’zbekistonda ommaviy axborot vosita
lari
Reja:
•Yangi axboriy texnologiyalar va zamonaviy jurn
alistika.
•O`zbekiston OAV va jamiyat psixologik xavfsizli
gini ta`minlash muammolari.
O’zbekiston OAV
4
Axboriy
agentlik
680 gazeta
7 kabelli
audiovizual
OAV
194 jurnal
4 milliy
Teleradio
kompaniya
34
Teleradio
studiya
• Yangi axboriy texnologiyalar va ayniqsa, Internet jahon miqyo
sida yangi vaziyatni yuzaga keltirdi. Jurnalistika shaxs, jamiyat
va davlat o`rtasidagi sifat jihatdan yangilangan munosabatlarni
ko`proq ta`sir o`tkaza boshladi. Toronto universitetining profe
ssori Marshall Maklyuen tomonidan o`tgan asrning 60-yillarid
ayoq obrazli tarzda ifodalangan «Global qishloq» tushunchasi
reallikka aylanmoqda. Bugun butun insoniyat jamoa o`lchamig
acha ixchamlashmoqda. Industrial jamiyat o`rniga, ommaviy k
ommunikatsiyalar va axborotning roli beqiyos darajada oshgan
. Axborot jamiyati qadam qo`ydi.
• Kompyuter, uyali telefon, Internet millionlab odamlar
hayotining ajralmas qismiga aylandi. Bunday kommu
nikatsiya vositalari jurnalistning nafaqat doimiy yo`na
lishiga, balki, uning asosiy mehnat quroliga, butun du
nyo bilimlarini o`zida amujassam etgan maslahatchi,
kutubxona va elektron entsiklopediyasiga aylandi.
• Bugungi kunda komp`yuter va uyali telefon jurnalistg
a uning qaerda bo`lishidan qat`iy nazar axborotni gaz
eta, jurnal yoki radio-televideniega sanoqli daqiqalard
a etkazib berish imkoniyatini yuzaga keltirdi.
• Darhaqiqat bugun yuqori texnologiyalarni ijtimoiy-iqtisodiy ha
yotga tadbiq etish beqiyosdir. Aynan Yangi axboriy texnologiy
alar tufayli jurnalistika bir qator transnatsional hodisaga aylang
an. Yuqori texnologiyalar uni erkin qilib qo`ydi.
• Ilgari u yoki bu tahririyat xodimi o`z auditoriyasiga murojaat q
ilishi uchun vaqt, OAV kanalining texnik imkoniyatlari va nih
oyat o`z rahbariyati bilan hisoblashishiga to`g`ri kelgan bo`lsa,
bugun ana shu zanjirsiz amalga oshirishi mumkin. Ilgari kishil
ar u yoki bu kanal tomonidan taklif etilgan ko`rsatuvlvr progra
mmasi bilan cheklangan bo`lsa, bugun siz o`z ta`bingizga mos
ravishda o`z dasturingizni tuzib olishingiz mumkin. Ya`ni, yan
gi informatsion texnologiyalar nafaqat jurnalistga, balki audito
riyaga ham erkinlikni taqdim etdi.
• Shu munosabat bilan ommaviy kommunikatsiyalar nazariyasi sohasida tani
qli mutaxassis, amerikalik olim Uolter Lippmanning fikrini eslash o`rinlidir
: «Siz materialni yozguningizcha erkinsiz, ammo siz uni mening qo`limga t
opshirishingiz bilan sizning erkinligingiz tugab, mening erkinligim boshlan
adi. endi sizning qo`lyozmangizning taqdirini men hal etaman. Xohlasam nashr etaman, xohlasam musor korzinasiga tashlab yuboraman». Bu 1922 y
ilda aytilgan edi. Bu fikri bilan u o`z davri jurnalistining erkinlik chegaralar
ini ifodalab bergan edi. Albatta, jurnalist materialini boshqa tahririyatga ber
ishi ham mumkin edi. Lekin har qanday vaziyatda ham jurnalist yuqori lav
ozimdagi shaxsning pozitsiyasi bilan hisoblashmog`i kerak edi. Bugun bun
day bog`liqlik yo`qqa chiqib bormoqda
• Yangi texnologiyalar bugungi kunda jurnalist va tahririyat imkoniyatlarini t
englashtirib boryapti. Shuning uchun ularni to`la ma`noda hamkorlar deb b
aholash mumkin. Bundan tashqari jurnalistika taraqqiyoti darajasi kichik ga
zeta yoki maxalliy radio va televidenie ijodiy xodimlarining imkoniyatlarin
i yiriklari bilan tenglashtirib qo`ydi.
• Aynan shu va boshqa holatlar jurnalist va jurnalistikaning jami
yatdagi o`rni va roli haqida yangicha fikrlashni taqozo etmoqd
a. Bugun jurnalistika insoniyat taraqqiyotidagi vazifalarni hal
etishdagi imkoniyatlarini tobora ko`proq namoyon etmoqda.
• Sotsiologlarning ta`kidlashicha: «ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy ax
borot qancha ko`p to`plansa, jamiyatning shu sohadagi taraqqi
yoti shuncha tezlashadi. Jurnalistika shu sohadagi axborotlarni
to`plash, qayta ishlash, sistemalashtirish va tahlil etish bilan sh
ug`ullanar ekan, xulosa qilish mumkinki, jurnalistika qanchali
k yuqori sifatga ega bo`lsa, o`ziga yuklangan vazifalarni to`liq
bajaradi, jamiyat rivojlanish tendentsiyalarini belgilaydi va uni
ng rejalarini ishlab chiqadi.
OAV
Axborot
Siyosiy
Ijtimoiy
Iqtisodiy
• Boshqa xarakterli tomoni shundaki, bugungi dunyoda
turli yo`nalishdagi gazeta va jurnallarning miqdori sal
moqli tarzda oshib bormoqda. XX asrning oxirlarida
Maykl Konnif aytgan ediki, Amerika kundalik gazeta
larining kuni bitdi, endilikda manzara butunlay o`zgar
di». Gazetalar bugungi kunda elektron-axboriy inqilo
bning boshida turibdi.
• Ular iste`molchilarga mahalliy telefon abonentlari foy
dalanishi mumkin bo`lgan - yangilik va tijoriy axboro
tlarni tavsiya etmoqdalar. Uy komp`yuterlarida videot
ekstlardan, elektron axborotlardan foydalanish imkon
iyati yuzaga keldi.
• Bugungi kunda an`anaviy davriy nashrlar Bilan bir qatorda Onlayn jurnalist
ika samarali faoliyat ko`rsatmoqda. Rivojlangan mamlakatlarda ijtimoiy fi
krni shakllantirish belgilovchi ta`sir o`tkaza oladigan yuzlab elektron gazet
a va jurnallar faoliyat ko`rsatmoqda.
• Bu tendentsiya bundan keyin ham kuchayib boradi. «Maykrosoft» tashkilot
chisi Bill Geyts aytganidek, komp`yuter va Internet har bir kishi uchun imk
on darajasida bo`ladi. Ya`ni bu texnikani olish darslik olishdan foydali va a
rzon bo`lib qoladi.
• Davrimiz hususiyatlaridan yana biri auditoriyaning biror muammo bo`yich
a fikr-mulohaza va baholarni to`la yig`ish imkoniyati vujudga keldi. Shunin
g uchun kim tezroq va samaraliroq ishlasa, o`sha xodisalar yo`nalishini bel
gilay oladi va nazorat qiladi. Ikkinchi tomondan, qaysidir soha OAV nigohi
dan chetda qoladigan bo`lsa, paydo bo`lgan bo`shliqning o`rnini turli xil mi
sh-mishlar, to`qimalar, kinoyalar to`ldiradi. Bunday mish-mishlar tarqatishl
ar bilan ham OAVlari shug`ullanishlari mumkin. Amaliyotda bunday bo`sh
liqlardan chet el OAV foydalanishga va bu bo`shliqni to`ldirishga harakat q
iladi.
• Shu bilan birgalikda, ta`kidlash kerakki, yangi axboriy texnologiyalar bizni
ng hayotimizda ijobiy rolni o`ynashi bilan birgalikda, nomaqbul kimsalar v
a hattoki destruktiv xarakterdagi davlat tuzilmalarining nopok niyatlarini a
malga oshirishga ham xizmat qilishi mumkin. Matbuot qanday qilib odamla
r ongiga egalik qilishi allaqachondan ma`lum, bu haqda ko`plab adabiyotlar
ham mavjud. Keyingi bir qancha xodisalar ham bu haqda guvohlik berib tu
ribdi.
• Bir hodisa turli OAV tomonidan yoki turli jurnalist tomonidan turlicha talq
in etilishi mumkin.
• Internetning maxsus saytlari va portallarida davlat arboblari, taniqli shaxsla
r to`g`risida to`plangan turli xil pok va nopok ma`lumotlarni eslatib o`tish o
`rinlidir. Yuqoridagilar OAV jamiyat hayotida qanchalik muhim o`ringa eg
a ekanligi boshqaruv tizimlari va oddiy fuqarolar unga qanchalik umid qilis
hlari haqida xulosa chiqarishga imkon berdai.
• O`zbekiston ham bu jarayondan holi emas.
• Mustaqillik e`lon qilinishi bilan jamiyat va davlat, matbuot, radio, telvideni
e va axbot agentliklariga kata e`tibor qaratdi. O`tgan asr 90-yillari boshlarid
a 200 atrofida davriy nashrlar mavjud bo`lsa, bugungi kunda ularning miqd
ori 1000ga etdi. Jumladan, 680 gazeta, 194-jurnal, 4-milliy teleradiokompa
niya, 34-teleradiostudiya, 7- kabelli audiovizual OAV, 4-axboriy agentlik.
Jurnalistika maxsulotlari tobora yuqori texnologiyalarga ega bo`lib bormoq
da.
• Yuqorida ko`rsatilgan OAVni davlat va nodavlat OAVlari tashkil etadi.
• O`zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida OAVlariga maxsus o`rin ajratil
gan. Ularning muvoffaqiyatli va to`laqonli faoliyat ko`rsatishi uchun qonun
chilik bazasi yaratilgan. Jurnalistikaning jamiyatdagi maqomini oshirish ma
qsadida davlat miqyosida bir qator takdbirlar amalga oshirilgan.
• 1996 yildan boshlab O`zbekiston jahon Internet tarmog`iga kirdi. 2006 yilg
a kelib bu butunjahon to`ridan foydalanuvchilar esa 1mln. 150 000 kishini t
ashkil etdi.
• Bugungi kunda ko`plab ommaviy axborot kanallari Internetda o`z versiyala
riga ega. elektron gazetalar paydo bo`ldi. Bir so`z bilan aytganda bizning
OAVlarimiz butunjahon jurnalistikasi tizimiga kirib bormoqda. Hozir nafaq
at bizning auditoriyamiz chet el OAVlari bilan tanisha oladilar, balki chet e
l auditoriyasi ham Internet orqali bizning gazeta va jurnallarimiz bilan tani
sha oladilar. Ya`ni, bunday holat jamiyatimizni yanada yorqinroq va ochiqr
oq qilib bormoqda. endilikda chet el manfaatdor institutlari va doiralari biz
dagi jarayonlar haqida o`zlari xulosa chiqara oladilar va o`zlari vaziyatni ol
dindan ko`ra oladilar, jamiyaitimiz taraqqiyoti stsenariysini tuza oladilar.
• Bularning hammasi O`zbekiston Respublikasi axborot kanallariga mas`uliy
at yuklaydi. Tahririyat jamoalari OAV ta`sischilari hayotimizning og`riqli j
ihatlarini o`zlari ko`tarib chiqmasalar, mavjud ziddiyatlarning xal etilishiga
yordam berishga intilmasalar, buni birinchi galda opponentlarimiz amalga
oshirishlari mumkinligini anglab etishlari kerak.
• Kelib chiqadiki, matbuot o`z hayoti bilan, auditoriya o`z hayoti bilan yasha
mokda. Matbuot jamiyatni qadrlashga intilmas ekan, uni fikrlashga undama
s ekan, uning vijdoniga aylanishga harakat kilmas ekan, u hech qachon jam
iyatning talabiga aylana olmaydi.
• Matbuotimizning xarakterli hususiyati shundaki, ular bir xil yo`nalganligi,
mazmunan bir xilligi va turli xil nomlanishiga qaramay bir tipdaligidadir.
Matbuotimizni bugungi ahvoliga baho berib, u bilan u yoki bu tarzda aloqa
dor bo`lgan kishi har bir jurnalistning kamchiligi uning ichida, yuragida ic
hki tsenzuraning mavjudligidadir, deb ko`rsatadi. Jurnalistlarimizda qat`iyli
k, shijoatni kamroq ko`ramiz. Auditoriya nafaqat hayotimizning ijobiy tom
onlarini yoritayotgan, balki u yoki bu masaladagi xatoliklarni yoritayotgan j
urnalistlarni qo`llab-quvvatlashi kerak.
• XULOSA
• Bugungi kunda OAV ni davlatimiz rahbari shaxsan o‘zi e’tibor berm
oqda. Eng asosiysi, ommaviy axborot vositalari mamlakatimizda ama
lga oshirilayotgan keng ko’lamli o’zgarish va yangilanish jarayonlari
ni har tomonlama tahlil qilib, joylardagi ijtimoiy muammolar, xato va
kamchiliklarga davlat idoralari va jamoatchilik e‘tiborini qaratmoqda,
. Shavkat Mirziyeyov bo’lg’usi jurnalistlar chuqur bilim va kasb mah
oratini, ona tili bilan birga chet tillarni, faol fuqarolik pozitsiyasini, ax
borot-kommunikatsiya texnologiyalari, notiqlik malakasini puxta egal
lashlariga alohida e‘tibor qaratishi kerakligini har safar bildirib o’tadi
. Bugungi kunda OAV ni davlatimiz rahbari shaxsan o‘zi qo‘llab quv
vatlamoqda. 2020-yil 27-iyun kuni nishonlanadigan Matbuot va omm
aviy axborot vositalari xodimlari kuni deya e‘lon qilindi.
Adabiyotlar ro`yxati:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Mirziyoyev Sh.M. Matbuot va ommaviy axborot vositalari xodimlariga.
www.uza.uz 2017 yil 27-iyun.
―Tandiq bor, munosabat yo‘q. Demak hammasi to‘g‘ri ekan-da?‖- Abd
ulla Aripov selektorda tashkilotlar tanqidlarga sukut saqlashi haqida gapi
rdi. www.kun.uz 30.07.201
O‗zbekiston Respublikasining ―Axborot erkinligi prinsiplari va kafolatl
ari to‗g‗risida‖gi qonuni. /Axborot va axborotlashtirishga oid normativ-h
uquqiy hujjatlar to‗plami. –T.: Adolat, 2008.
O’zbekiston Respublikasining ―Ommaviy axborot vositalari to’g’risida‖
gi (yangi tahriri) qonuni. /Axborot va axborotlashtirishga oid normativ-h
uquqiy hujjatlar to‗plami. –T.: Adolat, 2008. 8. To‘lqin Eshbekov. Axbo
rot xizmatlari. O‘quv qo‘llanma. Toshkent-2019.
www.tuit.uz
www.uzedu.uz
www.ziyonet.uz
slaydlar.uz
Скачать